Giá năng lượng và chuỗi cung ứng có thể khiến phân bón tăng giá
Phân bón, đặc biệt là phân đạm (urê), có mối liên hệ trực tiếp với thị trường năng lượng. Trong quá trình sản xuất urê, khí tự nhiên đóng vai trò nguyên liệu đầu vào chủ yếu. Vì vậy, bất kỳ biến động nào của thị trường dầu mỏ và khí đốt đều có thể tác động tới giá phân bón.
Trung Đông lại là khu vực có vai trò then chốt đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Nhiều tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng đi qua khu vực này, đặc biệt là eo biển Hormuz - nơi được xem là "yết hầu năng lượng" của thế giới. Nếu tình hình an ninh tại khu vực này trở nên phức tạp, nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu có thể bị gián đoạn, kéo theo giá năng lượng tăng mạnh.
Khi chi phí năng lượng tăng, các nhà máy sản xuất phân bón sẽ phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn. Điều này thường dẫn đến việc giá phân bón trên thị trường quốc tế tăng theo. Trong quá khứ, nhiều cuộc khủng hoảng năng lượng hoặc xung đột địa chính trị đã gây ra những đợt tăng giá phân bón mạnh trên toàn cầu.
Không chỉ năng lượng, chuỗi cung ứng phân bón cũng có thể chịu ảnh hưởng nếu xung đột làm gián đoạn các tuyến vận tải biển. Trung Đông là khu vực có nhiều nhà máy sản xuất và xuất khẩu các nguyên liệu quan trọng cho ngành phân bón như amoniac, urê và lưu hùynh. Khi các tuyến hàng hải bị hạn chế hoặc chi phí vận chuyển tăng cao, nguồn cung phân bón có thể bị thắt chặt, khiến giá cả leo thang.
Theo các chuyên gia thị trường hàng hóa, chỉ cần chi phí vận tải biển tăng thêm 20-30% cũng có thể khiến giá phân bón tại nhiều khu vực tăng đáng kể, đặc biệt là tại các thị trường nhập khẩu lớn.
Việt Nam có lợi thế sản xuất nội địa nhưng vẫn khó đứng ngoài xu hướng tăng giá
So với nhiều quốc gia khác, Việt Nam có một lợi thế nhất định khi sở hữu các nhà máy sản xuất phân đạm lớn như Đạm Phú Mỹ, Đạm Cà Mau, Đạm Hà Bắc hay Đạm Ninh Bình. Nhờ đó, nguồn cung urê trong nước tương đối ổn định và có thể đáp ứng phần lớn nhu cầu của thị trường nội địa.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc thị trường phân bón Việt Nam hoàn toàn miễn nhiễm với các biến động toàn cầu.
Thực tế cho thấy giá phân bón trong nước thường chịu ảnh hưởng nhất định từ giá thế giới. Khi giá phân bón quốc tế tăng mạnh, các doanh nghiệp sản xuất trong nước có xu hướng điều chỉnh giá bán để tiệm cận mặt bằng giá thị trường, đồng thời tận dụng cơ hội xuất khẩu.
Bên cạnh đó, một số loại phân bón quan trọng như kali hoặc DAP vẫn phụ thuộc khá nhiều vào nguồn nhập khẩu. Khi chi phí vận chuyển hoặc giá nguyên liệu tăng, giá các loại phân bón này tại Việt Nam cũng có thể tăng theo.
Ngoài ra, chi phí logistics và vận tải trong nước cũng chịu tác động từ giá dầu. Nếu giá nhiên liệu tăng do xung đột Trung Đông, chi phí vận chuyển phân bón từ nhà máy tới các vùng sản xuất nông nghiệp sẽ tăng, từ đó ảnh hưởng đến giá bán lẻ trên thị trường.
Điều này có thể tạo thêm áp lực đối với người nông dân, đặc biệt trong bối cảnh giá nhiều loại nông sản vẫn đang biến động trên thị trường quốc tế.
Chuyên gia cảnh báo cần theo dõi sát diễn biến thị trường năng lượng và logistics
Trước những lo ngại về gián đoạn nguồn cung và giá nguyên vật liệu tăng cao, Tiến sĩ Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho rằng tác động của xung đột Trung Đông tới thị trường phân bón phụ thuộc nhiều vào quy mô và thời gian kéo dài của cuộc xung đột.
Theo ông, yếu tố đáng chú ý nhất hiện nay là nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, đặc biệt tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển quan trọng đối với nhiều loại nguyên liệu phân bón.
"Nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn hoặc đóng cửa, nguồn cung lưu hùynh và urê toàn cầu có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đây là tuyến vận chuyển then chốt đối với ngành phân bón," ông Phùng Hà nhận định.
Theo thống kê, mỗi tháng có khoảng 1,2-1,5 triệu tấn urê, 1,5-1,8 triệu tấn lưu hùynh và khoảng 400.000-500.000 tấn amoniac được vận chuyển qua tuyến đường này.
Sự gián đoạn nguồn cung có thể gây ảnh hưởng lớn đến chuỗi sản xuất phân bón. Amoniac là nguyên liệu đầu vào quan trọng cho nhiều loại phân bón chứa nitơ như urê, MAP, DAP và SA. Trong khi đó, lưu hùynh được sử dụng để sản xuất axit sulfuric - nguyên liệu thiết yếu cho nhiều loại phân bón khác như DAP, SSP hay SOP.
Ngoài ra, việc vận chuyển các nguyên liệu này cũng gặp nhiều hạn chế nếu tuyến Hormuz bị ảnh hưởng. Phần lớn các tàu chở amoniac hoặc lưu hùynh từ khu vực Vịnh Ba Tư đều phải đi qua eo biển này, trong khi gần như không có tuyến đường biển thay thế.
Điều này đồng nghĩa chi phí logistics có thể tăng mạnh, bao gồm giá cước vận tải, phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu và chi phí nhân công.
Bên cạnh yếu tố vận tải, xung đột cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất phân bón tại khu vực Trung Đông. Một số nhà máy sản xuất urê và amoniac tại Iran đã phải tạm dừng hoạt động, trong khi các nhà máy ở Ai Cập và Jordan cũng bị ảnh hưởng do nguồn cung khí đốt từ Israel bị gián đoạn.
Trung Đông hiện là khu vực xuất khẩu urê lớn nhất thế giới với khoảng 20 triệu tấn mỗi năm. Riêng Iran sản xuất khoảng 5-6,5 triệu tấn urê mỗi năm và nằm trong nhóm các nhà sản xuất amoniac lớn của thế giới nhờ nguồn khí tự nhiên dồi dào.
Ngoài Iran, nhiều quốc gia sản xuất phân bón lớn trong khu vực như Saudi Arabia, Qatar, UAE, Bahrain hay Oman cũng có thể chịu ảnh hưởng nếu xung đột leo thang.
Nhìn chung, xung đột Trung Đông không phải là yếu tố trực tiếp quyết định giá phân bón tại Việt Nam, nhưng lại có thể tác động thông qua nhiều kênh như giá năng lượng, chuỗi cung ứng và chi phí vận tải.
Trong bối cảnh thị trường hàng hóa toàn cầu ngày càng liên kết chặt chẽ, những biến động địa chính trị ở một khu vực xa xôi vẫn có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế.
Đối với Việt Nam, việc theo dõi sát diễn biến của thị trường năng lượng và logistics quốc tế sẽ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp và nhà quản lý chủ động hơn trong việc ứng phó với các biến động giá phân bón trong thời gian tới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
