Thiếu điện kéo giảm phục hồi kinh tế
Trong thời gian gần đây, nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh khi hoạt động sản xuất - kinh doanh hồi phục nhanh sau giai đoạn bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch Covid-19. Điều này đã phần nào đem đến sự lo lắng về nguồn cung cấp điện của ngành điện.
Nói về mức độ ảnh hưởng khi thiếu điện, tại một hội thảo về ngành điện mới đây, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương nhấn mạnh, nhu cầu điện cho phát triển kinh tế đang nóng, nhất là sau 2 năm đại dịch. Các năm 2022, 2023 là cao điểm thực hiện đầu tư, nếu nhu cầu về điện không đáp ứng được sẽ kéo giảm phục hồi kinh tế.
Thứ trưởng Trần Quốc Phương nêu rõ : "Vấn đề bảo đảm cung ứng điện thời gian tới sẽ gặp nhiều khó khăn, nhất là việc kéo điện từ miền Trung ra miền Bắc bị giới hạn bởi khả năng truyền tải. Căng thẳng Nga - Ukraine cũng khiến nguồn cung năng lượng sơ cấp bị ảnh hưởng, giá nhập khẩu cao. Việc mất cân đối nguồn cung điện tại các vùng miền dẫn tới khó khăn nhất định trong điều độ vận hành hệ thống điện".
Nếu nhu cầu về điện không đáp ứng được sẽ kéo giảm phục hồi kinh tế. (Ảnh minh họa)
Về nguồn cung điện, theo thống kê của Cục điện và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương), tính đến đầu năm 2019, tỉ lệ các nguồn điện vẫn có sự chênh lệch khá lớn. Trong đó, nhiệt điện than chiếm 41,2%. Đứng thứ hai là nhiệt điện khí chiếm 21,9%. Tỉ lệ thủy điện; điện hạt nhân và điện tái tạo chiếm tỉ lệ không cao. Dù nhà máy nhiệt điện than đang chiếm tỉ lệ khá cao trong cung cấp nguồn điện, tuy nhiên, thời gian gần đây, một số tỉnh đã thẳng thừng từ chối hình thức hoạt động nhà máy điện than. Bởi lẽ theo lý giải, với hình thức xây dựng nhà máy nhiệt điện sử dụng nhiên liệu than, họ lo ngại sẽ gây ô nhiễm môi trường.
Theo quy hoạch phát triển điện lực, quy hoạch năng lượng mới và năng lượng tái tạo Bộ Công Thương nêu rõ: Các dự án nguồn điện, đặc biệt là các dự án ngoài Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thường bị chậm so với quy hoạch ảnh hưởng tới việc đảm bảo cung ứng điện. Cụ thể, theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh, giai đoạn 2016-2030 có tổng cộng 116 dự án nguồn điện cần được đầu tư và đưa vào vận hành (chưa bao gồm các dự án năng lượng tái tạo).
Sau 3 năm thực hiện, nhiều dự án đã không được thực hiện do đề xuất, kiến nghị của địa phương như: Các dự án điện than ở Bạc Liêu, Quảng Ninh, Hà Tĩnh. Trong khi nhiều địa phương khác đề nghị bổ sung các trung tâm điện khí mới như Bạc Liêu, Bà Rịa-Vũng Tàu, Ninh Thuận. Hầu hết các dự án BOT do nước ngoài thực hiện đều bị chậm so với tiến độ trong Quy hoạch. Nhiều dự án đang thi công cũng bị chậm tiến độ như Long Phú 1, Sông Hậu 1, Thái Bình 2.
Trong khi đó, nhiều dự án về điện gió, điện mặt trời của nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước đã được Chính phủ phê duyệt lên đến hàng chục nghìn MW nhưng trên thực tế việc triển khai xây dựng còn rất ít.
Dự báo về tình trạng thiếu điện, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0), cho biết trong giai đoạn 2023-2025, có 2 phương án phụ tải dự báo. Cụ thể, phương án 1, tốc độ tăng trưởng điện sản xuất là 8,9%/năm; phương án 2 cao hơn với tốc độ tăng trưởng đều từng năm để đến năm 2025 đạt sản lượng điện 378,3 tỉ KWh.
Ông Trung cho biết, dựa trên phương án dự báo tại dự thảo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Quy hoạch Điện 8), lưới truyền tải phải tiếp tục được đầu tư với khối lượng rất lớn để đáp ứng yêu cầu cung cấp điện cho phát triển kinh tế - xã hội.
Cụ thể, trong giai đoạn 2021-2030, nhu cầu đầu tư mới và cải tạo các trạm biến áp 500 KV và 220 KV là 183.510 MVA, gấp 1,7 lần so với tổng dung lượng MBA mà Tổng Công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) đang quản lý, vận hành. Cùng với đó là nhu cầu đầu tư mới và cải tạo 34.291 km đường dây 500 KV và 220 KV, bằng 1,28 lần tổng chiều dài 2 đường dây EVNNPT đang quản lý, vận hành. "Nhu cầu đầu tư cho lưới điện truyền tải giai đoạn 2021-2030 vào khoảng 14 tỉ USD, tương ứng khoảng 1,4 tỉ USD/năm" - ông Trung cho biết.
