Từ điểm mua hàng thành nơi dùng bữa
Một phần mì được nhân viên cho vào nồi nấu, xúc xích được hâm nóng, cà phê pha tại quầy, cơm hộp đưa vào lò vi sóng và khách hàng ngồi ăn ngay trong cửa hàng. Hình ảnh này ngày càng phổ biến tại các chuỗi như Circle K, GS25, 7-Eleven, FamilyMart hay Ministop.
Ranh giới giữa cửa hàng bán lẻ và cơ sở phục vụ ăn uống vì thế đang mờ dần. Khách hàng không chỉ vào mua một chai nước hay gói bánh rồi rời đi. Họ có thể gọi một bữa ăn, ngồi trò chuyện, học tập hoặc làm việc trong không gian có điều hòa, wifi và phục vụ xuyên đêm.
Circle K phát triển mô hình cửa hàng hoạt động 24/7; FamilyMart đẩy mạnh các bữa ăn và đồ ăn nhẹ sẵn sàng sử dụng; Ministop có hệ thống thức ăn nhanh chế biến tại chỗ; GS25 dành vị trí đáng kể cho quầy thực phẩm mang phong cách Hàn Quốc. Trong khi đó, 7-Eleven tập trung vào cơm hộp, bánh mì, đồ uống pha chế và nhiều món ăn được điều chỉnh theo khẩu vị địa phương.
Cửa hàng tiện lợi hiện không chỉ phục vụ nhu cầu mua sắm nhanh mà còn hướng đến khả năng tiêu dùng ngay tại chỗ. Đồ ăn và thức uống dùng ngay trở thành nhóm sản phẩm quan trọng, nhắm đến người trẻ, sinh viên, nhân viên văn phòng và những người cần một bữa ăn nhanh vào buổi trưa, buổi tối hoặc ngoài giờ hoạt động thông thường của hàng quán.
Xu hướng này không chỉ diễn ra tại Việt Nam. NielsenIQ nhận định dịch vụ ăn uống đã vươn lên thành một trong sáu nhóm ngành hàng quan trọng nhất của cửa hàng tiện lợi. Các món ăn sáng, bữa trưa nóng và thực phẩm mang hương vị địa phương đang đưa mô hình này vào khu vực vốn thuộc về nhà hàng phục vụ nhanh.
Động lực phía sau cuộc chuyển đổi khá rõ. Hàng đóng gói giữa các chuỗi thường không khác biệt lớn và phải cạnh tranh trực tiếp về giá với siêu thị, sàn thương mại điện tử cũng như cửa hàng tạp hóa. Trong khi đó, cơm hộp, mì nấu, đồ chiên, cà phê và thức uống pha chế có thể tạo ra lý do riêng để khách hàng quay lại, đồng thời kéo dài thời gian họ ở trong cửa hàng.
Đồ ăn dùng ngay còn giúp một điểm bán khai thác nhiều khung giờ: cà phê và bánh vào buổi sáng, cơm hộp vào buổi trưa, đồ ăn vặt buổi chiều, mì và thức ăn nóng vào tối muộn. Trên cùng một diện tích thuê, cửa hàng vừa bán hàng hóa, vừa cung cấp chỗ ngồi và dịch vụ ăn uống.
Theo báo cáo xu hướng bán lẻ hiện đại năm 2026 của Q&Me, tổng số điểm bán thuộc phân khúc cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini được dự báo tăng từ 7.806 lên 9.671 cửa hàng, tương đương 23,89%. Tuy nhiên, con số này bao gồm cả các chuỗi siêu thị mini như WinMart+ và Bách Hóa Xanh, không nên hiểu là Việt Nam có hơn 9.600 cửa hàng tiện lợi theo mô hình phục vụ 24/7.
Riêng nhóm cửa hàng tiện lợi, số liệu Q&Me được công bố cho thấy Circle K có thể đạt khoảng 500 cửa hàng trong năm 2026; GS25 tăng từ 236 lên 318 điểm bán; FamilyMart lên khoảng 172 điểm và 7-Eleven khoảng 148 điểm. Đây là dữ liệu thống kê, dự báo theo thời điểm khảo sát, không phải số cửa hàng được từng doanh nghiệp xác nhận tại cùng một ngày.
