Tạo dư địa cho thị trường hàng hóa phát triển
Giá hàng hóa luôn chịu tác động của nhiều yếu tố như chi phí nguyên liệu, logistics, tỷ giá hay biến động của thị trường thế giới. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với công tác quản lý không chỉ là kiểm soát diễn biến giá mà còn phải nâng cao năng lực dự báo và điều hành trên cơ sở dữ liệu.
Trong khi phương thức quản lý dựa trên hồ sơ giấy và quy trình xử lý thủ công đang bộc lộ nhiều hạn chế. Dữ liệu phân tán giữa các cơ quan khiến việc tổng hợp, đối chiếu thông tin mất nhiều thời gian, làm giảm khả năng phản ứng trước những biến động nhanh của thị trường.
Để khắc phục tình trạng này, Luật Giá năm 2023 cùng các văn bản hướng dẫn đã xác định chuyển đổi số là một trong những trọng tâm đổi mới công tác quản lý nhà nước về giá. Theo định hướng việc đồng bộ pháp luật với hệ thống kê khai điện tử hướng tới xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá, tạo nền tảng cho hoạt động giám sát, phân tích và điều hành thị trường trên cơ sở dữ liệu số.
Việc số hóa kê khai giá đánh dấu bước chuyển từ quản lý hồ sơ sang quản trị dữ liệu. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông giữa Trung ương với địa phương, cơ quan quản lý có thể theo dõi biến động giá theo từng ngành hàng, địa bàn hoặc doanh nghiệp gần như theo thời gian thực, thay vì phụ thuộc vào các báo cáo tổng hợp như trước.
Theo Bộ Tài chính, hiện có hàng chục nghìn doanh nghiệp thuộc diện thực hiện kê khai giá đối với nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ. Khối lượng dữ liệu phát sinh mỗi năm rất lớn. Nếu tiếp tục xử lý theo phương thức truyền thống, cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp sẽ phải dành nhiều nguồn lực cho các thủ tục hành chính, trong khi hiệu quả khai thác thông tin còn hạn chế.
Việc hình thành cơ sở dữ liệu tập trung giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm những biến động bất thường của thị trường, từ hiện tượng tăng giá đột biến, đầu cơ, găm hàng đến việc điều chỉnh giá chưa phù hợp với diễn biến chi phí đầu vào.
Theo PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyển đổi số trong quản lý tài chính không chỉ góp phần giảm chi phí hành chính mà còn nâng cao tính minh bạch của thị trường. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và có khả năng đối chiếu tự động, khoảng trống cho các hành vi kê khai thiếu trung thực hoặc lợi dụng sự thiếu đồng bộ của thông tin cũng sẽ từng bước được thu hẹp.
Đặc biệt, giá trị lớn nhất của số hóa kê khai không nằm ở việc thay đổi hình thức thực hiện thủ tục mà ở khả năng tạo lập một hệ thống dữ liệu thống nhất phục vụ công tác điều hành. Đây sẽ là nền tảng để cơ quan quản lý chuyển từ phương thức phản ứng sau khi thị trường biến động sang chủ động dự báo, đồng thời góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh bình đẳng hơn.
Nếu trước đây kê khai giá chủ yếu được xem là thủ tục hành chính thì trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu kê khai đang trở thành nguồn thông tin quan trọng phục vụ cả quản lý nhà nước lẫn hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đối với doanh nghiệp, lợi ích rõ nét nhất là giảm chi phí tuân thủ. Việc thực hiện kê khai trên môi trường điện tử giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, hạn chế tình trạng cung cấp lặp lại thông tin cho nhiều cơ quan quản lý. Khi dữ liệu được liên thông giữa cơ quan tài chính, thuế và quản lý thị trường, doanh nghiệp cũng giảm áp lực giải trình, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.
Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu điện tử còn lưu trữ lịch sử điều chỉnh giá, tạo cơ sở để doanh nghiệp chứng minh nguyên nhân tăng hoặc giảm giá khi chi phí nguyên liệu, logistics, tỷ giá hay các yếu tố đầu vào biến động.
Đối với lĩnh vực bán lẻ, dữ liệu giá minh bạch giúp các hệ thống phân phối có thêm căn cứ để đối chiếu giá đầu vào, đánh giá đề xuất điều chỉnh giá từ nhà cung cấp và xây dựng chính sách bán hàng phù hợp. Việc kiểm soát tốt hơn thông tin về giá cũng góp phần hạn chế tình trạng tăng giá theo tâm lý hoặc lợi dụng biến động thị trường để điều chỉnh giá vượt quá mức tăng của chi phí đầu vào.
