Đề xuất gây chú ý giữa lúc căng thẳng Mỹ - Iran leo thang
Khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch bằng đường biển trên thế giới - một lần nữa trở thành tâm điểm của thị trường năng lượng.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 13/7, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ có thể trở thành "người bảo vệ eo biển Hormuz". Đổi lại, Washington sẽ thu khoản phí tương đương 20% đối với các tàu chở hàng đi qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Theo giới quan sát, đề xuất trên phản ánh cách tiếp cận mang tính "giao dịch" vốn quen thuộc trong chính sách đối ngoại của ông Trump. Trước đó, ông nhiều lần cho rằng Mỹ đang phải gánh phần lớn chi phí bảo đảm an ninh hàng hải toàn cầu, trong khi các quốc gia hưởng lợi từ thương mại quốc tế lại đóng góp chưa tương xứng.
Thực tế, việc Hải quân Mỹ bảo vệ hoạt động hàng hải tại Vịnh Ba Tư không phải là điều mới. Trong "Cuộc chiến tàu chở dầu" cuối thập niên 1980, Washington từng triển khai Chiến dịch Earnest Will để hộ tống các tàu chở dầu của Kuwait. Tuy nhiên, khi đó Mỹ không thu bất kỳ khoản phí nào mà coi đây là một phần trong chiến lược bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia.
Điểm khác biệt của đề xuất lần này là việc đưa ra một mức phí cụ thể, qua đó làm dấy lên nhiều tranh luận về tính khả thi cũng như tác động đối với thương mại và thị trường năng lượng toàn cầu.
Theo nhiều chuyên gia, khả năng kế hoạch này sớm được triển khai là không cao do còn nhiều rào cản pháp lý, nguy cơ vấp phải phản ứng từ các đồng minh của Mỹ cũng như cộng đồng doanh nghiệp quốc tế. Bên cạnh đó, để thực thi hiệu quả cơ chế thu phí, Mỹ sẽ phải mở rộng đáng kể sự hiện diện quân sự tại khu vực - điều được cho là không phù hợp với định hướng hạn chế can dự của chính quyền Trump.
Ông Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy Group, cho rằng tuyên bố của Tổng thống Trump chủ yếu mang ý nghĩa gây sức ép trong đàm phán với Iran hơn là một chính sách sắp được áp dụng. Theo ông, Washington vẫn theo đuổi mục tiêu bảo đảm tự do hàng hải và duy trì dòng chảy thương mại qua Hormuz, thay vì tạo thêm rào cản đối với hoạt động vận tải quốc tế.
Giá dầu có thể tăng mạnh nếu chi phí vận chuyển leo thang
Dù khả năng thực thi chưa rõ ràng, giới phân tích cho rằng nếu mức phí 20% được áp dụng, tác động đối với thị trường năng lượng sẽ rất đáng kể.
Theo ông Rico Luman, chuyên gia kinh tế cấp cao về logistics của ING Research, chi phí vận chuyển dầu từ Vịnh Ba Tư sang châu Âu hiện vào khoảng 10 USD/thùng. Với giá dầu khoảng 80 USD/thùng, khoản phí 20% sẽ tương đương khoảng 16 USD/thùng, nâng tổng chi phí vận chuyển lên khoảng 26 USD/thùng.
Đối với một siêu tàu chở khoảng 2 triệu thùng dầu, khoản chi phí phát sinh có thể vượt 30 triệu USD. Phần chi phí này nhiều khả năng sẽ được chuyển sang các nhà nhập khẩu, sau đó phản ánh vào giá xăng dầu và nhiều loại hàng hóa khác, qua đó làm gia tăng áp lực lạm phát trên phạm vi toàn cầu.
Không chỉ dầu thô, eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), hóa chất, sản phẩm hóa dầu và nhiều nguyên liệu công nghiệp khác. Vì vậy, bất kỳ sự gia tăng nào về chi phí vận tải cũng có thể lan tỏa sang nhiều ngành sản xuất và logistics.
Theo ông John McCown, chuyên gia tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải, chi phí vận tải thông thường chỉ chiếm khoảng 2 - 3% giá trị lô hàng. Nếu mức phí lên tới 20% được áp dụng cho nhiều loại hàng hóa, đây sẽ là gánh nặng rất lớn đối với các doanh nghiệp và có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng điều khiến thị trường lo ngại nhất không phải là khoản phí 20%, mà là tín hiệu địa chính trị phía sau đề xuất này. Ngân hàng Citi nhận định việc Mỹ gia tăng sức ép tại Hormuz có thể làm tăng nguy cơ đối đầu quân sự với Iran, qua đó kéo dài tình trạng căng thẳng trên thị trường dầu mỏ và giữ giá dầu ở mức cao trong thời gian dài.
Ông Henry Hoffman, đồng quản lý danh mục tại Catalyst Energy Infrastructure Fund, nhận định rủi ro lớn nhất là khả năng nguồn cung dầu thực sự bị gián đoạn nếu lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz tiếp tục suy giảm. Khi đó, các quốc gia sản xuất dầu tại vùng Vịnh có thể buộc phải cắt giảm sản lượng để tránh tình trạng quá tải kho chứa.
Dữ liệu từ Kpler cho thấy lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm đáng kể trong tuần qua. Ngày 12/7 chỉ có 14 tàu đi qua tuyến hàng hải này, trong đó có 4 tàu chở dầu thô, thấp hơn nhiều so với 37 tàu của một tuần trước.
Những diễn biến trên đã nhanh chóng phản ánh vào thị trường năng lượng. Trong phiên giao dịch ngày 14/7, giá dầu Brent giao tháng 9 có thời điểm vượt 85 USD/thùng, trong khi dầu WTI giao tháng 8 vượt mốc 80 USD/thùng, cho thấy nhà đầu tư vẫn đang định giá cao rủi ro địa chính trị tại khu vực Trung Đông.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