Sự mở rộng ấy diễn ra trong bối cảnh thị trường thức ăn nhanh cũng cạnh tranh mạnh. Một số liệu nghiên cứu thị trường cho biết năm 2024, Việt Nam có khoảng 11.165 cửa hàng thức ăn nhanh, tăng 2%, trong khi quy mô thị trường tăng khoảng 7%. Đầu năm 2026, Lotteria có 222 cửa hàng, Jollibee 213 cửa hàng, KFC 172 cửa hàng và McDonald's 37 cửa hàng.
Nếu chỉ xét số điểm bán, mạng lưới của một số chuỗi cửa hàng tiện lợi đã ngang hoặc vượt nhiều thương hiệu thức ăn nhanh. Mỗi cửa hàng bán thêm cơm, mì, đồ chiên và cà phê đồng nghĩa một điểm cạnh tranh mới xuất hiện ngay trong khu dân cư, quanh trường học hoặc tòa nhà văn phòng.
Hàng ăn nhỏ có lợi thế về món ăn tươi, khẩu vị quen thuộc và khả năng phục vụ theo yêu cầu. Cửa hàng tiện lợi lại có ưu thế về thương hiệu, vị trí, không gian có điều hòa, giá niêm yết, phương thức thanh toán và thời gian hoạt động kéo dài. Hai mô hình vốn đứng ở hai khu vực khác nhau đang gặp nhau trong cùng một nhu cầu: cung cấp bữa ăn nhanh, vừa túi tiền và có thể sử dụng ngay.
Tuy nhiên, câu hỏi "doanh thu đồ ăn chế biến chiếm bao nhiêu trong một cửa hàng?" hiện chưa thể trả lời bằng một tỷ lệ chung. GS25, Circle K, 7-Eleven, FamilyMart và Ministop không công khai cơ cấu doanh thu đồ ăn chế biến tại từng cửa hàng ở Việt Nam.
Báo cáo tài chính của doanh nghiệp mẹ ở nước ngoài có thể ghi nhận doanh thu thực phẩm tươi, thực phẩm chế biến hoặc toàn bộ mảng cửa hàng tiện lợi, nhưng không đủ cơ sở để suy ra tỷ trọng tại Việt Nam. Vì vậy, những con số như 30%, 40% hay một nửa doanh thu nếu không do doanh nghiệp xác nhận hoặc không được thu thập từ hồ sơ vận hành đều chỉ là ước đoán.
Đây chính là nhóm dữ liệu các chuỗi cần làm rõ: tỷ lệ doanh thu từ thực phẩm dùng ngay; tỷ lệ hàng được chế biến tập trung và chế biến tại cửa hàng; số lượng món phải hủy cuối ngày; doanh thu theo từng khung giờ và mức đóng góp của khu vực ngồi ăn.
Quầy thu ngân cũng trở thành "gian bếp"?
Khi cửa hàng tiện lợi bán thêm đồ ăn nóng, công việc của nhân viên không còn dừng ở kiểm hàng và thanh toán. Họ có thể đồng thời pha đồ uống, hâm nóng thực phẩm, nấu mì hoặc hoàn thiện món ăn trước khi phục vụ khách.
Pháp luật không cấm một người đảm nhiệm nhiều công việc, nhưng quy trình phải bảo đảm vệ sinh, tránh nhiễm chéo. Nhân viên vừa nhận tiền, dọn bàn hoặc xử lý rác không thể chuyển ngay sang tiếp xúc với thực phẩm nếu chưa thực hiện các bước vệ sinh cần thiết.
Theo Luật An toàn thực phẩm, cơ sở chế biến, kinh doanh dịch vụ ăn uống phải sử dụng dụng cụ an toàn, phân biệt thực phẩm sống và chín, bảo đảm nguồn gốc nguyên liệu, vệ sinh khu chế biến và ngăn ngừa côn trùng, động vật gây hại.
