Phân cấp thực quyền để xử lý nhanh các vi phạm phát sinh từ cơ sở
Theo Nghị định 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 123/2024/NĐ-CP, từ ngày 31/8/2026, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 250 triệu đồng, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
So với quy định hiện hành, mức phạt tối đa đã tăng gấp 50 lần, từ 5 triệu đồng lên 250 triệu đồng. Đồng thời, thẩm quyền của lực lượng thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đất đai cũng được mở rộng với mức xử phạt tối đa từ 400-500 triệu đồng tùy cấp.
Đây là bước đi phù hợp với chủ trương phân quyền, phân cấp mạnh cho chính quyền địa phương. Bởi thực tế nhiều năm qua cho thấy, không ít vụ vi phạm về lấn chiếm đất công, chuyển mục đích sử dụng đất trái phép, san lấp mặt bằng hay xây dựng không phép đều phát sinh từ cấp cơ sở. Trong khi, thẩm quyền xử phạt của cấp xã quá thấp, nhiều vụ việc phải chuyển lên cấp huyện hoặc cấp tỉnh, kéo dài thời gian xử lý, làm giảm hiệu quả thực thi pháp luật.
Theo tổng hợp từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sau hơn một năm triển khai Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, công tác phát hiện và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đã có nhiều chuyển biến.
Thống kê cho thấy, trên phạm vi cả nước đã phát hiện và xử lý hơn 8.950 vụ vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, với tổng số tiền xử phạt gần 150 tỷ đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu gồm sử dụng đất không đúng mục đích, lấn đất, chiếm đất, không đăng ký đất đai, chậm đăng ký biến động đất đai và hủy hoại đất.
Với nguyên tắc xử lý sớm, xử lý gần dân luôn được coi là giải pháp tiết kiệm chi phí xã hội hơn nhiều so với việc để vi phạm kéo dài rồi mới cưỡng chế hoặc giải quyết hậu quả. Xử lý vi phạm hành chính chỉ thực sự hiệu quả khi người có thẩm quyền đủ công cụ pháp lý để can thiệp ngay từ thời điểm hành vi mới phát sinh. Việc ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP được xem là bước tiếp tục hoàn thiện hệ thống chế tài xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai sau khi Luật Đất đai 2024 đi vào thực thi..
Đối với thị trường bất động sản, việc tăng thẩm quyền xử phạt có thể góp phần hạn chế tình trạng đầu cơ, phân lô trái phép, xây dựng sai quy hoạch hoặc các hành vi lợi dụng khoảng trống trong quản lý đất đai để trục lợi. Một môi trường pháp lý được thực thi nghiêm minh cũng giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang thu hút dòng vốn vào các khu công nghiệp, đô thị và hạ tầng.
Không chỉ nâng thẩm quyền, Nghị định mới còn bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm, làm rõ cách xác định khoản lợi bất hợp pháp, bổ sung các trường hợp không xử phạt đối với một số hành vi không đăng ký biến động đất đai và hoàn thiện các biện pháp khắc phục hậu quả. Những điều chỉnh này hướng tới việc thống nhất cách áp dụng pháp luật và hạn chế các cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.
Thẩm quyền lớn hơn - Trách nhiệm lớn hơn
Những sửa đổi lần này không chỉ bổ sung căn cứ xử phạt, mở rộng thẩm quyền cho cơ quan quản lý mà còn làm rõ nhiều quy định về khắc phục hậu quả, xác định số lợi bất hợp pháp và xử lý các trường hợp phát sinh trong thực tiễn. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý thống nhất hơn cho công tác quản lý, sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực đất đai.
Tuy nhiên, thẩm quyền xử phạt đến 250 triệu đồng là mức rất lớn đối với cấp xã, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có kiến thức pháp luật vững vàng, kỹ năng xác minh, thu thập chứng cứ và bảo đảm quy trình xử phạt đúng quy định. Nếu năng lực thực thi không theo kịp, nguy cơ áp dụng pháp luật thiếu thống nhất hoặc phát sinh khiếu nại, khiếu kiện hoàn toàn có thể xảy ra.
Bên cạnh đó, nhiều người dân quan tâm đến tính minh bạch trong thực thi. Điều mà cả người dân và doanh nghiệp mong muốn là các quy định được áp dụng nhất quán, công khai và có thể dự báo trước.
Cùng với đó, khi trao thêm thẩm quyền cho cấp cơ sở, cần đồng thời tăng cường thanh tra, giám sát, ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ đất đai, công khai các quyết định xử phạt và nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Chỉ khi đó, việc phân quyền mới phát huy hiệu quả, vừa rút ngắn thời gian xử lý vi phạm, vừa hạn chế nguy cơ lạm quyền.
Đối với thị trường bất động sản, những thay đổi của Nghị định 281/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn. Các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật sẽ được bảo vệ tốt hơn trước các hành vi đầu cơ, lấn chiếm hoặc sử dụng đất sai mục đích gây méo mó thị trường. Ngược lại, những chủ thể cố tình vi phạm sẽ đối mặt với chế tài đủ mạnh ngay từ cấp cơ sở, thay vì chờ xử lý qua nhiều tầng nấc hành chính.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
