Khối ngoại tiếp tục bán ròng sau thời điểm nâng hạng
Việc được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp đánh dấu một bước tiến của thị trường chứng khoán Việt Nam trong quá trình hội nhập với thị trường vốn quốc tế. Tuy nhiên, quyết định nâng hạng chưa lập tức kéo theo sự đảo chiều của dòng vốn ngoại.
Theo số liệu cập nhật đến ngày 23/10/2026, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng 119.288 tỷ đồng trên sàn HoSE. Riêng giai đoạn từ ngày 21/9 đến ngày 18/10, giá trị bán ròng đạt khoảng 24.800 tỷ đồng, tương đương gần 1 tỷ USD. Trong 20 phiên giao dịch thuộc giai đoạn này, khối ngoại bán ròng 19 phiên.
Ông Dominic Scriven, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Dragon Capital, cho biết nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 5 tỷ USD trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2025 và hơn 4,4 tỷ USD từ đầu năm 2026 đến giữa tháng 10. Theo ông, lượng cổ phiếu được khối ngoại bán ra đã được nhà đầu tư trong nước hấp thụ, góp phần hạn chế tác động đến diễn biến của thị trường.
Việc nhà đầu tư trong nước tham gia mua vào có ý nghĩa trong bối cảnh thị trường chịu áp lực bán từ bên ngoài. Tuy nhiên, lực mua trong nước và khả năng thu hút dòng vốn quốc tế là hai vấn đề khác nhau. Một thị trường có thể duy trì giao dịch nhờ nguồn vốn nội địa, trong khi quyết định phân bổ vốn của các tổ chức nước ngoài vẫn phụ thuộc vào lợi suất kỳ vọng, mức độ rủi ro và các tiêu chí đầu tư riêng.
Lãi suất USD và sức hút của thị trường Mỹ
Theo ông Dominic Scriven, một trong những nguyên nhân khiến dòng vốn ngoại chưa quay trở lại là sự dịch chuyển của dòng tiền toàn cầu về thị trường Mỹ. Đà tăng trưởng của ngành công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế. Thị trường chứng khoán Mỹ có quy mô vốn hóa khoảng 78.000 tỷ USD, tạo ra nhiều lựa chọn đầu tư đối với các quỹ quản lý tài sản toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, thị trường Việt Nam phải cạnh tranh với những điểm đến có quy mô lớn và khả năng cung cấp nhiều cơ hội đầu tư hơn. Việc nâng hạng có thể cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế, nhưng không đồng nghĩa Việt Nam sẽ tự động trở thành lựa chọn ưu tiên trong danh mục của các quỹ.
Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm tài chính 2026 của Coteccons, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch HĐQT FiinGroup, cũng đề cập mặt bằng lãi suất USD là yếu tố tác động đến dòng vốn ngoại. Theo ông, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 5 năm ở mức 5,2–5,3%/năm khiến một số quỹ đã đạt lợi nhuận cao tại Việt Nam lựa chọn chốt lời và chuyển vốn về nước. Xu hướng này không chỉ xuất hiện tại Việt Nam mà còn diễn ra ở những thị trường mới nổi khác.
Ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Chứng khoán TP HCM (HSC), cho rằng với mức lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ như trên, nhà đầu tư có thể yêu cầu tỷ suất sinh lời kỳ vọng khoảng 12–15% đối với cổ phiếu doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam để bù đắp rủi ro.
Mức lợi suất kỳ vọng này đặt ra yêu cầu đối với khả năng tạo lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết. Khi nhà đầu tư có thể lựa chọn tài sản tại những thị trường khác, quyết định phân bổ vốn vào cổ phiếu Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào triển vọng tăng trưởng mà còn liên quan đến mức sinh lời có thể đạt được so với rủi ro phải chấp nhận.
Như vậy, việc nâng hạng và điều kiện tài chính quốc tế tác động đến dòng vốn theo những cách khác nhau. Nâng hạng tạo thêm điều kiện để thị trường tiếp cận các nhóm nhà đầu tư, còn lãi suất, triển vọng lợi nhuận và khẩu vị rủi ro tiếp tục chi phối quyết định giải ngân của từng quỹ.
