Bài 1. Hải Phòng giai đoạn 2021-2025: Thập kỷ tăng trưởng và những bài học từ "điểm nghẽn"
Giai đoạn 2021-2025 ghi dấu ấn một thời kỳ đầy biến động nhưng cũng rất hào hùng của thành phố Cảng. Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 và thiên tai bão Yagi gây ảnh hưởng nghiêm trọng, Hải Phòng vẫn vươn lên khẳng định vị thế là một trong những đầu tàu kinh tế quan trọng của cả nước.
Với những cột mốc rực rỡ mà thành tựu lớn nhất là việc Hải Phòng duy trì được tốc độ tăng trưởng hai con số trong 10 năm liên tiếp. Sau khi thực hiện các bước đi chiến lược cùng cả nước "sắp xếp lại giang sơn", Hải Phòng đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ 3 cả nước. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 5 năm ước đạt 10,81%/năm, một con số ấn tượng so với mặt bằng chung toàn quốc. Mô hình tăng trưởng bắt đầu có sự chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao năng suất và hiệu quả.
Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đã có sự phát triển đột phá, khẳng định vai trò là cửa chính ra biển của các tỉnh phía Bắc. Triết lý phát triển của Hải Phòng cũng ghi dấu ấn nhân văn đậm nét với chủ trương "đầu tư cho an sinh xã hội phải đi trước so với tốc độ phát triển kinh tế", đặc biệt là các chính sách dành cho người có công và gia đình chính sách, tạo được không khí phấn khởi chung trong xã hội, là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh.
Tuy nhiên, bên cạnh những ánh hào quang, Hải Phòng cũng đã thẳng thắn thừa nhận những tồn tại đáng quan ngại. Đáng chú ý nhất là việc nhiều chỉ tiêu quan trọng không cán đích trong giai đoạn 2021-2025, thành phố Hải Phòng có 7/19 chỉ tiêu kinh tế; tỉnh Hải Dương cũ có 2/17 chỉ tiêu chủ yếu không đạt mục tiêu Nghị quyết đề ra.
"Nghịch lý" của nền kinh tế hai tốc độ
Tỷ trọng khu vực dịch vụ có xu hướng giảm, và thành phố vẫn đang thiếu vắng các khu công nghiệp công nghệ cao thực thụ. Dù thu hút được lượng vốn FDI khổng lồ, Hải Phòng vẫn đang đối mặt với mối liên kết lỏng lẻo giữa các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp nội địa, dẫn đến tỷ lệ nội địa hóa và chuyển giao công nghệ chưa cao. Công nghiệp hỗ trợ và các giải pháp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng chưa thực sự hiệu quả.
"Nền kinh tế 2 tốc độ" của Hải Phòng được thể hiện rõ nét qua sự tương phản giữa những thành tựu bứt phá ở khu vực kinh tế đối ngoại và hạ tầng so với sự chững lại, hạn chế của khu vực nội tại và chất lượng tăng trưởng.
Tốc độ cao của khối FDI so với sự chậm chạp của khối Doanh nghiệp địa phương, đây là biểu hiện rõ nhất của "hai tốc độ". Hải Phòng rất thành công trong việc thu hút nguồn lực bên ngoài, thu hút được nhiều dự án FDI và các tập đoàn đa quốc gia lớn, giúp duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong 10 năm liên tiếp và đưa quy mô kinh tế lên vị trí thứ 3 cả nước. Ngược lại, khối doanh nghiệp địa phương lại chưa bắt kịp nhịp độ này. Nghị quyết 73 đã chỉ rõ sự gắn kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa còn lỏng lẻo; tỷ lệ nội địa hóa và chuyển giao công nghệ chưa cao. Phát triển công nghiệp hỗ trợ của khu vực kinh tế trong nước còn hạn chế, và các giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thực sự phát huy hiệu quả.
Hạ tầng "cứng" hiện đại so với Hạ tầng "mềm" và quản lý còn bất cập, được thể hiện ở kết cấu hạ tầng giao thông, đô thị phát triển với tốc độ cao, hình thành rõ nét không gian đô thị hiện đại. Nhưng, công tác quản lý (hạ tầng mềm) lại chưa theo kịp. Việc lập, phê duyệt quy hoạch còn chậm và thiếu đồng bộ; tiến độ giải phóng mặt bằng tại một số dự án còn vướng mắc. Đặc biệt, công tác quản lý đất đai còn để xảy ra sai phạm, gây thất thoát và có những dự án kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ chưa xử lý dứt điểm.
