Không chỉ tập trung nhìn vào doanh thu danh nghĩa
Tăng trưởng tiêu dùng luôn là một trong những chỉ dấu quan trọng nhất về sức khỏe của nền kinh tế. Khi tiêu dùng sẵn sàng mở hầu bao, doanh nghiệp có thêm doanh thu, sản xuất có thêm đầu ra và khu vực dịch vụ có thêm động lực tăng trưởng.
Theo số liệu mới công bố, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 8 tháng năm 2026 tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng đáng chú ý trong bối cảnh tiêu dùng nội địa đang được kỳ vọng trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.
Trước đó, đà tăng của thị trường bán lẻ đã liên tục được cải thiện, sáu tháng đầu năm, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt gần 3.900 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng còn 7,3%. Bảy tháng, mức tăng thực tế sau khi loại trừ yếu tố giá đạt 7,5%, cao hơn mức 7,4% của cùng kỳ năm trước.
Những con số này cho thấy rằng, không thể đánh đồng mức tăng doanh thu danh nghĩa với mức tăng thực của sức mua. Theo đó, nếu doanh thu bán lẻ tăng 13,3%, điều đó không có nghĩa người dân đã mua nhiều hơn đúng 13,3% mà một phần trong mức tăng đến từ việc giá hàng hóa và dịch vụ cao hơn. Khi một bữa ăn nhà hàng đắt hơn, một chuyến du lịch có chi phí cao hơn, giá vàng, nhiên liệu, vật liệu xây dựng hay một số dịch vụ tăng lên đều có thể khiến tổng doanh thu bán lẻ tăng mạnh dù lượng hàng hóa tiêu thụ không tăng tương ứng.
Dữ liệu nghiên cứu của NielsenIQ công bố trong năm 2026 cho thấy tâm lý thận trọng vẫn là một trong những lực cản đáng kể đối với thị trường tiêu dùng. Chi phí các mặt hàng thiết yếu và những lo ngại về triển vọng kinh tế khiến người tiêu dùng có xu hướng theo dõi tổng chi tiêu chặt chẽ hơn, đồng thời cân nhắc việc cắt giảm hoặc trì hoãn một số khoản mua sắm không thực sự cần thiết. Đáng chú ý, người tiêu dùng không đơn thuần tìm kiếm sản phẩm rẻ nhất mà ngày càng quan tâm đến “giá trị nhận được trên số tiền bỏ ra”.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào mức tăng sau khi loại trừ yếu tố giá trong các tháng trước đó, có thể thấy thị trường không chỉ đang tăng về mặt tiền tệ, tiêu dùng thực tế vẫn tăng khá rõ rệt. Nói cách khác, câu trả lời không phải là “người tiêu dùng chỉ đang trả giá cao hơn”, nhưng cũng chưa thể đơn giản kết luận rằng toàn bộ mức tăng 13,3% là do người dân mua nhiều hơn.
Thị trường hiện nay đang được thúc đẩy bởi cả hai yếu tố lượng tiêu dùng tăng và giá trị của mỗi lần chi tiêu tăng lên. Một điểm đáng chú ý khác là cơ cấu tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm, doanh thu bán lẻ hàng hóa tăng 12,5%, trong khi doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 15,6% và du lịch lữ hành tăng 15%. Điều này cho thấy sự phục hồi không chỉ đến từ những khoản chi tiêu thiết yếu như thực phẩm, hàng tiêu dùng mà còn đến từ các hoạt động dịch vụ, trải nghiệm và du lịch.
Đây là tín hiệu tích cực bởi khi thu nhập và tâm lý tiêu dùng cải thiện, người dân thường không chỉ mua những thứ “cần thiết” mà bắt đầu chi nhiều hơn cho ăn uống bên ngoài, du lịch, giải trí và các dịch vụ nâng cao chất lượng cuộc sống.
Người dân đang chi nhiều hơn, nhưng không chắc đã “mạnh tay” hơn
Tuy vậy, nhìn từ góc độ hành vi thị trường, sự tăng trưởng của doanh thu chưa đồng nghĩa với việc người tiêu dùng đã hoàn toàn thoát khỏi tâm lý thận trọng. Theo các chuyên gia thị trường nhận định, đây là đặc điểm khá điển hình của giai đoạn phục hồi tiêu dùng: người dân không ngừng chi tiêu, nhưng chi tiêu thông minh hơn. Một bộ phận khách hàng sẵn sàng trả thêm tiền cho sản phẩm có chất lượng, tiện lợi hoặc mang lại lợi ích rõ ràng, trong khi một bộ phận khác chuyển sang sản phẩm giá thấp hơn, săn khuyến mại hoặc mua với quy cách nhỏ hơn để kiểm soát ngân sách.
