Cơ hội phát triển cho ngành bán lẻ Việt Nam
Theo Báo cáo thị trường nội địa Việt Nam năm 2025, thị trường bán lẻ Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường năng động và có tiềm năng phát triển cao trong khu vực châu Á, doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tại thị trường Việt Nam năm 2025 đạt 268 tỷ USD, trong đó doanh thu bán lẻ đạt 205 tỷ USD. Tăng trưởng thị trường bán lẻ Việt Nam khá ổn định trong thời gian qua, duy trì mức tăng khoảng 8-9% mỗi năm (không kể năm bị tác động của đại dịch Covid-19).
Việt Nam là một trong những quốc gia đông dân nhất khu vực Đông Nam Á (hiện quy mô dân số Việt Nam đạt khoảng 101 triệu người-số liệu 1/4/2024, đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á và thứ 16 trên thế giới), đây sẽ là một thị trường tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ khá lớn.
Tăng trưởng kinh tế của Việt Nam được duy trì ở mức bình quân khoảng 7%/năm trong nhiều năm (đây là mức tăng trưởng tương đối cao trong khu vực), việc này giúp thu nhập và đời sống của người dân liên tục được cải thiện, gia tăng sức mua cho thị trường hàng hóa. Thu nhập bình quân đầu người tăng trưởng đều qua các năm, hiện ở mức khoảng 5.800 USD/người (năm 2025), nếu tính theo ngang giá sức mua, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam đạt khoảng 16.000 USD/ người.
Việt Nam vẫn đang trong thời kỳ “cơ cấu dân số vàng” với tỷ lệ hai người trong độ tuổi lao động thì có một người phụ thuộc, trong đó, tỷ trọng dân số từ 15-64 tuổi chiếm 67,4%, tỷ trọng dân số dưới 15 tuổi chiếm 23,3% và tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên chiếm 9,3%. Với tỷ trọng dân số này, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động và có thu nhập khả dụng đang chiếm tỷ trọng cao nhất.
Cùng với sự phát triển kinh tế chung, thu nhập của người dân liên tục tăng qua các năm giúp gia tăng chất lượng cuộc sống dân cư, số lượng dân cư ở tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, đây là yếu tố quan trọng thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ hàng hóa trên thị trường.
Việt Nam là một trong các quốc gia thuộc nhóm có tỷ lệ người dân sử dụng internet cao. Với sự phổ dụng của internet, chi phí sử dụng không quá cao so với thu nhập, tỷ lệ sử dụng internet ở Việt Nam hiện đạt khoảng 77% dân số, số lượng thuê bao điện thoại thông minh đạt khoảng 94 triệu thuê bao (số liệu báo cáo của DataReportal 2025).
Điều này tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của thương mại điện tử, bán lẻ đa kênh và các giải pháp thanh toán số. Theo số liệu ước tính của Bộ Công Thương, doanh thu thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 32 tỷ USD, tăng khoảng 22% so với năm trước, hiện đứng thứ nhất trong khu vực Đông Nam Á về tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử.
Về vị trí địa lý thuận lợi cho thương mại, Việt Nam nằm ở trung tâm khu vực Đông Nam Á, giáp biên giới với Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới, đồng thời Việt Nam có bờ biển dài hơn 3.200 km, hệ thống cảng biển và các tuyến giao thương quốc tế thuận lợi. Với vị thế này, Việt Nam có tiềm năng lớn trong phát triển dịch vụ trung chuyển hàng hóa, là cửa ngõ đưa hàng hóa qua đường biển vào các nước trong khu vực và có khả năng kết nối với các chuỗi cung ứng, bán lẻ hàng hóa lớn trên thế giới.
Với xu thế và tiềm lực phát triển về kinh tế, khoa học kỹ thuật cùng với sự thay đổi về thị hiếu, thói quen tiêu dùng của người dân hiện nay đang mở ra rất nhiều cơ hội phát triển cho ngành bán lẻ Việt Nam.
Việt Nam có dân số tương đối trẻ, gần 70% dân số trong độ tuổi lao động, đây là nhóm dân số có nhu cầu mua sắm cao, ưu chuộng hình thức mua sắm tiện lợi, sẵn sàng ứng dụng công nghệ số vào hoạt động mua sắm. Cùng với tỷ lệ sử dụng internet cao (chiếm 77% dân số), thương mại điện tử tại thị trường Việt Nam đang có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm qua. Doanh thu thương mại điện tử của Việt Nam có tốc độ tăng trưởng cao thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á, với mức tăng khoảng 20%/năm.