Tăng trưởng kinh tế nóng so với xử lý môi trường và chất lượng nhân lực; Sản xuất công nghiệp và các hoạt động kinh tế diễn ra sôi động, mục tiêu xuất khẩu và sản lượng hàng hóa qua cảng rất lớn. Trong khi các yếu tố bảo đảm bền vững lại đang tụt hậu. Công nghệ xử lý rác thải vẫn chủ yếu dựa vào chôn lấp, chưa có nhà máy xử lý rác hiện đại và việc di dời cơ sở ô nhiễm ra khỏi khu dân cư còn chậm. Đồng thời, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực khoa học công nghệ chưa đủ sức "hấp thụ" và làm chủ các công nghệ tiên tiến.
Ví như, Hải Phòng đã "thu hút được đại bàng về làm tổ" nhưng chưa xây dựng được hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh xung quanh, dẫn đến giá trị gia tăng lớn nhất vẫn chảy ra ngoài. Đây là một rủi ro lớn cho tính bền vững của nền kinh tế.
"Điểm nghẽn" về quy hoạch hạ tầng, quản lý tài nguyên và môi trường
Công tác lập, phê duyệt quy hoạch còn chậm và thiếu đồng bộ; việc giải phóng mặt bằng tại một số dự án lớn vẫn gặp nhiều khó khăn. Trong quản lý đất đai vẫn còn tình trạng thất thoát ngân sách; nhiều dự án đầu tư kéo dài qua nhiều năm nhưng chưa được xử lý dứt điểm.
Trong quản lý môi trường, công nghệ xử lý rác thải vẫn chủ yếu là chôn lấp, và hạ tầng bảo vệ môi trường chưa đáp ứng kịp tốc độ đô thị hóa. Công tác quản lý đất đai và môi trường vẫn còn những sai phạm, gây thất thoát nguồn lực và ảnh hưởng đến tính bền vững của sự phát triển.
Hệ thống hạ tầng đô thị còn hạn chế, liên kết giữa đô thị và nông thôn còn yếu, chưa phát huy tốt vai trò động lực, dẫn dắt của các đô thị trong phát triển kinh tế - xã hội, riêng khu vực phía Tây hạ tầng công nghiệp, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu sản xuất và đời sống.
Thách thức trong khoa học công nghệ và chuyển đổi số
Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, hoạt động nghiên cứu, ứng dụng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh chưa mạnh, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nhanh chóng của các ngành kinh tế mới; hạ tầng khoa học công nghệ chưa đủ năng lực để làm chủ các công nghệ tiên tiến.
Đặc biệt, Hải Phòng hiện chưa có nhiều viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm hay trường đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế để thúc đẩy các ngành kinh tế mũi nhọn.
Nguồn nhân lực và vị thế du lịch chưa tương xứng
Một hạn chế đáng lo ngại khác là công tác đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu chủ động, chưa bắt kịp đà phát triển của các ngành kinh tế hiện đại. Về du lịch, dù sở hữu những tiềm năng to lớn, việc phát triển Cát Bà và Đồ Sơn trở thành trung tâm du lịch quốc tế vẫn còn chậm và chưa đạt mục tiêu đề ra. Thêm vào đó, vai trò của thành phố như một "cửa ngõ quốc tế" trong liên kết vùng vẫn còn những rào cản nhất định
Bên cạnh các yếu tố khách quan và các vấn đề an ninh phi truyền thống như dịch bệnh hay thiên tai, những hạn chế này xuất phát từ các nguyên nhân chủ quan như hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, việc cụ thể hóa chính sách còn chậm và năng lực lãnh đạo, tinh thần trách nhiệm của một số cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu thay đổi nhanh chóng của thực tế. Những "điểm nghẽn" này chính là bài học đắt giá để Hải Phòng định hình lại chiến lược trong giai đoạn tiếp theo.
Việc nhìn nhận thấu đáo các tồn tại này giống như việc soi gương để tìm ra những vết rạn trên thân tàu trước khi bắt đầu một hải trình mới. Chỉ khi vá lành được những vết rạn về thể chế và hạ tầng, con tàu Hải Phòng mới có thể vững vàng tăng tốc, vượt qua sóng gió để vươn tới tầm vóc một thành phố cảng biển hiện đại hàng đầu khu vực.
Mời độc giả đón đọc bài 2, Khát vọng Hải Phòng 2030: Bứt phá thành cực tăng trưởng mới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
