Thị trường phần mềm vào chu kỳ tăng trưởng mới, doanh nghiệp công nghệ “trở mình”
Sau nhiều năm thúc đẩy chương trình chuyển đổi số quốc gia, Việt Nam đang bước sang một giai đoạn phát triển mới khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt là việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia không chỉ mang ý nghĩa định hướng chiến lược mà còn tạo nền tảng để hình thành một thị trường công nghệ số phát triển theo chiều sâu, trong đó phần mềm Make in Vietnam được kỳ vọng trở thành một trong những ngành hưởng lợi lớn nhất.
Trong khi mới đây, Chỉ thị số 29/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khẩn trương tháo gỡ các điểm nghẽn, nâng cao năng lực thực thi, bảo đảm giải ngân hết kế hoạch vốn năm 2026 dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Được xem là bước đi quan trọng nhằm chuyển hóa chủ trương thành nguồn lực thực tế cho nền kinh tế.
Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ của khu vực công mà phải lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp công nghệ sẽ trở thành lực lượng trực tiếp nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các sản phẩm Make in Vietnam, thay vì chỉ đóng vai trò triển khai hoặc gia công như trước đây.
Sự thay đổi về tư duy chính sách cũng đang tạo ra kỳ vọng về một chu kỳ tăng trưởng mới cho thị trường phần mềm Việt Nam. Nếu như giai đoạn trước, động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ gia công phần mềm và xuất khẩu dịch vụ CNTT, thì giai đoạn hiện nay đang chuyển dần sang phát triển sản phẩm, nền tảng số và công nghệ lõi.
Theo Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), ngành công nghệ số Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực và tiếp tục mở rộng quy mô. Năm 2024, doanh thu toàn ngành thông tin và truyền thông ước đạt hơn 4 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng gần 167 tỷ USD, tăng 13,2% so với năm trước. Riêng lĩnh vực công nghiệp công nghệ số đạt khoảng gần 152 tỷ USD, đóng góp khoảng 11% GDP. Đáng chú ý, cả nước hiện có khoảng 54.500 doanh nghiệp công nghệ số, tăng 16% so với năm 2023.
Không chỉ quy mô thị trường mở rộng, tỷ trọng giá trị do doanh nghiệp Việt tạo ra cũng đang từng bước được nâng lên. Theo định hướng được Bộ Khoa học và Công nghệ và VINASA đề cập, mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ giá trị Việt Nam trong ngành công nghiệp công nghệ số lên khoảng 50%, thay vì phụ thuộc nhiều vào phần cứng và công nghệ nhập khẩu như trước.
Điều đó cho thấy trọng tâm phát triển của ngành đang chuyển từ làm thuê sang làm chủ, từ cung cấp dịch vụ sang xây dựng nền tảng công nghệ, phần mềm và hệ sinh thái số mang thương hiệu Việt.
Nếu nhìn lại cách đây khoảng một thập kỷ, phần lớn doanh nghiệp phần mềm Việt Nam phát triển dựa trên hoạt động gia công cho các đối tác nước ngoài. Mô hình này giúp doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm, nguồn nhân lực và năng lực quản trị, song giá trị gia tăng tạo ra còn hạn chế, phụ thuộc nhiều vào đơn hàng từ thị trường quốc tế.
Trong những năm gần đây, với chiến lược “Make in Vietnam”, bức tranh thị trường đã có nhiều thay đổi. Thay vì chỉ phát triển theo đơn đặt hàng, ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), xây dựng các nền tảng công nghệ phục vụ thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu. Đây cũng là xu hướng được Bộ Khoa học và Công nghệ xác định là trọng tâm trong quá trình phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.
Thực tế cho thấy, hệ sinh thái phần mềm Make in Vietnam hiện đã đa dạng hơn rất nhiều so với giai đoạn trước. Nếu như trước đây thị trường chủ yếu xoay quanh các phần mềm kế toán hoặc quản lý doanh nghiệp, thì hiện nay đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực như chính phủ số, tài chính số, y tế số, giáo dục số, logistics, sản xuất thông minh, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và an toàn thông tin.
Đáng chú ý là quá trình phát triển này không còn phụ thuộc vào một vài doanh nghiệp lớn. Thị trường đang hình thành một hệ sinh thái gồm nhiều nhóm doanh nghiệp với chiến lược khác nhau.
