Mã QR từng được xem là biểu tượng của sự tiện lợi trong đời sống số: thanh toán không tiền mặt, tra cứu thông tin, kết nối dịch vụ công. Chỉ một thao tác quét, mọi thứ trở nên nhanh gọn và tưởng như an toàn. Nhưng chính sự quen thuộc ấy đang bị lợi dụng, biến mã QR từ công cụ trung tính thành một chiếc bẫy vô hình mà nhiều người dùng không kịp nhận ra.
Cảnh báo về hai chiêu lừa mới bằng mã QR “tách ảnh” và “lồng mã” không đơn thuần là câu chuyện của thủ đoạn kỹ thuật. Nó phản ánh một thực tế đáng lo ngại: tội phạm công nghệ đang đi nhanh hơn nhận thức xã hội, khai thác triệt để những khoảng trống trong thói quen sử dụng công nghệ của người dân.
Điểm nguy hiểm của lừa đảo qua mã QR nằm ở chỗ người dùng không nhìn thấy thứ họ sắp truy cập. Khác với đường link văn bản, nơi người dùng còn có thể đọc, nghi ngờ hay so sánh tên miền, mã QR che giấu toàn bộ đích đến phía sau một hình ảnh. Khi thao tác quét trở thành phản xạ, sự cảnh giác bị đẩy xuống mức thấp nhất.
Với chiêu “tách ảnh”, mã QR không còn xuất hiện đầy đủ, rõ ràng như trước. Nó có thể bị chia nhỏ, lồng ghép vào các hình ảnh minh họa, poster, banner quảng cáo hoặc tài liệu số. Điều này khiến cả người dùng lẫn các hệ thống kiểm duyệt tự động khó phát hiện rủi ro. Một hình ảnh tưởng chừng vô hại, khi được ghép lại trong không gian số, lại trở thành cánh cửa dẫn tới trang web giả mạo hoặc mã độc.
Chiêu “lồng mã” còn tinh vi hơn khi mã QR được thiết kế hòa vào logo, hình ảnh nghệ thuật hoặc nhận diện thương hiệu quen thuộc. Người dùng nhìn thấy sự “chuyên nghiệp” và vô thức gán cho nó cảm giác an toàn. Trong bối cảnh thanh toán số và xác thực điện tử ngày càng phổ biến, ranh giới giữa QR thật và QR giả trở nên mờ nhạt, đặc biệt với người dùng phổ thông.
Đáng chú ý, những thủ đoạn này không chỉ nhắm vào sự thiếu hiểu biết cá nhân, mà còn chủ động né tránh các lớp bảo mật kỹ thuật. Đây là dấu hiệu cho thấy quishing lừa đảo qua mã QR đã bước sang một giai đoạn mới: không chỉ lừa con người, mà còn tìm cách qua mặt máy móc. Khi đó, rủi ro không còn mang tính cá biệt, mà trở thành vấn đề an ninh xã hội trong không gian số.
Thực tế cho thấy, tốc độ phát triển của các hình thức lừa đảo công nghệ đang vượt xa tốc độ hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cao kỹ năng số cho người dân. Phần lớn người dùng không cố ý bất cẩn; họ đơn giản là đang sử dụng công nghệ theo cách được khuyến khích suốt nhiều năm qua: nhanh, gọn, ít thao tác. Chính sự “thuận tiện hóa” này, nếu thiếu các lớp cảnh báo và giáo dục đi kèm, lại trở thành mảnh đất màu mỡ cho tội phạm công nghệ.
Vấn đề đặt ra không chỉ là cảnh báo người dân “đừng quét QR bừa bãi”. Cảnh báo như vậy là cần thiết, nhưng chưa đủ. Khi mã QR đã trở thành một phần của hạ tầng số, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai người dùng cuối. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, nền tảng công nghệ và cơ quan quản lý cần sớm xây dựng các tiêu chuẩn an toàn cao hơn cho QR, từ nhận diện, cảnh báo rủi ro đến cơ chế xác thực nguồn phát hành.
Ở góc độ xã hội, câu chuyện “tách ảnh” và “lồng mã” là lời nhắc rõ ràng rằng: chuyển đổi số không thể chỉ là chuyển đổi công cụ, mà phải là chuyển đổi năng lực phòng vệ số. Một xã hội càng số hóa nhanh, mức độ tổn thương trước các hình thức lừa đảo tinh vi càng lớn nếu kỹ năng số không theo kịp.
Khi mã QR ngày càng đẹp hơn, tinh vi hơn và khó phân biệt hơn, thì điều cần được nâng cấp không chỉ là công nghệ, mà là nhận thức. Bởi trong không gian số, chỉ một thao tác tưởng chừng vô hại cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho những hệ lụy khó lường.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