Từ sau đại dịch Covid-19, hành vi mua sắm trực tuyến đã trở thành thói quen thường xuyên của người tiêu dùng, nhất là đối với các nhóm hàng thời trang, đồ gia dụng, hàng tiêu dùng nhanh và hàng thực phẩm. Điều này thúc đẩy các doanh nghiệp phân phối, bán lẻ hàng hóa tăng cường ứng dụng công nghệ, nền tảng số trong kinh doanh và phân phối hàng hóa.
Về Cơ hội phát triển về vùng miề, hệ thống phân phối bán lẻ của Việt Nam đang phát triển nhanh nhưng sự phát triển mới chủ yếu tập trung vào khu vực thành thị. Khu vực nông thôn, với tỷ lệ dân số chiếm khoảng 62% tổng dân số cả nước, vẫn sẽ là thị trường tiềm năng lớn cho ngành bán lẻ trong dài hạn. Cùng với quá trình đô thị hóa, sự phát triển kinh tế chung cả nước, trong đó, lĩnh vực nông nghiệp cũng đang không ngừng phát triển qua các năm, thu nhập của người dân tại khu vực nông thôn sẽ được cải thiện nhanh chóng, tạo sức mua lớn cho thị trường.
Để phù hợp với nhu cầu mua sắm tại khu vực này, các doanh nghiệp phân phối sẽ có cơ hội xây dựng và phát triển mạng lưới các cửa hàng tạp hóa hiện đại, ứng dụng thanh toán số có kết nối với kho phân phối vùng của doanh nghiệp để cung cấp hàng tiêu dùng nhanh với giá cả ổn định, chất lượng đảm bảo và thay thế dần mô hình kinh doanh truyền thống tại các chợ.
Bên cạnh đó, Việt Nam đã ký kết và tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, RCEP... Việc tham gia các Hiệp định này sẽ mang lại cơ hội lớn cho các doanh nghiệp bán lẻ trong việc tiếp cận nguồn hàng hóa phong phú với mức thuế ưu đãi, cũng như cơ hội hợp tác với các tập đoàn quốc tế, giúp các doanh nghiệp mở rộng kênh bán hàng và thị trường tiêu thụ cho sản phẩm trong nước. Với việc tuân thủ các thỏa thuận tại các hiệp định cũng thúc đẩy quá trình chuẩn hóa, hiện đại hóa ngành bán lẻ trong nước theo tiêu chuẩn quốc tế, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt Nam và thương hiệu doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường thế giới.
Ngoài ra, những thay đổi trong xu hướng tiêu dùng khi kinh tế ngày càng phát triển, các nhu cầu về vật chất ngày càng được đáp ứng tốt hơn cùng với việc ứng dụng các tiến bộ của khoa học, công nghệ sẽ mở ra những cơ hội đổi mới mô hình kinh doanh cho các doanh nghiệp phân phối bán lẻ hàng hóa. Mô hình bán lẻ hợp kênh (Omnichannel) với sự kết hợp giữa hình thức bán hàng trực tuyến và trực tiếp giúp doanh nghiệp tạo cho khách hàng trải nghiệm mua sắm liền mạch, tăng cường sự gắn kết giữa khách hàng với doanh nghiệp.
Đi kèm những khó khăn, thách thức
Cùng với các cơ hội mở ra cho ngành bán lẻ của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, ngành bán lẻ cũng phải đối mặt với những khó khăn, thách thức. Đó là sự cạnh tranh gay gắt từ các tập đoàn nước ngoài. Trong những năm gần đây, thị trường bán lẻ của Việt Nam chứng kiến sự tham gia và phát triển mạnh mẽ của các tập đoàn bán lẻ lớn của một số nước trong khu vực châu Á như Central Group (Thái Lan), Aeon (Nhật Bản), Lotte (Hàn Quốc), MM Mega Market (Thái Lan)…
Các tập đoàn này có tiềm lực tài chính mạnh, kinh nghiệm quản lý và hệ thống vận hành hiện đại, dễ dàng chiếm lĩnh thị trường ở các đô thị lớn. Trong khi đó, các doanh nghiệp bán lẻ trong nước đều là các thương hiệu tương đối mới (Wincomerce, Bách hóa xanh, FPT...) hoặc được cổ phần hóa, phát triển lên từ một số doanh nghiệp thương nghiệp nhà nước trước đây (như SaiGon Coop, BRG, Happro...), những doanh nghiệp này chỉ có lợi thế về địa điểm sẵn có hoặc thông thuộc về thủ tục hành chính tại Việt Nam nên khả năng phát triển thương hiệu, đổi mới công nghệ và chiếm lĩnh thị phần sẽ kém cạnh tranh hơn các tập đoàn bán lẻ nước ngoài.