Ở nhóm doanh nghiệp quy mô lớn là các tập đoàn như FPT, Viettel, VNPT hay CMC, vốn có lợi thế về hạ tầng, nguồn lực tài chính và năng lực triển khai các dự án chuyển đổi số quy mô quốc gia. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp phần mềm chuyên sâu như MISA, FAST, BRAVO hay Base.vn lại tập trung phát triển các nền tảng quản trị doanh nghiệp, kế toán, nhân sự, điều hành và chuyển đổi số cho khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Song song với đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều startup công nghệ phát triển các sản phẩm AI, dữ liệu lớn, tự động hóa quy trình, trợ lý ảo, xử lý ngôn ngữ tiếng Việt và phân tích dữ liệu. Dù quy mô chưa lớn, nhóm doanh nghiệp này đang góp phần tạo nên sức sống mới cho thị trường phần mềm Make in Vietnam khi sẵn sàng thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới và nhanh chóng thích ứng với xu hướng công nghệ toàn cầu.
Theo các chuyên gia, sự đa dạng về mô hình doanh nghiệp chính là nền tảng quan trọng để hình thành một thị trường cạnh tranh lành mạnh. Thay vì cạnh tranh bằng chi phí nhân công như trước, doanh nghiệp ngày càng chuyển sang cạnh tranh bằng công nghệ, năng lực nghiên cứu, chất lượng sản phẩm và khả năng tạo ra giá trị cho khách hàng.
Trong bối cảnh Nghị quyết 57 và Chỉ thị 29 đang mở đường cho dòng vốn đầu tư vào khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, thị trường phần mềm Việt Nam được dự báo sẽ bước vào giai đoạn cạnh tranh mới. Đây không chỉ là cuộc đua về quy mô doanh thu mà còn là cuộc đua về năng lực làm chủ công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và các nền tảng số có khả năng phục vụ cả thị trường trong nước lẫn quốc tế.
Thị trường rộng mở, cuộc đua công nghệ vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt làm chủ công nghệ lõi
Thị trường phần mềm Việt Nam trước đây chủ yếu cạnh tranh bằng năng lực triển khai dự án và chi phí nhân công, thì sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây (Cloud), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và an toàn thông tin đang làm thay đổi hoàn toàn luật chơi. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ tạo thêm nguồn lực đầu tư mà còn thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ tư duy gia công sang phát triển công nghệ lõi và sở hữu nền tảng số.
Là doanh nghiệp công nghệ có quy mô lớn nhất Việt Nam, FPT được xem là một trong những đơn vị đi đầu trong quá trình chuyển đổi này. Theo Báo cáo thường niên năm 2025, lĩnh vực công nghệ tiếp tục giữ vai trò trụ cột khi đóng góp hơn 63% doanh thu hợp nhất và khoảng 45% lợi nhuận trước thuế của tập đoàn.
Trong khi đó, CMC lựa chọn hướng đi khi tập trung phát triển hệ sinh thái CMC Cloud, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu (Data Center), an toàn thông tin và các giải pháp AI phục vụ doanh nghiệp. Chiến lược đầu tư mạnh vào hạ tầng điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu được đánh giá sẽ giúp doanh nghiệp đón đầu nhu cầu xử lý dữ liệu ngày càng lớn khi các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số.
Ở khối doanh nghiệp viễn thông, VNPT và Viettel Solutions cũng không còn chỉ cung cấp dịch vụ hạ tầng mà đang chuyển dịch mạnh sang phát triển nền tảng số. Các giải pháp chính phủ số, đô thị thông minh, y tế số, giáo dục số, quản lý đất đai, cơ sở dữ liệu quốc gia hay điều hành thông minh đang trở thành những lĩnh vực trọng điểm.
Ở phân khúc doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), cuộc cạnh tranh cũng diễn ra ngày càng quyết liệt. MISA tiếp tục mở rộng hệ sinh thái phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, quản trị tài chính, nhân sự và nền tảng điều hành doanh nghiệp. Base.vn phát triển các giải pháp quản trị doanh nghiệp theo mô hình SaaS (Software as a Service), giúp doanh nghiệp có thể triển khai nhanh với chi phí hợp lý. Trong khi đó, FAST và BRAVO tập trung vào các giải pháp ERP, kế toán, quản trị nguồn lực doanh nghiệp dành cho các doanh nghiệp sản xuất, thương mại và dịch vụ.
