Thị trường hạ nhiệt, lợi nhuận toàn ngành bất ngờ phục hồi
Sau giai đoạn bùng nổ hiếm có năm 2024, thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam năm 2025 bước vào chu kỳ điều chỉnh trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và cạnh tranh gia tăng giữa các quốc gia xuất khẩu lớn.
Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, xuất khẩu gạo năm 2025 đạt 8,06 triệu tấn, tương đương 4,1 tỷ USD, giảm 10,8% về lượng và giảm 27,6% về trị giá so với năm trước. Đây là mức kim ngạch thấp nhất trong ba năm, phản ánh rõ sự hạ nhiệt sau giai đoạn tăng trưởng nóng. Dù vậy, nếu so với giai đoạn trước dịch, quy mô xuất khẩu của ngành vẫn duy trì ở mức cao.
Diễn biến thị trường quốc tế nhanh chóng tác động đến kết quả kinh doanh của nhóm doanh nghiệp niêm yết. Tổng doanh thu của 11 doanh nghiệp gạo trên sàn năm 2025 đạt gần 37.081 tỷ đồng, giảm 17% so với năm 2024. Trái ngược xu hướng này, lợi nhuận ròng toàn nhóm đảo chiều sang trạng thái dương, đạt gần 186 tỷ đồng, trong khi năm trước lỗ hơn 38 tỷ đồng.
Mức cải thiện đột biến chủ yếu đến từ hiệu ứng nền thấp năm 2024, đặc biệt khi Angimex và Trung An thu hẹp đáng kể khoản lỗ. Do đó, sự phục hồi này mang tính kỹ thuật nhiều hơn là phản ánh sự bứt phá thực chất về năng lực vận hành.
Trong bối cảnh chung, Vinaseed (NSC) tiếp tục giữ vai trò trụ cột lợi nhuận. Năm 2025, doanh nghiệp lãi ròng gần 230 tỷ đồng, tăng 5% dù doanh thu giảm 6% xuống dưới 2.300 tỷ đồng. Dù không hoàn thành kế hoạch do hụt hơi trong quý cuối, công ty vẫn ghi nhận mức lợi nhuận cao thứ hai trong lịch sử và duy trì năm thứ năm liên tiếp lãi trên 200 tỷ đồng nhờ kiểm soát chi phí hiệu quả.
Phân hóa sâu sắc trong nội tại ngành gạo
Năm 2025 ghi nhận sự trở lại của một số doanh nghiệp sau giai đoạn tái cấu trúc kéo dài. Trong đó, Vinafood 2 (VSF) dẫn đầu về tốc độ cải thiện khi lợi nhuận tăng 561%, đạt 28,5 tỷ đồng. Riêng quý 4/2025, biên lợi nhuận gộp tăng lên gần 10%, giúp lợi nhuận quý cao gấp 8 lần cùng kỳ. Đây là năm thứ ba liên tiếp doanh nghiệp có lãi và là mức cao nhất trong hơn một thập niên, dù vẫn còn khoản lỗ lũy kế khoảng 2.770 tỷ đồng.
Afiex (AFX) cũng ghi nhận bước tiến mạnh sau khi chuyển sàn sang HoSE cuối năm 2025. Doanh thu đạt 2.814 tỷ đồng, tăng 37%, lợi nhuận ròng đạt 47,3 tỷ đồng, tăng 69% và vượt kế hoạch năm, nhờ xuất khẩu bứt phá trong quý cuối.
Kigimex (KGM) và KTC đạt lợi nhuận cao nhất trong 5 năm. KGM tăng lãi 177% lên 14,5 tỷ đồng dù doanh thu giảm gần 30%, trong khi KTC đạt gần 36 tỷ đồng, vượt 82% kế hoạch. Cả hai doanh nghiệp đều đảo chiều tích cực trong quý 4/2025 sau khi cùng kỳ thua lỗ.
MCF cho thấy hiệu quả từ chiến lược quản trị tồn kho khi tận dụng nguồn nguyên liệu giá thấp. Lợi nhuận tăng 6% lên 10,3 tỷ đồng, doanh thu gần 531 tỷ đồng, mức cao nhất trong 5 năm.
Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp vẫn mắc kẹt trong vòng xoáy tài chính suy yếu. Angimex (AGM) tiếp tục lỗ hơn 137 tỷ đồng, đánh dấu năm thứ tư thua lỗ liên tiếp. Doanh thu giảm 85% do thoái vốn công ty con, vốn chủ sở hữu âm hơn 365 tỷ đồng và lỗ lũy kế vượt 547 tỷ đồng, khiến triển vọng phục hồi trở nên mong manh.
HKB tiếp tục chuỗi thua lỗ kéo dài, lỗ hơn 58 tỷ đồng năm 2025, vốn chủ sở hữu còn dưới 29 tỷ đồng. Trung An (TAR) dù ghi nhận lãi quý 4 nhờ tiết giảm chi phí lãi vay và sản xuất, vẫn khép lại năm thứ ba liên tiếp thua lỗ hơn 12 tỷ đồng. Doanh thu cả năm giảm 61% xuống 1.719 tỷ đồng, mức thấp nhất trong 8 năm.
Foodcosa (FCS) chỉ thoát lỗ trong gang tấc với lợi nhuận 231 triệu đồng, chủ yếu nhờ quý 4 đột biến. SSC ghi nhận lợi nhuận thấp kỷ lục, giảm 36% còn hơn 27 tỷ đồng và không hoàn thành kế hoạch năm. Trong khi đó, TCO Holdings, doanh nghiệp mới chuyển hướng sang kinh doanh gạo, báo lợi nhuận quý đầu niên độ 2026 (tương đương quý 4/2025) giảm 96%, còn 172 triệu đồng do giá gạo dư cung và trị giá xuất khẩu giảm mạnh.
Kỳ vọng và thách thức trong năm mới
Bước sang năm 2026, ngành gạo đặt mục tiêu xuất khẩu 7,73 triệu tấn, trong đó gạo chất lượng cao chiếm khoảng 75%. Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), thương mại gạo toàn cầu có thể đạt kỷ lục 62,8 triệu tấn, mở ra dư địa tăng trưởng mới. Việt Nam tiếp tục giữ vị thế nhà xuất khẩu lớn thứ hai thế giới với các thị trường trọng điểm như Philippines, Trung Quốc và châu Phi.
Tuy nhiên, các rủi ro vẫn hiện hữu khi doanh nghiệp phải thận trọng trong đàm phán hợp đồng với Philippines do nguy cơ thay đổi chính sách đột ngột. Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam nhấn mạnh vai trò của đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, trong khi cơ quan quản lý chỉ ra điểm nghẽn lớn về thương hiệu và khả năng tận dụng các FTA.
Trước các yêu cầu ngày càng khắt khe về dư lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường tại EU, Nhật Bản cùng áp lực cạnh tranh từ Ấn Độ và Thái Lan, ngành gạo buộc phải chuyển từ tư duy bán cái mình có sang sản xuất theo chuẩn thị trường.
Năm 2025 cho thấy ngành gạo Việt Nam đã bước qua giai đoạn tăng trưởng nóng để trở về trạng thái thực chất hơn. Một số doanh nghiệp tận dụng được cơ hội thông qua tinh gọn bộ máy và nâng cao giá trị gia tăng, trong khi những đơn vị có nền tảng tài chính yếu tiếp tục bị đào thải. Giai đoạn tới sẽ là cuộc cạnh tranh về chất lượng, thương hiệu và liên kết chuỗi, quyết định khả năng duy trì lợi nhuận bền vững của toàn ngành.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
