Hành vi gian lận tinh vi, gây hệ lụy lớn
Tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính chiều 9/4, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế đã lên tiếng về tình trạng một số doanh nghiệp vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán nhằm trốn thuế.
Theo ông Lê Long, việc doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ kế toán, một để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh và một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Hành vi này nhằm gian lận thuế hoặc gian lận trong lập, phát hành báo cáo tài chính phục vụ các mục đích như tham gia đấu thầu, vay vốn ngân hàng.
Lãnh đạo Cục Thuế nhấn mạnh, đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách nhà nước mà còn gây ảnh hưởng lâu dài tới nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại là hành vi này có thể được tổ chức một cách bài bản, tinh vi, dễ che giấu và rất khó phát hiện nếu không có nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc điều tra của cơ quan chức năng.
Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc đã bị phát hiện với quy mô lớn. Điển hình như vụ Công ty Hoàng Long lập hai sổ kế toán để che giấu doanh thu, gây thiệt hại hơn 241 tỷ đồng tiền thuế; hay vụ Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng hai hệ thống phần mềm kế toán, gây thất thu khoảng 150 tỷ đồng. Những vụ án này phản ánh mức độ nghiêm trọng và xu hướng gia tăng của hành vi gian lận.
Theo ông Lê Long, tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật là ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế. Một số doanh nghiệp có xu hướng tối đa hóa lợi nhuận, giảm nghĩa vụ thuế, đồng thời chưa nhận thức đầy đủ về rủi ro pháp lý, thậm chí chấp nhận đánh đổi.
Cơ quan thuế cũng ghi nhận thực tế đáng chú ý là có một bộ phận doanh nghiệp doanh thu rất lớn nhưng vẫn kê khai lỗ. Qua rà soát dữ liệu khai thuế trên phạm vi cả nước, có trên 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng mỗi năm trở lên nhưng báo lỗ. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp dù báo lỗ nhiều năm vẫn tiếp tục mở rộng quy mô, tăng vốn đầu tư, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai.
Thu thập dữ liệu lớn, tăng cường giám sát toàn diện
Để kiểm soát tình trạng này, Cục Thuế đã triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó trọng tâm là thu thập và phân tích dữ liệu. Theo thông tin công bố tại họp báo, tính đến ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã tiếp nhận dữ liệu từ 42 tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử và dịch vụ giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế, với thông tin của 12.809 khách hàng đang sử dụng phần mềm kế toán. Dữ liệu này sẽ tiếp tục được tổng hợp trên phạm vi toàn quốc để phục vụ công tác quản lý.
Việc thu thập dữ liệu giúp cơ quan thuế nắm bắt được số lượng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh sử dụng phần mềm kế toán, từ đó có cơ sở triển khai các giải pháp quản lý, hỗ trợ kê khai và đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.
Trên cơ sở dữ liệu này, từ tháng 4/2026, Cục Thuế sẽ tiến hành rà soát, đưa ra các cảnh báo và khuyến nghị đối với các trường hợp có dấu hiệu sử dụng song song nhiều hệ thống sổ kế toán. Song song với việc thu thập dữ liệu, cơ quan thuế đang chuyển mạnh sang mô hình quản lý dựa trên công nghệ và dữ liệu số.
Một trong những giải pháp trọng tâm là tăng cường kiểm soát dòng tiền, hạn chế sử dụng tiền mặt và đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với hệ thống ngân hàng, đặc biệt đối với các giao dịch có giá trị lớn. Đây được xem là công cụ quan trọng để phát hiện các giao dịch không minh bạch.
Cùng với đó, ngành thuế đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như Big Data và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích rủi ro. Thông qua các công cụ này, cơ quan quản lý có thể phát hiện các dấu hiệu bất thường như biến động doanh thu hoặc biên lợi nhuận không hợp lý, qua đó chuyển từ phương thức kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu.
Trong lĩnh vực hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, cơ quan thuế yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng theo thời gian thực đối với các ngành có rủi ro cao, đồng thời yêu cầu các đơn vị cung cấp phần mềm phối hợp cung cấp danh sách khách hàng để kiểm soát việc sử dụng nhiều hệ thống kế toán.
Bên cạnh các giải pháp công nghệ, cơ quan thuế cũng đẩy mạnh phối hợp với các cơ quan chức năng trong điều tra và xử lý vi phạm. Khi phát hiện dấu hiệu gian lận thuế, trốn thuế, hồ sơ sẽ được củng cố và chuyển sang cơ quan công an để xử lý theo quy định pháp luật.
Đồng thời, ngành thuế tăng cường công tác truyền thông, công khai minh bạch nhằm cảnh báo các rủi ro pháp lý đối với doanh nghiệp vi phạm. Các chương trình như “hóa đơn may mắn” tiếp tục được triển khai để khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, đồng thời có cơ chế khuyến khích tố cáo các hành vi không xuất hóa đơn.
Lãnh đạo Cục Thuế khẳng định, theo quy định, mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phải được ghi chép đầy đủ, chính xác trên một hệ thống sổ kế toán duy nhất. Việc lập nhiều hệ thống sổ kế toán không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra môi trường kinh doanh thiếu công bằng, ảnh hưởng tiêu cực tới kỷ cương pháp luật và niềm tin xã hội.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