Trong bối cảnh giá nhiều mặt hàng chịu tác động từ biến động của nguyên liệu, năng lượng và chi phí vận tải, việc cập nhật dữ liệu theo thời gian thực giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến cung - cầu, chủ động hơn trong công tác dự báo và bình ổn thị trường.
Chẳng hạn, khi giá thép xây dựng tăng tại nhiều địa phương, dữ liệu kê khai có thể được đối chiếu với giá quặng sắt, chi phí điện, vận tải, tỷ giá và sản lượng sản xuất trong nước để xác định nguyên nhân. Nếu mức tăng không tương xứng với biến động của chi phí đầu vào, cơ quan chức năng sẽ có thêm căn cứ để kiểm tra, ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng hoặc tăng giá bất hợp lý.
Theo chuyên gia kinh tế nhận định, đây là bước chuyển từ phương thức quản lý mang tính phản ứng sang quản trị dựa trên dữ liệu. Thay vì chờ thị trường phát sinh bất ổn mới đưa ra giải pháp, cơ quan quản lý có thể nhận diện sớm xu hướng biến động, đánh giá tác động giữa các nhóm hàng và xây dựng kịch bản điều hành phù hợp.
Khi thông tin được chuẩn hóa và cập nhật kịp thời, doanh nghiệp có thêm cơ sở để cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm và hiệu quả quản trị thay vì lợi dụng khoảng trống thông tin. Đồng thời, người tiêu dùng cũng dễ tiếp cận thông tin chính xác hơn, hạn chế tâm lý mua tích trữ hoặc chạy theo những đợt tăng giá mang tính đồn đoán.
Liên thông dữ liệu - nền tảng cho quản trị thị trường hiện đại
Để số hóa kê khai giá phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc thay đổi phương thức thực hiện thủ tục mà còn ở khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Đây cũng là định hướng được Bộ Tài chính đặt ra trong quá trình xây dựng hệ thống quản lý giá trên nền tảng số.
Hiện nay, ngành Thuế đã triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc và từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu người nộp thuế, dữ liệu doanh nghiệp. Khi hệ thống kê khai giá được liên thông với các nền tảng này, cơ quan quản lý sẽ có thêm công cụ để đối chiếu biến động giá với doanh thu, sản lượng, hóa đơn và chi phí đầu vào, qua đó đánh giá chính xác hơn nguyên nhân điều chỉnh giá của doanh nghiệp.
Cách tiếp cận dựa trên dữ liệu giúp chuyển dần từ phương thức kiểm tra thủ công sang quản lý theo mức độ rủi ro. Những doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ giảm áp lực thanh tra, kiểm tra, trong khi các trường hợp có dấu hiệu bất thường như điều chỉnh giá không phù hợp với chi phí đầu vào hoặc chênh lệch lớn giữa dữ liệu kê khai và hoạt động kinh doanh sẽ được cảnh báo để kiểm tra kịp thời.
Theo đó, đây là xu hướng quản trị đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả điều hành thị trường. Thay vì phụ thuộc vào các báo cáo định kỳ, cơ quan quản lý có thể khai thác dữ liệu theo thời gian thực để dự báo xu hướng, đánh giá tác động của biến động giá và đưa ra giải pháp điều hành phù hợp.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là điều kiện cần. Để hệ thống vận hành hiệu quả, dữ liệu phải được chuẩn hóa, cập nhật đầy đủ và thống nhất giữa các bộ, ngành, địa phương. Đồng thời, hành lang pháp lý cũng cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đồng bộ giữa Luật Giá, Luật Quản lý thuế, Luật Giao dịch điện tử, Luật Dữ liệu và các quy định về chia sẻ thông tin, bảo đảm dữ liệu được khai thác hiệu quả nhưng vẫn an toàn, bảo mật.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong quá trình chuyển đổi số. Việc hướng dẫn thực hiện, chuẩn hóa quy trình và đầu tư hạ tầng công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu kê khai điện tử thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực quản trị.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực của cải cách thể chế, số hóa kê khai giá không chỉ đơn thuần là thay đổi phương thức thực hiện thủ tục hành chính mà còn tạo nền tảng dữ liệu cho quản trị thị trường hiện đại. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và khai thác hiệu quả, công tác điều hành sẽ minh bạch và chủ động hơn, doanh nghiệp có thêm điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh, còn thị trường hàng hóa sẽ vận hành ổn định, công khai và bền vững hơn.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