Trong nhiều gia đình, chi tiêu đang tăng không phải vì họ muốn mua nhiều hơn mà bởi chi phí sinh hoạt đã cao hơn. Giá thực phẩm, dịch vụ ăn uống, giáo dục, y tế, vận tải và nhiều khoản chi thường xuyên có thể khiến ngân sách hàng tháng tăng lên.
Điều này tạo ra một nghịch lý khá phổ biến: tổng số tiền người dân chi ra tăng nhưng cảm giác “mua được nhiều hơn” lại không tăng tương ứng. Một gia đình trước đây dành 10 triệu đồng cho chi tiêu hàng tháng, nay có thể đã phải chi 11 hoặc 12 triệu đồng. Nhưng phần tăng thêm chưa chắc dùng để mua thêm hàng hóa mới. Mà đó chỉ là khoản tiền phải trả cho giá thực phẩm cao hơn, dịch vụ đắt hơn hoặc những nhu cầu thiết yếu phát sinh.
Chính vì vậy, chỉ số doanh thu theo giá hiện hành luôn cần được đặt cạnh mức tăng đã loại trừ yếu tố giá. Theo thông tin từ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cũng cho thấy tâm lý tiêu dùng chịu tác động đáng kể từ áp lực giá cả, tỷ giá, lạm phát và những lo ngại về thu nhập, việc làm. Dù triển vọng dài hạn của thị trường Việt Nam vẫn được đánh giá tích cực nhờ quy mô dân số hơn 100 triệu người, cơ cấu dân số trẻ và thu nhập cải thiện, sức mua ngắn hạn vẫn phụ thuộc rất lớn vào niềm tin của người tiêu dùng và khả năng duy trì thu nhập thực tế.
Ở góc độ khác, sự tăng trưởng của tiêu dùng hiện nay cũng phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc thị trường. Người Việt đang mua sắm qua nhiều kênh hơn: cửa hàng truyền thống, siêu thị, cửa hàng tiện lợi, nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Sự cạnh tranh giữa các nhà bán lẻ, các chương trình khuyến mại và việc mở rộng điểm bán giúp người tiêu dùng tiếp cận hàng hóa dễ dàng hơn.
Tại nhiều địa phương, doanh thu bán lẻ và dịch vụ cũng tăng khá cao, cho thấy sức mua không chỉ tập trung ở các đô thị lớn. Sáu tháng đầu năm, một số địa phương có mức tăng doanh thu bán lẻ và dịch vụ đáng kể như Đà Nẵng, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Huế, Hải Phòng và Hà Nội.
Điều này cho thấy thị trường nội địa đang có độ lan tỏa rộng hơn, đặc biệt khi du lịch, dịch vụ và bán lẻ hiện đại cùng phát triển. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là chất lượng của tăng trưởng sức mua.
Một thị trường bán lẻ tăng trưởng bền vững không chỉ dựa vào việc người dân phải chi nhiều tiền hơn vì giá tăng. Nền tảng quan trọng hơn phải là thu nhập được cải thiện, việc làm ổn định, niềm tin tiêu dùng tăng lên và người dân có khả năng mua thêm hàng hóa, dịch vụ mới.
Nếu doanh thu tăng nhanh hơn nhiều so với lượng tiêu dùng thực tế, doanh nghiệp cũng cần thận trọng. Bởi doanh thu danh nghĩa có thể tạo cảm giác thị trường đang “nóng”, trong khi người tiêu dùng thực tế vẫn cân nhắc kỹ trước mỗi quyết định mua sắm.
Với doanh nghiệp bán lẻ, đây là thời điểm không thể chỉ chạy theo mục tiêu tăng doanh thu. Điều quan trọng hơn là theo dõi số lượng khách hàng, tần suất mua sắm, giá trị giỏ hàng và khả năng quay trở lại của người tiêu dùng.
Một khách hàng chi nhiều hơn vì giá tăng không có giá trị tương đương với một khách hàng mua nhiều sản phẩm hơn, quay lại thường xuyên hơn và mở rộng nhu cầu tiêu dùng.
Mức tăng 13,3% của thị trường bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng trong 8 tháng là một tín hiệu tích cực, cho thấy tiêu dùng nội địa đang duy trì vai trò động lực của nền kinh tế. Nhưng phía sau con số đó là một bức tranh phức hợp hơn: người Việt vừa đang mua nhiều hơn ở một số lĩnh vực, đặc biệt là dịch vụ và trải nghiệm, vừa phải chi nhiều tiền hơn do mặt bằng giá thay đổi. Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là doanh thu bán lẻ tăng bao nhiêu, mà là sức mua thực của người dân tăng đến đâu. Chỉ khi thu nhập, khả năng chi tiêu và lượng hàng hóa, dịch vụ thực sự tiêu dùng cùng tăng, thị trường bán lẻ mới có thể bước vào một chu kỳ tăng trưởng bền vững thay vì chỉ lớn lên về mặt con số.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
