Thị trường mở rộng, nhưng vẫn loay hoay “đi xa”
Sự phát triển của thương mại điện tử và bán lẻ hiện đại giúp OCOP có thêm kênh tiếp cận người mua. Không ít sản phẩm đã xuất hiện trên các sàn lớn, tham gia chương trình xúc tiến thương mại, thậm chí thử sức ở thị trường xuất khẩu.
Tuy vậy, phần lớn sản phẩm OCOP vẫn chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi địa phương hoặc qua các kênh ngắn hạn như hội chợ, sự kiện. Việc “đi xa” theo đúng nghĩa mở rộng thị trường ổn định hiện vẫn là bài toán khó.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí, thương hiệu và năng lực bán hàng. Chi phí logistics và bảo quản cao, nhất là với thực phẩm, khiến giá thành bị đội lên đến 30-40%. Trong khi đó, thương hiệu còn yếu nên khó cạnh tranh với hàng công nghiệp. Nhiều cơ sở cũng chưa quen bán hàng online, còn lúng túng từ vận hành gian hàng đến xử lý đơn.
“Đưa hàng lên sàn không khó, nhưng để bán ổn định thì rất khó. Chi phí quảng cáo, chiết khấu, vận chuyển… đẩy giá lên cao, bán thấp thì gần như không còn lãi”, anh Thuận, chủ một cơ sở OCOP 3 sao, cho biết.
Người tiêu dùng thay đổi, OCOP đứng trước áp lực mới
Ở góc độ thị trường, OCOP đang hưởng lợi khi người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, gắn với địa phương. Đây là lợi thế mà không phải dòng sản phẩm nào cũng có.
Tuy nhiên, chính sự thay đổi này cũng tạo ra áp lực ngược. Người tiêu dùng ngày càng đòi hỏi cao hơn về chất lượng, tính minh bạch và trải nghiệm sản phẩm. Họ không chỉ quan tâm sản phẩm “đạt sao OCOP” mà còn muốn biết quy trình sản xuất, tiêu chuẩn an toàn, thậm chí câu chuyện phía sau sản phẩm.
Anh Quân (Hà Nội) cho biết anh sẵn sàng trả giá cao hơn cho một số sản phẩm OCOP vì tin vào chất lượng. Tuy nhiên, việc mua chủ yếu vào dịp lễ, Tết. “Nếu dùng thường xuyên thì chi phí khá cao, chưa kể chất lượng đôi khi bị ảnh hưởng do vận chuyển”, anh nói.
Sự bùng nổ của thương mại điện tử và livestream cũng kéo theo rủi ro. Không ít sản phẩm gắn mác OCOP nhưng không rõ nguồn gốc, thậm chí bị làm giả, làm nhái, gây ảnh hưởng đến niềm tin thị trường.
OCOP đang ở “lưng chừng” của một giai đoạn mới
Nút thắt của OCOP hiện nay là chuyển từ cách làm mang tính phong trào sang vận hành theo logic của kinh tế hàng hóa. Ở giai đoạn đầu, OCOP chủ yếu tập trung vào việc phát hiện, chuẩn hóa và gia tăng số lượng sản phẩm đạt chứng nhận. Tuy nhiên, khi bước vào thị trường, yêu cầu không chỉ dừng ở “đạt sao”, mà là khả năng sản xuất ổn định, kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu và duy trì đầu ra bền vững.
Nói cách khác, sản phẩm OCOP không chỉ cần được công nhận, mà phải cạnh tranh được, bán được và sống được trên thị trường. Đây chính là bước chuyển từ phát triển theo chương trình sang vận hành theo quy luật cung cầu.
Ở góc độ quản lý, nhiều địa phương cũng thừa nhận việc hỗ trợ OCOP hiện nay vẫn thiên về chứng nhận và xúc tiến ngắn hạn, chưa đủ chiều sâu để giúp doanh nghiệp, hợp tác xã phát triển dài hạn. Các chính sách về tín dụng, đào tạo, chuyển đổi số, kết nối thị trường… vẫn còn phân tán.
Nhìn tổng thể, OCOP hiện đang ở một vị trí “lưng chừng” khi đã vượt qua giai đoạn khởi đầu, tạo được nền tảng sản phẩm và nhận diện thị trường, nhưng chưa thực sự bứt phá để trở thành hệ thống hàng hóa có sức cạnh tranh rộng rãi.
Dư địa thị trường còn rộng, nhất là khi tiêu dùng nội địa, chuyển đổi số và kinh tế nông thôn tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh, yêu cầu tiêu chuẩn và minh bạch cũng ngày càng cao.
Trong giai đoạn tới, câu chuyện của OCOP có thể không còn là “mỗi xã một sản phẩm”, mà là “mỗi sản phẩm - một chuỗi giá trị hoàn chỉnh”. Khi đó, vai trò của chính sách sẽ không chỉ dừng ở hỗ trợ ban đầu, mà cần tạo ra môi trường để sản phẩm OCOP thực sự vận hành theo cơ chế thị trường.
OCOP đã đi qua giai đoạn khởi đầu và bắt đầu va chạm thật với thị trường. Khi người mua ngày càng khó tính, khi cạnh tranh không còn giới hạn trong phạm vi địa phương, OCOP buộc phải thay đổi. Bài toán không còn là có bao nhiêu sản phẩm đạt sao, mà là có bao nhiêu sản phẩm sống được bằng thị trường.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
