Phải hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc
Truy xuất nguồn gốc là vấn đề đã được nói đến rất nhiều, nhưng trong thực tế triển khai, mỗi doanh nghiệp lại có một cách hiểu, một cách làm khác nhau. Doanh nghiệp băn khoăn không biết phải thực hiện như thế nào, QR Code cần sử dụng ra sao, tem truy xuất nguồn gốc phải dán và quản lý như thế nào. Có doanh nghiệp kỳ vọng việc dán tem, sử dụng mã QR có thể giúp ngăn chặn hàng giả, nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Thậm chí, đã có trường hợp tem chống hàng giả cũng bị làm giả.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh, các phương thức làm giả ngày càng tinh vi, vì vậy điều quan trọng là doanh nghiệp phải hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc, thay vì chỉ coi đây là việc dán một chiếc tem hay một mã QR lên sản phẩm. Truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận là một hệ thống quản lý thông tin, giúp minh bạch quá trình hình thành và lưu thông của hàng hóa.
Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương, truy xuất nguồn gốc, về bản chất, là việc doanh nghiệp quản lý được càng đầy đủ càng tốt toàn bộ chu trình tạo ra sản phẩm của mình, từ khâu nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất bên trong doanh nghiệp cho đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Còn QR code hay các hình thức nhận diện khác chỉ là phương tiện để thể hiện và cung cấp những thông tin đó. Trước đây, doanh nghiệp có thể sử dụng tem, sau đó là mã vạch và hiện nay phổ biến hơn là QR code.
Tuy nhiên, việc một sản phẩm có QR code không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó đã có một hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ. QR code chỉ thực sự có ý nghĩa khi phía sau nó là một hệ thống dữ liệu được doanh nghiệp xây dựng và quản lý một cách minh bạch, có khả năng cung cấp thông tin về quá trình hình thành sản phẩm.
Thực tế, có doanh nghiệp muốn công khai rất nhiều thông tin, nhưng cũng có doanh nghiệp chỉ muốn cung cấp một phần thông tin nhất định cho người tiêu dùng. Đây là câu chuyện về mức độ minh bạch và cách thức doanh nghiệp lựa chọn để công khai dữ liệu của mình.
Tuy nhiên, truy xuất nguồn gốc hiện nay không còn đơn thuần là câu chuyện doanh nghiệp muốn làm đến đâu thì làm. Nhà nước đã ban hành những quy định cụ thể về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa, trong đó đặt ra yêu cầu các bộ, ngành quản lý từng lĩnh vực phải quy định sản phẩm nào bắt buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc và doanh nghiệp phải công khai những thông tin gì.
Chẳng hạn, với những sản phẩm thuộc diện bắt buộc, doanh nghiệp có thể phải cung cấp các thông tin như tên sản phẩm, số lô, số mẻ, ngày sản xuất, hạn sử dụng và các thông tin liên quan khác. Bộ Công Thương cũng như các bộ, ngành đang từng bước hoàn thiện các quy định về cách thức truy xuất và danh mục sản phẩm phải thực hiện. Danh mục này cũng có thể được điều chỉnh theo từng giai đoạn, tùy thuộc vào yêu cầu quản lý thực tế.
Đặc biệt, hiện nay Chính phủ đang giao Bộ Công an lấy ý kiến về dự thảo liên quan đến định danh sản phẩm và truy xuất sản phẩm. Theo hướng dự thảo mà tôi đã xem qua, về lâu dài, mỗi sản phẩm tồn tại trên thị trường đều có thể được định danh, còn những sản phẩm thuộc diện bắt buộc truy xuất sẽ phải gửi dữ liệu đến Cổng truy xuất nguồn gốc của Chính phủ do Bộ Công an vận hành.
Nếu doanh nghiệp không thực hiện theo quy định, sau này các lực lượng kiểm tra, chẳng hạn lực lượng quản lý thị trường, có thể kiểm tra tương đối đơn giản. Họ chỉ cần nhìn trên sản phẩm xem có phương tiện để người tiêu dùng thực hiện truy xuất nguồn gốc hay không.
