Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, các giao dịch quốc tế về hàng hóa và dịch vụ đang mở rộng, việc sử dụng tiêu chuẩn quốc tế (ISO, IEC…) nhằm loại bỏ rào cản kỹ thuật đối với thương mại quốc tế được Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đặc biệt quan tâm và là yêu cầu tối thiểu đối với hàng hóa của các nước khi thâm nhập vào thị trường toàn cầu. Vì vậy, chúng ta cần đặt ra tầm nhìn chiến lược trong phát triển tiêu chuẩn để hỗ trợ khả năng cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, cải thiện sức khỏe và an toàn của quốc gia, cũng như tăng cường thương mại toàn cầu, đưa ra các định hướng phát triển, đồng thời tham gia vào quá trình phát triển các tiêu chuẩn quốc tế.
Vai trò dẫn dắt, thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại
Chúng ta đều biết một số nước trên thế giới đã triển khai các hàng rào kỹ thuật trong thương mại, đặc biệt là việc truy xuất thông tin sản phẩm, hàng hóa được xem như một quy định bắt buộc ở châu Âu, Anh, Mỹ, Ấn Độ hay Thái Lan… Việc hài hòa các tiêu chuẩn đó cũng như kiểm soát tốt vẫn đề này là yêu cầu bắt buộc đối với các sản phẩm, hàng hóa của Việt Nam khi tham gia thị trường toàn cầu. Trong bối cảnh hiện nay, đây được coi là một bước tiến quan trọng, giúp gia tăng hiệu quả kinh tế không chỉ cho doanh nghiệp mà còn với toàn xã hội và quốc gia.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), quy chuẩn Việt Nam (QCVN) và Quy chuẩn địa phương (QCĐP) tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đảm bảo tính hiệu quả, đồng bộ, thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, hội nhập quốc tế, năng suất chất lượng, nâng cao năng lực doanh nghiệp, tiếp cận thị trường xuất khẩu lớn.
Để nhằm thống nhất, đơn giản, hài hòa, tối ưu hóa, tự nguyện và chia sẻ, Việt Nam đang nỗ lực đưa hoạt động tiêu chuẩn hóa trở thành động lực quan trọng, có vai trò dẫn dắt, thúc đẩy sự phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm hàng hóa, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, năng lực đổi mới sáng tạo của quốc gia trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Thực tế, trong thời gian qua, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường và Chất lượng đã chủ động hướng dẫn và phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với nhóm sản phẩm hàng hóa chủ lực, hàng hóa chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cần cho phát triển kinh tế - xã hội, phù hợp các yêu cầu, quy định của các Hiệp định thương mại quốc tế mà Việt Nam cam kết và tham gia thực hiện như: WTO/TBT, EVFTA, CPTPP,…
Báo cáo tổng kết năm 2022 của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng cho thấy, chúng ta đã thực hiện cấp mới hơn 6.700 mã doanh nghiệp GCP và hơn 250 mã địa điểm toàn cầu GLN. Ngoài ra, đơn vị này cũng tiếp tục tổ chức thực hiện Quyết định số 100/QĐ-TTg ngày 19/01/2019 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án (100) triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm thúc đẩy hoạt động truy xuất nguồn gốc tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu. Đến nay, chúng ta đã có 23 TCVN về truy xuất nguồn gốc được công bố.
Tuy nhiên, hoạt động xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam thời gian qua chưa được hoạch định và thực hiện một cách tổng thể đủ tầm chiến lược. Các bộ ngành hiện nay xây dựng TCVN, QCVN theo kiểu thiếu đâu thì bù đó, hoặc nếu có yêu cầu của Chính phủ thì đưa vào kế hoạch xây dựng TCVN, dẫn đến tình trạng có một số bộ, kế hoạch xây dựng TCVN bổ sung còn nhiều hơn kế hoạch hằng năm và đôi khi vẫn còn chồng chéo, trùng đối tượng. Như vậy, có thể thấy hoạt động tiêu chuẩn hiện nay của Việt Nam chưa phát huy được tính dẫn dắt, chủ đạo trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Do vậy, ở cấp độ quốc gia, chúng ta cần xây dựng chiến lược tiêu chuẩn hóa quốc gia là nền tảng mang tính chủ đạo, định hướng phát triển lĩnh vực tiêu chuẩn, đảm bảo hoạt động tiêu chuẩn thể hiện tầm nhìn, kế hoạch tổng thể rõ ràng, xuyên suốt, hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế xã hội bền vững, tuân thủ cam kết hội nhập quốc tế, phù hợp xu thế phát triển tiêu chuẩn quốc tế và các nước tiên tiến trong khu vực.
