Xu thế tất yếu của ngành ngân hàng
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc mô hình hoạt động của ngành ngân hàng trên toàn cầu. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, tự động hóa quy trình hay ngân hàng mở (Open Banking) không chỉ hỗ trợ số hóa dịch vụ, mà còn tái định hình cách ngân hàng tiếp cận khách hàng và tổ chức hoạt động. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số trong ngân hàng diễn ra mạnh mẽ trong bối cảnh nhu cầu thanh toán không tiền mặt gia tăng, hành vi khách hàng thay đổi nhanh chóng và sự cạnh tranh ngày càng rõ nét từ các công ty Fintech. Chuyển đổi số vì vậy không còn là lựa chọn mang tính chiến lược dài hạn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với các tổ chức tín dụng.
Một trong những lợi ích nổi bật của chuyển đổi số là giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả vận hành. Việc ứng dụng công nghệ vào các quy trình nghiệp vụ như mở tài khoản, cấp tín dụng, thanh toán hay quản lý dữ liệu khách hàng giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm chi phí nhân sự. Thông qua tự động hóa và số hóa quy trình, ngân hàng có thể từng bước chuyển dịch mô hình hoạt động từ phụ thuộc vào mạng lưới chi nhánh sang nền tảng số, qua đó tối ưu chi phí vận hành trong dài hạn. Đây là yếu tố then chốt góp phần cải thiện biên lợi nhuận và nâng cao khả năng cạnh tranh của ngân hàng.
Chuyển đổi số cho phép ngân hàng mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng vượt ra ngoài giới hạn không gian và thời gian. Các nền tảng ngân hàng số, ứng dụng di động, ví điện tử hay dịch vụ tài chính trực tuyến giúp ngân hàng tiếp cận hiệu quả hơn với nhóm khách hàng trẻ, khách hàng ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa và các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ truyền thống trên nền tảng số, nhiều ngân hàng đã phát triển các sản phẩm tài chính cá nhân hóa, dịch vụ giá trị gia tăng và hệ sinh thái số, góp phần đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào tín dụng và hướng tới mô hình tăng trưởng cân bằng, bền vững hơn.
Chuyển đổi số cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro của ngân hàng. Việc khai thác dữ liệu lớn kết hợp với các mô hình phân tích hiện đại giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn khả năng tài chính của khách hàng, phát hiện sớm rủi ro tín dụng và gian lận. Bên cạnh đó, hệ thống công nghệ thông tin hiện đại giúp nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa dữ liệu và hỗ trợ công tác giám sát, tuân thủ quy định. Đây là nền tảng quan trọng để ngân hàng phát triển an toàn, ổn định trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng biến động và khó lường.
Thách thức trong quá trình chuyển đổi số
Mặc dù chuyển đổi số được xem là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng bền vững, song trên thực tế, quá trình này tại các ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức cả về công nghệ, nguồn lực và môi trường pháp lý.
Trước hết, chuyển đổi số trong ngân hàng đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn cho hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống dữ liệu, phần mềm lõi (core banking) và các nền tảng số hóa. Bên cạnh đó là chi phí duy trì, nâng cấp và bảo mật hệ thống trong suốt vòng đời vận hành. Trong khi đó, hiệu quả của chuyển đổi số thường không thể hiện rõ trong ngắn hạn, mà cần thời gian để khách hàng thay đổi thói quen và mô hình kinh doanh mới phát huy tác dụng. Điều này tạo áp lực lớn lên hiệu quả tài chính, đặc biệt đối với các ngân hàng quy mô nhỏ và trung bình, nơi nguồn lực còn hạn chế.
Cùng với việc mở rộng các kênh giao dịch số, nguy cơ tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu và gian lận công nghệ cao ngày càng gia tăng. Ngân hàng là lĩnh vực lưu trữ lượng lớn dữ liệu nhạy cảm liên quan đến tài sản và thông tin cá nhân của khách hàng, do đó luôn là mục tiêu hấp dẫn của các cuộc tấn công mạng. Việc đảm bảo an toàn hệ thống, bảo mật dữ liệu và tuân thủ các tiêu chuẩn an ninh quốc tế đòi hỏi ngân hàng phải đầu tư mạnh mẽ cả về công nghệ lẫn con người. Chỉ một sự cố an ninh nhỏ cũng có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín, niềm tin của khách hàng và sự ổn định của hệ thống tài chính – ngân hàng.
Ngoài ra, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là bài toán con người. Hiện nay, nhiều ngân hàng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực có kiến thức sâu về công nghệ, dữ liệu, an ninh mạng và quản trị dự án số. Trong khi đó, sự cạnh tranh nhân lực giữa ngân hàng, Fintech và các doanh nghiệp công nghệ ngày càng gay gắt. Bên cạnh việc thiếu nhân sự công nghệ, thách thức còn nằm ở khả năng chuyển đổi tư duy của đội ngũ cán bộ truyền thống. Nếu không có chiến lược đào tạo và tái cấu trúc nguồn nhân lực phù hợp, quá trình chuyển đổi số rất dễ rơi vào tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu đồng bộ và kém hiệu quả.