Không phải mọi dòng vốn ngoại đều vận động giống nhau
Theo ông Nguyễn Quang Thuân, việc nâng hạng tạo điều kiện thu hút các quỹ đầu tư thụ động, trong khi phần lớn dòng vốn rút khỏi thị trường Việt Nam thời gian qua đến từ các quỹ chủ động. Từ đầu năm đến thời điểm ông phát biểu, các quỹ đã rút khoảng 24.000 tỷ đồng. Nếu loại trừ giao dịch đột biến liên quan đến Masan Consumer, giá trị rút vốn tương đương khoảng 0,5 tỷ USD.
Ông Thuân cho biết hoạt động bán ra tập trung ở các cổ phiếu chịu ảnh hưởng từ xu hướng công nghệ AI, những khoản đầu tư đã đạt mức lợi nhuận để chốt lời hoặc doanh nghiệp có vấn đề về quản trị.
Với các quỹ chủ động, quyết định mua bán được đưa ra dựa trên đánh giá riêng về triển vọng doanh nghiệp, mức định giá, rủi ro và khả năng sinh lời. Vì vậy, việc một thị trường được nâng hạng không đồng nghĩa tất cả các quỹ sẽ đồng loạt gia tăng tỷ trọng đầu tư. Những quỹ đang nắm giữ cổ phiếu có thể tiếp tục bán ra nếu đánh giá rằng cơ hội sinh lời ở thị trường khác hấp dẫn hơn hoặc rủi ro tại doanh nghiệp không còn phù hợp với chiến lược đầu tư.
Trong khi đó, các quỹ thụ động thường phân bổ vốn dựa trên chỉ số tham chiếu. Khi thị trường được đưa vào hệ thống phân loại hoặc chỉ số mà quỹ theo dõi, nhu cầu phân bổ vốn có thể xuất hiện theo lộ trình, tùy thuộc vào thời điểm đưa thị trường vào chỉ số, tỷ trọng được phân bổ và quy mô tài sản của quỹ.
Ông Johan Nyvene lưu ý, quá trình chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi là kết quả của nhiều năm chuẩn bị. Dòng vốn từ các nhà đầu tư tổ chức không nhất thiết xuất hiện ngay sau quyết định nâng hạng. Các quỹ theo dõi thị trường mới nổi có thể phân bổ vốn theo từng giai đoạn và trì hoãn giải ngân nếu điều kiện thị trường chưa thuận lợi.
Sự khác biệt này lý giải vì sao tác động của nâng hạng không nhất thiết được phản ánh ngay vào dòng vốn thực tế. Trong khi các quỹ chủ động vẫn có thể bán ra theo đánh giá riêng, dòng vốn thụ động cần thời gian để triển khai theo cơ chế phân bổ của từng quỹ.
Theo ông Nguyễn Quang Thuân, số lượng quỹ theo dõi thị trường Việt Nam hiện vẫn còn hạn chế. Ông cho rằng các quỹ thụ động quy mô lớn sẽ có điều kiện giải ngân mạnh hơn khi hạ tầng thị trường và xếp hạng tín nhiệm quốc gia đáp ứng những tiêu chuẩn cần thiết.
Giới hạn sở hữu nước ngoài và chất lượng hàng hóa niêm yết
Theo thông tin từ lãnh đạo FiinGroup, các quỹ thụ động kỳ vọng doanh nghiệp có thể nới giới hạn sở hữu nước ngoài nếu pháp luật cho phép và được cổ đông chấp thuận. Việc này có thể làm tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, qua đó tạo thuận lợi cho hoạt động mô phỏng chỉ số của các quỹ.
Giới hạn sở hữu nước ngoài là một trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp cận cổ phiếu của nhà đầu tư quốc tế. Ngay cả khi thị trường được nâng hạng, khả năng giải ngân của các quỹ vẫn phụ thuộc vào lượng cổ phiếu có thể mua và tỷ lệ sở hữu còn được phép tại từng doanh nghiệp.