Tính đến tháng 8/2026, Nghị định 46/2026/NĐ-CP vẫn tạm ngưng hiệu lực theo Nghị quyết 15/2026/NQ-CP; Nghị định 15/2018/NĐ-CP và các văn bản liên quan tiếp tục được áp dụng. Một số loại hình có thể không thuộc diện phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nhưng không được miễn trách nhiệm bảo đảm an toàn trong quá trình sơ chế, bảo quản và phục vụ thức ăn.
Yêu cầu này càng đáng lưu ý khi "gian bếp" được đặt trong cửa hàng có diện tích hạn chế. Khu thu ngân, kho hàng, nơi chế biến và khu dọn rửa nằm gần nhau, trong khi một nhân viên có thể phải thực hiện nhiều nhiệm vụ. Nếu kiểm soát không chặt, nguy cơ bỏ qua thao tác vệ sinh hoặc điều kiện bảo quản có thể tăng trong giờ cao điểm.
Sự việc tại cửa hàng GS25 trên phố Duy Tân, Hà Nội cuối tháng 6/2026 cho thấy một phản ánh liên quan khu chế biến có thể ảnh hưởng đến niềm tin dành cho cả hệ thống. Doanh nghiệp đã tạm ngừng hoạt động điểm bán để kiểm tra và sau đó thông báo cơ quan chức năng không phát hiện vi phạm tại thời điểm kiểm tra. Vì vậy, không có căn cứ kết luận cửa hàng vi phạm. Tuy nhiên, vụ việc vẫn đặt ra yêu cầu các chuỗi phải kiểm soát thường xuyên điều kiện vệ sinh, nhiệt độ bảo quản, thời gian trưng bày và khả năng truy xuất nguyên liệu.
Đáng chú ý, hạn sử dụng trên bao bì và thời gian được phép trưng bày sau khi rã đông, hâm nóng hoặc chế biến là hai mốc khác nhau. Sản phẩm có thể chưa hết hạn nhưng không còn đủ điều kiện bán nếu đã để tại quầy nóng quá thời gian cho phép. Cửa hàng vì thế cần ghi rõ thời điểm chế biến, kết thúc trưng bày, số lượng phải hủy và cách thức xử lý. Thực phẩm đã loại bỏ không được đưa trở lại quầy, thay nhãn thời gian hoặc dùng làm nguyên liệu cho món khác.
Nghị định 115/2018/NĐ-CP quy định xử phạt các hành vi vi phạm điều kiện an toàn thực phẩm như để động vật gây hại xâm nhập khu vực chế biến, không theo dõi điều kiện bảo quản hoặc bố trí các khu vực không bảo đảm yêu cầu. Tùy tính chất, mức độ, cơ sở vi phạm còn có thể bị buộc tiêu hủy thực phẩm hoặc đình chỉ hoạt động.
Hoạt động 24/24 giờ cũng có thể ảnh hưởng đến khu dân cư bởi tiếng nói chuyện, xe cộ, giao hàng và thu gom rác ban đêm. QCVN 26:2025/BNNMT, có hiệu lực từ ngày 14/11/2025, quy định giới hạn tiếng ồn phát sinh từ cơ sở kinh doanh, dịch vụ. Do đó, mở cửa xuyên đêm không đồng nghĩa được miễn trách nhiệm kiểm soát tiếng ồn và tổ chức vận hành phù hợp.
Không thể phủ nhận cửa hàng tiện lợi đáp ứng nhu cầu có thật của đô thị nhờ giá niêm yết, không gian sạch sẽ và thời gian phục vụ dài. Tuy nhiên, nếu thực tế vận hành như một "quán ăn thu nhỏ", khu chế biến và phục vụ khách cần được quản lý theo đúng bản chất hoạt động. Sự tiện lợi chỉ bền vững khi bữa ăn nhanh vẫn an toàn và hoạt động xuyên đêm không trở thành sự bất tiện đối với cư dân xung quanh.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