Giải pháp nào giải quyết?
Theo báo cáo của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, nguồn cung cấp than và xử lý môi trường của các nhà máy nhiệt điện than là 2 vấn đề lớn khiến nhiều địa phương không mặn mà cho phát triển nhà máy nhiệt điện. Trong khi đó, nhiệt điện than chiếm 41,2% tổng nguồn cung. Do đó, Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo - Bộ Công Thương kiến nghị cần khuyến khích phát triển điện tái tạo.
Theo đó, ông Nguyễn Tuấn Anh cho rằng, về giải pháp ổn định cung ứng điện, đầu tiên, cần chỉ đạo bảo đảm tiến độ các dự án nguồn đang trong quá trình xây dựng như: thủy điện Hòa Bình mở rộng, nhiệt điện Quảng Trạch I. Bên cạnh đó, có thể mạnh dạn nhập khẩu điện từ Lào, tiếp tục đàm phán nhập khẩu điện Trung Quốc; tiếp tục khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, nhất là khu vực miền Bắc. Đặc biệt, cần đẩy nhanh tiến độ đầu tư các đường dây 500 KV để tăng cường năng lực truyền tải liên miền Bắc - Trung; tăng cường cải tạo, nâng cấp lưới điện tại các khu vực tập trung nhiều nguồn năng lượng tái tạo để khai thác tối đa các nguồn hiện có.
Một trong những giải pháp dài hạn quan trọng là hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh với giá điện minh bạch và thị trường hoạt động hiệu quả. Về môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp, cần tạo được môi trường khuyến khích đầu tư có hiệu quả; nghiên cứu đề xuất cơ chế khuyến khích mọi thành phần kinh tế, doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp nước ngoài, doanh nghiệp tư nhân cũng như doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài... đầu tư vào các cơ sở hạ tầng ngành điện.
Để giải bài toán thiếu điện, nhiều chuyên gia cho rằng cần khuyến khích phát triển điện tái tạo.
Trong khi đó, Ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nhận định, muốn giải bài toán thiếu hụt điện bằng tiết kiệm.
Ông Ngãi cho rằng, ngoài giải pháp đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện và truyền tải điện, cần triển khai tiết kiệm điện từ chủ trương chung tới các giải pháp cụ thể. Bởi vì thực tế, việc xây dựng bất cứ dự án điện nào cũng cần thời gian dài, khó bổ sung thiếu hụt trong ngắn hạn. Để bảo đảm cung ứng điện ổn định và phát triển nguồn điện bền vững, theo ông Trần Viết Ngãi, cần thiết đưa giá điện về gần hơn với thị trường, tức giá bán lẻ điện bình quân phải tăng lên, nhất là khi các nguồn điện có thể huy động hiện nay đều có giá cao. Với giá điện cao, nhà đầu tư tư nhân sẽ có thêm động lực đầu tư vào ngành điện, giảm phụ thuộc vào doanh nghiệp duy nhất của nhà nước.
Được biết, để giải bài toán này, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh đã cam kết sẽ có giải pháp mạnh mẽ hơn để giải tỏa công suất các dự án điện mặt trời lên đến 67%.
Đồng tình với quan điểm này, ông Trần Đình Long, Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam cho rằng, muốn giải quyết bài toán thiếu điện phải khai thác hợp lý các nguồn điện. Nguy cơ thiếu điện trước mỗi mùa nắng nóng đã được cảnh báo từ lâu. Năm nay, nền kinh tế cả nước đang hồi phục sau giai đoạn dịch Covid-19 khiến nhu cầu tiêu thụ điện có thể tăng đột biến. Thực tế, nhu cầu điện đã tăng 7% trong những tháng đầu năm nay.
Theo ông Long, để đáp ứng nhu cầu điện cho nền kinh tế cũng như đời sống người dân, Bộ Công Thương cần sớm chỉ đạo ngành điện chuẩn bị đủ nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện từ nguồn trong nước hoặc nhập khẩu, tránh để xảy ra tình trạng thiếu than gây ảnh hưởng đến phát điện. Đồng thời, khai thác các hồ chứa thủy điện hợp lý nhất để phát điện hiệu quả cao nhất.
Với các nguồn năng lượng tái tạo, ngoài việc cần thêm cơ chế để phát triển, cần đặc biệt quan tâm đầu tư hệ thống truyền tải để đáp ứng được nhu cầu hòa lưới của nhà đầu tư. Cũng cần lưu ý nguồn điện tái tạo phụ thuộc lớn vào thời tiết và dễ bị tổn thương, cần có dự phòng từ các nguồn khác.
Về phía cơ quan nhà nước, việc quản lý phụ tải cần chặt chẽ hơn và tăng cường tuyên truyền để người dân giảm phụ tải không cần thiết trong giờ cao điểm, đồng thời có kế hoạch điều độ phụ tải hợp lý, ổn định.
Hồng Quang
Nguồn: thuongtruong.com.vn