Bên cạnh đó, nhiều ngân hàng vẫn đang vận hành trên nền tảng công nghệ được xây dựng từ nhiều năm trước, thiếu tính linh hoạt và khả năng tích hợp với các hệ thống mới. Việc nâng cấp hoặc thay thế hệ thống lõi không chỉ tốn kém mà còn tiềm ẩn rủi ro gián đoạn hoạt động. Sự thiếu đồng bộ giữa các hệ thống nội bộ khiến dữ liệu bị phân mảnh, hạn chế khả năng khai thác dữ liệu lớn và triển khai các ứng dụng số nâng cao. Đây là rào cản đáng kể trong việc phát triển các dịch vụ cá nhân hóa và quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu.
Ở góc độ vĩ mô, sự phát triển nhanh của các mô hình ngân hàng số, ngân hàng mở và dịch vụ tài chính số đặt ra nhiều thách thức cho khung pháp lý hiện hành. Một số quy định vẫn chưa theo kịp tốc độ đổi mới công nghệ, gây khó khăn cho ngân hàng trong việc triển khai các sản phẩm, dịch vụ mới. Ngoài ra, các vấn đề liên quan đến chia sẻ dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư, định danh điện tử và trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sự cố công nghệ vẫn cần được hoàn thiện rõ ràng hơn. Đây là yếu tố quan trọng để tạo môi trường pháp lý an toàn, khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo ổn định hệ thống.
Định hướng thúc đẩy tăng trưởng bền vững
Để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng bền vững, các ngân hàng cần tiếp cận quá trình này theo hướng dài hạn, đồng bộ và lấy hiệu quả thực chất làm trọng tâm. Chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ mới, mà đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị, mô hình kinh doanh và văn hóa tổ chức.
Định hướng quan trọng hàng đầu là đặt khách hàng vào vị trí trung tâm của mọi chiến lược chuyển đổi số. Thay vì số hóa các quy trình cũ một cách máy móc, ngân hàng cần thiết kế lại sản phẩm và dịch vụ dựa trên trải nghiệm người dùng, hướng tới sự thuận tiện, cá nhân hóa và minh bạch cao hơn. Việc khai thác dữ liệu khách hàng một cách hiệu quả giúp ngân hàng hiểu rõ hơn nhu cầu, hành vi và khả năng tài chính của từng nhóm khách hàng, từ đó cung cấp các giải pháp tài chính phù hợp. Điều này không chỉ nâng cao mức độ hài lòng và gắn kết của khách hàng, mà còn góp phần mở rộng tệp khách hàng và gia tăng nguồn thu bền vững.
Song song với đó, chuyển đổi số cần được gắn chặt với chiến lược tái cấu trúc mô hình kinh doanh theo hướng giảm phụ thuộc vào tín dụng truyền thống. Các ngân hàng nên tận dụng nền tảng số để phát triển các dịch vụ phi tín dụng, dịch vụ giá trị gia tăng và hệ sinh thái tài chính – dịch vụ. Thông qua hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ, thương mại điện tử, bảo hiểm và viễn thông, ngân hàng có thể mở rộng chuỗi giá trị, khai thác hiệu quả dữ liệu và tạo ra các dòng doanh thu mới. Mô hình này không chỉ giúp phân tán rủi ro, mà còn nâng cao khả năng chống chịu của ngân hàng trước các chu kỳ biến động kinh tế.
Đầu tư có trọng tâm vào hạ tầng công nghệ và dữ liệu cũng là yếu tố then chốt. Thay vì đầu tư dàn trải, ngân hàng cần ưu tiên xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, hiện đại, có khả năng tích hợp cao để làm cơ sở cho các ứng dụng phân tích, trí tuệ nhân tạo và quản trị rủi ro. Dữ liệu không chỉ là công cụ hỗ trợ kinh doanh mà còn là tài sản chiến lược. Việc quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu hiệu quả sẽ giúp ngân hàng nâng cao năng lực ra quyết định, tối ưu hóa phân bổ nguồn lực và phát triển bền vững trong dài hạn.
Con người là yếu tố quyết định sự thành công của chuyển đổi số. Do đó, các ngân hàng cần chú trọng đào tạo, thu hút và giữ chân nguồn nhân lực có năng lực công nghệ, tư duy số và khả năng thích ứng với thay đổi. Việc xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, chấp nhận thử nghiệm và cải tiến liên tục là điều kiện cần thiết để chuyển đổi số không bị gián đoạn. Khi đội ngũ nhân sự hiểu rõ mục tiêu và chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi, ngân hàng sẽ tận dụng hiệu quả hơn các lợi thế mà công nghệ mang lại.
Tăng trưởng bền vững trong ngân hàng số không thể tách rời yếu tố an toàn. Do đó, việc đầu tư vào hệ thống an ninh mạng, bảo mật dữ liệu và quản trị rủi ro công nghệ cần được đặt ngang hàng với mục tiêu mở rộng kinh doanh. Ngân hàng cần xây dựng các khung quản trị rủi ro phù hợp với môi trường số, kết hợp giữa công nghệ hiện đại và quy trình kiểm soát chặt chẽ. Điều này giúp đảm bảo sự ổn định của hoạt động ngân hàng, duy trì niềm tin của khách hàng và góp phần ổn định hệ thống tài chính.
Cuối cùng, sự phát triển bền vững của ngân hàng số không thể thiếu vai trò định hướng và hỗ trợ từ cơ quan quản lý. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và chia sẻ dữ liệu sẽ tạo điều kiện cho ngân hàng đổi mới sáng tạo một cách an toàn. Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và các cơ quan quản lý sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái tài chính số lành mạnh, thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho toàn ngành ngân hàng và nền kinh tế.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
