Diễn biến này phản ánh rõ nỗ lực chấn chỉnh, tái cấu trúc hệ thống phân phối xăng dầu của Bộ Công Thương, song đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với bài toán bảo đảm nguồn cung ổn định trong bối cảnh thị trường toàn cầu nhiều biến động.
Hệ thống kinh doanh xăng dầu thu hẹp sau đợt rà soát diện rộng
Theo báo cáo của Bộ Công Thương gửi Thủ tướng Chính phủ, năm 2025, cơ quan quản lý đã triển khai đợt kiểm tra quy mô lớn nhằm chấn chỉnh hệ thống kinh doanh xăng dầu, hướng tới lành mạnh hóa thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Kết quả, 16 thương nhân phân phối bị kiểm tra, trong đó 8 đơn vị bị tước giấy phép, 8 đơn vị khác bị thu hồi giấy phép do không đáp ứng điều kiện kinh doanh. Ngoài ra, còn có 16 thương nhân phân phối không đủ điều kiện hoạt động, trong đó 8 đơn vị bị xử phạt vi phạm hành chính.
Tính đến hết năm 2025, cả nước chỉ còn 26 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu và 5 thương nhân kinh doanh nhiên liệu bay. Số thương nhân phân phối xăng dầu còn hoạt động là 252/276 đơn vị. Như vậy, trong vòng một năm, thị trường đã giảm 2 thương nhân đầu mối và 24 thương nhân phân phối – con số cho thấy mức độ sàng lọc mạnh mẽ chưa từng có trong nhiều năm trở lại đây.
Nguyên nhân của làn sóng rút lui này không chỉ đến từ việc bị thu hồi giấy phép, mà còn do nhiều doanh nghiệp không duy trì được các điều kiện kinh doanh theo quy định, chủ động nộp lại giấy phép hoặc không xin gia hạn. Một số thương nhân bị thu hồi giấy xác nhận do không thực hiện đúng tổng nguồn phân giao, cho thấy tình trạng thiếu năng lực tài chính, logistics và quản trị trong bối cảnh chi phí đầu vào, lãi suất và tỷ giá biến động mạnh.
Về quy mô thị trường, tổng nguồn xăng dầu cho tiêu thụ nội địa năm 2025 ước đạt 28,6 triệu m³/tấn, tương đương 97% tổng nguồn tối thiểu được phân giao, tăng 2,14% so với năm trước. Lượng tiêu thụ thực tế đạt khoảng 26,4 triệu m³/tấn, tăng 1,85%, trong khi tồn kho cuối năm ở mức 1,7 triệu m³/tấn. Dù thị trường chịu tác động mạnh từ căng thẳng địa chính trị và biến động giá thế giới, nguồn cung trong nước vẫn cơ bản được bảo đảm, không xảy ra đứt gãy nghiêm trọng.
Trong năm, giá xăng dầu được điều hành qua 54 kỳ, với xu hướng giảm chiếm ưu thế. Nhờ đó, cơ quan điều hành không phải sử dụng đến Quỹ Bình ổn giá. Tuy nhiên, những tháng cuối năm, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn lớn trong tiếp cận vốn tín dụng để nhập khẩu và dự trữ hàng, khi lãi suất ở mức 5 – 7,5%, tỷ giá biến động mạnh, trong khi thiên tai liên tiếp làm gián đoạn nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu trong nước, đẩy chi phí vận chuyển và lưu tàu tăng cao.
Chủ động cho năm 2026, hướng tới phát triển bền vững
Bước sang năm 2026, Bộ Công Thương đã phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu lên tới 31,7 triệu m³/tấn cho các thương nhân đầu mối, tăng đáng kể so với năm trước. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng dự kiến tiếp tục tăng, đồng thời tạo dư địa an toàn cho thị trường trong bối cảnh bất ổn toàn cầu kéo dài.
Tuy nhiên, Bộ Công Thương cũng thẳng thắn cảnh báo nguy cơ thiếu xăng dầu cục bộ vẫn có thể xảy ra. Nguyên nhân đến từ những yếu tố khó lường của tình hình chính trị, kinh tế thế giới, xung đột địa chính trị, biến động giá dầu thô, cũng như rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế. Trong nước, việc hệ thống thương nhân bị thu hẹp nhanh chóng cũng làm giảm khả năng linh hoạt trong điều tiết nguồn hàng, nhất là tại các khu vực tiêu thụ lớn.
Trước thực tế đó, Bộ Công Thương khẳng định sẽ bám sát chỉ đạo của Chính phủ, theo dõi chặt chẽ diễn biến cung – cầu, giá xăng dầu thế giới và trong nước, đồng thời sẵn sàng điều chuyển tổng nguồn tối thiểu giữa các thương nhân khi cần thiết. Các đầu mối được yêu cầu chủ động sản xuất, nhập khẩu, dự trữ, tuyệt đối không để gián đoạn nguồn cung trong bất kỳ tình huống nào, đồng thời tuân thủ nghiêm các điều kiện kinh doanh.
Song song với công tác điều hành, Bộ cũng đang xây dựng dự thảo nghị định sửa đổi các quy định về kinh doanh xăng dầu và rà soát hệ thống thông tư hướng dẫn. Trong đó, đáng chú ý là việc ban hành thông tư quy định đặc điểm kinh tế – kỹ thuật của các mặt hàng kê khai giá, làm căn cứ minh bạch hóa hoạt động định giá, cũng như triển khai lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống, hướng tới phát triển thị trường xăng dầu bền vững hơn.
Việc hơn 20 thương nhân rời thị trường trong năm 2025 cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của cơ quan quản lý trong việc lập lại kỷ cương, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải củng cố năng lực hệ thống phân phối, bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục. Trong bối cảnh rủi ro toàn cầu ngày càng lớn, bài toán an ninh năng lượng không chỉ dừng ở việc đủ hàng, mà còn là khả năng ứng phó linh hoạt, minh bạch và bền vững của cả hệ thống.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