Các tập đoàn bán lẻ lớn, đa quốc gia có hệ thống phân phối rộng khắp, lượng hàng hóa tiêu thụ nhiều, là các khách hàng lớn của các nhà sản xuất hàng hóa nên có được các chính sách ưu đãi về giá và các dịch vụ kèm theo hơn các đơn vị khác, hàng hóa trong hệ thống của các tập đoàn này sẽ có giá cạnh tranh, mẫu mã đa dạng hơn so với nguồn hàng tại các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam. Bên cạnh đó, thời gian gần đây, các tập đoàn bán lẻ liên kết với một số nhà sản xuất để thuê gia công hoặc hợp tác cung cấp hàng mang thương hiệu riêng của nhà bán lẻ (như thương hiệu Top value của Aeon, Choice L của Lotte mart...), các nhãn hàng này có chất lượng tương đối tốt, được sự bảo đảm của doanh nghiệp bán lẻ và có mức giá rất cạnh tranh.
Ngoài ra, với xu thế phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada, TikTok Shop, Tiki đang chiếm lĩnh và là nền tảng cho nhiều đơn vị cung cấp nhỏ lẻ tham gia thị phần bán lẻ tại Việt Nam. Nếu các doanh nghiệp bán lẻ trong nước không có sự chuyển đổi, đầu tư ứng dụng công nghệ số vào hoạt động mua bán hàng hóa hoặc kết hợp với các sàn thương mại điện tử để mở rộng thị trường tiêu thụ, họ sẽ mất dần thị phần bán lẻ trong thời gian tới.
Nền kinh tế Việt Nam có độ mở cao nên sẽ chịu tác động lớn từ các biến động về kinh tế, chính trị, thương mại trên thị trường thế giới. Hiện nay, tình hình địa chính trị tại một số khu vực như châu Âu (Nga-Ucraina), Trung Đông (Isarael - Iran), các cuộc bạo loạn tại một số nước đang có xu hướng gia tăng; việc điều chỉnh chính sách thương mại của một số nước lớn (tăng thuế xuất nhập khẩu hàng hóa, tăng rào cản kỹ thuật...) ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng hàng hóa, giá cả, sức mua và sự thay đổi hành vi tiêu dùng trên thị trường, theo đó, sẽ ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế và phân phối bán lẻ hàng hóa.
Để vận hành một cơ sở bán lẻ, các doanh nghiệp phải bỏ chi phí rất lớn cho các khoản mục về mặt bằng, điện, nước, nhân công... Với các doanh nghiệp bán lẻ, mặt bằng kinh doanh giữ vai trò rất quan trọng. Các địa điểm kinh doanh thường phải đặt tại các khu vực đô thị, nơi có giá thuê mặt bằng cao.
Theo thống kê của một số doanh nghiệp bán lẻ, chi phí thuê mặt bằng thường chiếm khoảng 30-55% tổng chi phí của doanh nghiệp và mức chi phí này liên tục tăng qua các năm theo sự tăng giá của bất động sản. Tiếp đến là chi phí về năng lượng (điện, xăng dầu...) để phục vụ hoạt động của các khu vực bán hàng và bảo quản, vận chuyển hàng hóa, đây cũng là khoản chi chiếm tỷ trọng lớn và luôn có xu hướng tăng theo sự điều chỉnh của các đơn vị cung cấp. Ngoài ra, chi phí nhân công, đặc biệt là nhân công được đào tạo ngày càng tăng (theo sự điều chỉnh tăng của lương tối thiểu vùng, áp lực cạnh tranh nhân sự với các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài...).
Các khoản chi phí trên sẽ gây áp lực rất lớn cho các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn mới hoạt động hoặc mới mở rộng quy mô. Nếu các doanh nghiệp không vững về nguồn tài chính để duy trì hoạt động trong giai đoạn đầu thâm nhập thị trường, sẽ rất dễ bị loại khỏi thị trường bán lẻ.
Trong thời đại công nghệ hiện nay, các doanh nghiệp bán lẻ muốn tồn tại và phát triển không thể không ứng dụng công nghệ thông tin và kết nối mạng toàn cầu để phục vụ hoạt động kinh doanh. Khi đã tham gia vào lĩnh vực này, các doanh nghiệp luôn phải đối mặt với rủi ro về bảo mật dữ liệu, tấn công mạng, rò rỉ thông tin khách hàng, gian lận thương mại trực tuyến... Các vấn đề này có nguy cơ tác động nghiêm trọng đến uy tín, niềm tin của người tiêu dùng hoặc sự xâm nhập hệ thống gây thiệt hại về tài chính của doanh nghiệp.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