Ở góc độ cơ cấu thị trường, ông Johan Nyvene nhận xét nhóm doanh nghiệp có vốn hóa lớn tại Việt Nam hiện tập trung chủ yếu ở ngân hàng, chứng khoán và bất động sản. Trong khi đó, dòng vốn tại những thị trường như Mỹ và Hàn Quốc đang hướng nhiều đến công nghệ, AI, tự động hóa và robot. Việt Nam chưa có nhiều doanh nghiệp công nghệ mang tính đột phá niêm yết để thể hiện tiềm năng tăng trưởng và thu hút nhà đầu tư quốc tế.
Cơ cấu hàng hóa niêm yết ảnh hưởng đến khả năng lựa chọn của các quỹ, đặc biệt với những nhà đầu tư tìm kiếm doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng cao trong các lĩnh vực công nghệ mới. Nếu thị trường thiếu những doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí đầu tư của các quỹ, việc nâng hạng về phân loại thị trường chưa đủ để tạo ra sức hút tương ứng đối với mọi nhóm vốn.
Ngoài cơ cấu ngành, quản trị doanh nghiệp và tính minh bạch cũng là những yếu tố được ông Nyvene đề cập. Theo ông, huy động vốn cổ phần từ nhà đầu tư nước ngoài đòi hỏi sự tham gia của công ty chứng khoán, đơn vị xếp hạng tín nhiệm và đội ngũ tài chính có năng lực. Doanh nghiệp cần có dữ liệu tài chính minh bạch, được kiểm toán bởi các hãng kiểm toán lớn, đồng thời trình bày được kế hoạch kinh doanh và triển vọng phát triển với nhà đầu tư.
Đối với nhà đầu tư tổ chức, thông tin tài chính và chất lượng quản trị là cơ sở để đánh giá rủi ro, xác định giá trị doanh nghiệp và đưa ra quyết định đầu tư. Do đó, khả năng thu hút vốn không chỉ phụ thuộc vào trạng thái phân loại của thị trường mà còn liên quan đến chất lượng thông tin và mức độ đáp ứng yêu cầu của từng doanh nghiệp niêm yết.
Dòng vốn trở lại khi nào?
Thời điểm dòng vốn ngoại đảo chiều vẫn là vấn đề được thị trường quan tâm. Tuy nhiên, việc nâng hạng không đồng nghĩa dòng tiền sẽ lập tức chuyển từ bán ròng sang mua ròng, bởi các quỹ có chiến lược, tiêu chí phân bổ và thời điểm giải ngân khác nhau.
Theo các nhận định đã được đề cập, dòng vốn thụ động có thể được triển khai theo lộ trình sau khi thị trường được đưa vào các chỉ số phù hợp. Trong khi đó, dòng vốn chủ động tiếp tục phụ thuộc vào đánh giá về định giá, triển vọng lợi nhuận, quản trị doanh nghiệp và tương quan giữa lợi suất kỳ vọng với rủi ro.
Chứng khoán Kafi đưa ra dự báo dòng vốn có thể cải thiện từ quý II/2027, gắn với khả năng gia tăng tỷ trọng của Việt Nam trong các chỉ số của FTSE Russell. Đây là dự báo về triển vọng dòng vốn, không phải thời điểm chắc chắn khối ngoại sẽ đảo chiều mua ròng.
Sự dịch chuyển vốn toàn cầu và lãi suất USD đến cơ cấu quỹ đầu tư, giới hạn sở hữu nước ngoài, chất lượng doanh nghiệp và hạ tầng thị trường là những yếu tố tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư ngay cả sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng. Vì vậy, việc đánh giá tác động của nâng hạng cần đặt trong mối liên hệ với thời điểm giải ngân, loại hình quỹ, điều kiện tài chính quốc tế và khả năng đáp ứng tiêu chí đầu tư của thị trường Việt Nam. Quyết định nâng hạng đã có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, nhưng quy mô và thời điểm dòng vốn thực tế chảy vào vẫn phụ thuộc vào lựa chọn của các nhà đầu tư.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