Ngoài ra, bản thân các tổ chức, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh cũng cần phải nâng cao nhận thức, hiểu biết và nắm rõ cũng như áp dụng hiệu quả các vấn đề về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ để sẵn sàng vượt qua hàng rào kỹ thuật trong thương mại, khẳng định chất lượng, uy tín sản phẩm nhằm thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam ra thị trường thế giới.
Làm gì để hoàn thiện Chiến lược Tiêu chuẩn hóa đến năm 2030?
Với mục tiêu chung phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước giai đoạn từ nay đến năm 2030 cũng như giải quyết thách thức, vấn đề đặt ra hoạt động tiêu chuẩn hóa sắp tới sẽ phải triển khai như thế nào? Có gì khác biệt với các giai đoạn trước?
Để giải đáp vấn đề này, theo TS Nguyễn Hoàng Linh - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, chúng ta phải có những nội dung, định hướng tham mưu cho Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược Tiêu chuẩn hóa quốc gia giai đoạn đến năm 2030, trong đó có một số nội dung cần tập trung để đưa ra định hướng cụ thể.
Thứ nhất, chúng ta cần tiếp tục hoàn thiện thể chế về hoạt động tiêu chuẩn hóa, đánh giá sự phù hợp đến năm 2030. Sau hơn 15 năm triển khai Luật Tiêu chuẩn Quy chuẩn Kỹ thuật và Luật Chất lượng Sản phẩm hàng hóa, đây là thời điểm cần rà soát tổng thể hoạt động tiêu chuẩn hóa trong bối cảnh có những định hướng phát triển kinh tế - xã hội mới, nỗ lực chung tay thực hiện mục tiêu phát triển của Liên Hợp Quốc đã đặt ra, cũng như thích ứng với quá trình chuyển đổi số đang lan rất nhanh chóng hiện nay. Hoạt động tiêu chuẩn hóa cần có cách thức để đưa ra những tiêu chuẩn có chất lượng, tiêu chuẩn làm định hướng nâng cao sức cạnh tranh sản phẩm hàng hóa của Việt Nam. Hoạt động tiêu chuẩn hóa được lan tỏa, không chỉ thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu mà còn là tiêu chuẩn, cơ sở để tạo sự công bằng trong xã hội.
Thứ hai, cần định hướng xây dựng hệ thống tiêu chuẩn hóa trong thời gian tới đáp ứng và phục vụ một cách tốt nhất cho hoạt động phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Trong đó, chú trọng đến việc thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo, ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học để đưa ra những tiêu chuẩn mới, thúc đẩy sản phẩm hàng hóa chủ lực của Việt Nam. Tương lai đưa tiêu chuẩn Việt Nam được xem xét để chấp nhận thành tiêu chuẩn quốc tế, tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng Việt và thúc đẩy phát triển thương mại bền vững.
Thứ ba, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới trong việc đầu tư, xây dựng nguồn lực để thúc đẩy hoạt tiêu chuẩn hóa. Chúng ta cần có chiến lược để có đội ngũ chuyên gia tiêu chuẩn hóa mạnh, giỏi trong các lĩnh vực mà Việt Nam cần ưu tiên để tạo ra các tiêu chuẩn có giá trị, có ưu thế, tiến tới việc đưa đội ngũ chuyên gia này tham gia sâu, rộng trong các Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế.
Nguồn: thuongtruong.com.vn