Sau đó, cơ quan chức năng có thể quét mã QR hoặc mã vạch để kiểm tra xem thông tin được cung cấp có đầy đủ, chính xác và đáp ứng những nội dung mà pháp luật quy định phải công khai hay không.
Các quy định về truy xuất nguồn gốc cũng đi kèm với những yêu cầu cụ thể về nội dung thông tin, đồng thời có các quy định về xử phạt đối với những trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đúng. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu kỹ các quy định để biết mình phải thực hiện những nội dung gì, tránh trường hợp làm thiếu, làm sai hoặc không đáp ứng đầy đủ yêu cầu.
Dữ liệu truy xuất phải được lưu trữ theo đúng quy chuẩn
Theo ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee, hiện nay các doanh nghiệp đã nhận được thông tin chính thức về quy định từ ngày 1/7/2026. Với việc triển khai truy xuất nguồn gốc đã được doanh nghiệp đồng hành trong nhiều năm qua, ông nhận thấy các doanh nghiệp đã và đang sẵn sàng hơn cho quá trình chuyển đổi, từ truy xuất thông tin sang truy xuất nguồn gốc một cách bài bản.
Ông Phạm Văn Quân cho rằng, truy xuất nguồn gốc trước hết phải định danh được sản phẩm một cách rõ ràng. Khi đã có định danh, chúng ta phải quản lý được thông tin và theo dõi được vòng đời của sản phẩm, từ quá trình sản xuất, lưu thông cho đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Một vấn đề nữa theo ông Quân doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là dữ liệu. Dữ liệu truy xuất phải được lưu trữ theo đúng quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia, bảo đảm tính thống nhất và có thể sử dụng, đối soát khi cần thiết.
Ông mong muốn các doanh nghiệp lưu ý thực hiện đúng chuẩn ngay từ đầu. Bởi nếu dữ liệu không được chuẩn hóa thì việc truy xuất sẽ khó phát huy hiệu quả. Truy xuất nguồn gốc không nên chỉ dừng lại ở việc có một mã để người tiêu dùng quét, mà quan trọng hơn là đằng sau mã đó phải có hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và phản ánh được vòng đời của sản phẩm.
Khi doanh nghiệp thực sự coi dữ liệu là nền tảng và triển khai truy xuất theo hướng bài bản, hệ thống này sẽ không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản trị và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.
Theo ông Quân, trong Đề án 100 của Chính phủ từ năm 2019, chúng ta đã xác định hai giai đoạn. Giai đoạn đến năm 2025 tập trung xây dựng cơ chế, chính sách, quy định và triển khai thí điểm đối với một số sản phẩm, mô hình. Mục tiêu đến năm 2030 là hầu hết các sản phẩm phải thực hiện truy xuất nguồn gốc.
Nếu ngay lập tức yêu cầu tất cả các ngành hàng triển khai đầy đủ thì có thể tạo ra một sự xáo trộn nhất định, bởi số lượng ngành hàng rất lớn và không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ điều kiện để chuyển đổi ngay. Vì vậy, cách tiếp cận hiện nay là lựa chọn trước những nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro cao để triển khai bắt buộc. Đối với những sản phẩm có mức độ rủi ro trung bình và thấp thì khuyến khích triển khai, đồng thời xây dựng lộ trình phù hợp.
Ông cho rằng doanh nghiệp không nên nhìn truy xuất nguồn gốc đơn thuần là một yêu cầu bắt buộc của pháp luật. Quan trọng hơn, đây là công cụ để doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, bảo vệ người tiêu dùng và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Đặc biệt, với những doanh nghiệp hướng tới thị trường quốc tế, truy xuất nguồn gốc sẽ ngày càng trở thành một yêu cầu không thể né tránh.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