Điểm chung của các doanh nghiệp này là đều đang dịch chuyển từ cung cấp phần mềm đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái số toàn diện, tích hợp AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây nhằm gia tăng giá trị cho khách hàng.
Song song với các doanh nghiệp lớn, thị trường còn chứng kiến sự phát triển mạnh của các startup AI trong các lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tiếng Việt, trợ lý ảo, tự động hóa quy trình (RPA), phân tích dữ liệu, nhận diện hình ảnh, giáo dục, y tế và tài chính. Dù quy mô doanh thu còn khiêm tốn, nhóm doanh nghiệp này được đánh giá là lực lượng có khả năng tạo ra những đột phá về công nghệ, góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Theo VINASA, mục tiêu phát triển ngành công nghệ số trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng quy mô doanh thu mà còn nâng cao tỷ lệ giá trị do doanh nghiệp Việt tạo ra. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn cho nghiên cứu và phát triển (R&D), sở hữu tài sản trí tuệ, phát triển nền tảng và từng bước làm chủ công nghệ lõi.
Theo đó, việc Chính phủ ưu tiên giải ngân vốn cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ tạo thêm nguồn cầu đáng kể đối với thị trường phần mềm. Hàng loạt dự án xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, chính quyền số, y tế số, giáo dục số, tài chính số, hải quan số, giao thông thông minh hay sản xuất thông minh sẽ kéo theo nhu cầu lớn về các giải pháp ERP, CRM, AI, Cloud, an toàn thông tin và phân tích dữ liệu.
Không chỉ khu vực công, khu vực doanh nghiệp cũng đang bước vào giai đoạn tăng tốc chuyển đổi số. Áp lực cạnh tranh, yêu cầu tối ưu chi phí, nâng cao năng suất và thích ứng với chuỗi cung ứng toàn cầu khiến nhu cầu đầu tư vào phần mềm quản trị, tự động hóa và AI ngày càng tăng. Đây sẽ là động lực quan trọng giúp thị trường phần mềm duy trì tốc độ tăng trưởng trong nhiều năm tới.
Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là nguồn nhân lực chất lượng cao. Dù Việt Nam có lực lượng kỹ sư CNTT đông đảo, nhưng nguồn nhân lực chuyên sâu về AI, bán dẫn, điện toán đám mây, khoa học dữ liệu và an toàn thông tin vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển.
Bên cạnh đó, khi dữ liệu trở thành tài sản quan trọng của nền kinh tế số, yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin cũng ngày càng khắt khe. Theo Hiệp hội An toàn thông tin Việt Nam (VNISA), quá trình chuyển đổi số chỉ có thể phát triển bền vững khi các nền tảng số được xây dựng trên nền tảng an toàn, bảo mật và có khả năng chống chịu trước các nguy cơ tấn công mạng.
Ngoài ra, mặc dù nhiều doanh nghiệp Việt đã tham gia xuất khẩu phần mềm, nhưng phần lớn vẫn tập trung vào cung cấp dịch vụ. Để xây dựng được những sản phẩm Make in Vietnam có khả năng cạnh tranh toàn cầu, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn vào nghiên cứu, thiết kế sản phẩm, tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng thương hiệu.
Dù vậy, với sự đồng hành của các chính sách lớn như Nghị quyết 57-NQ/TW, Chỉ thị 29/CT-TTg cùng định hướng ưu tiên nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thị trường phần mềm Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để bước vào chu kỳ phát triển mới. Khi dòng vốn được khơi thông, nhu cầu chuyển đổi số tiếp tục gia tăng và doanh nghiệp ngày càng chủ động đầu tư vào công nghệ lõi, cơ hội để hình thành những doanh nghiệp phần mềm có quy mô khu vực và quốc tế đang trở nên rõ nét hơn.
Thị trường phần mềm Make in Vietnam đang đứng trước cơ hội phát triển hiếm có khi chính sách, nguồn vốn và nhu cầu chuyển đổi số cùng hội tụ. Nếu tận dụng tốt “cú hích” từ Nghị quyết 57 và đầu tư mạnh vào công nghệ lõi, AI và đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp Việt không chỉ mở rộng thị trường trong nước mà còn có cơ hội khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
