Tăng trưởng nóng không bằng nền tảng vững
Có thể hình dung nền kinh tế như một cơ thể đang chuyển mình trong mùa vận động mới, nơi tài chính và tiền tệ đóng vai trò hệ tuần hoàn, âm thầm đưa dòng vốn đi nuôi dưỡng từng mắt xích của toàn bộ hệ thống. Khi dòng chảy ấy mạnh lên, người ta cảm nhận được nhịp tăng trưởng rõ rệt hơn.
Nhưng tăng trưởng, suy cho cùng, chỉ phản ánh mức “nhiệt” của nền kinh tế tại một thời điểm. Điều quyết định sức sống dài hạn vẫn là sự ổn định, là khả năng giữ nhịp bền bỉ qua những biến động.
Một năm qua, thị trường tiền tệ đã trải qua nhiều chuyển động đáng chú ý. Sau giai đoạn nới lỏng để hỗ trợ phục hồi với mặt bằng tiền rẻ, lãi suất dần bước vào chu kỳ điều chỉnh mới, thận trọng và thực tế hơn. Dư địa cho các biện pháp kích thích không còn rộng như trước, trong khi yêu cầu ổn định vĩ mô ngày càng được đặt lên hàng đầu.
Cuối năm 2025, nhu cầu tín dụng tăng nhanh đã tạo áp lực rõ rệt lên hệ thống ngân hàng. Tốc độ tăng trưởng tín dụng ở mức 15 đến 16% trong khi huy động vốn chỉ đạt khoảng 7 đến 8% khiến cán cân thanh khoản trở nên căng hơn. Lãi suất liên ngân hàng nhích lên, lãi suất huy động cũng điều chỉnh tăng để giữ chân người gửi tiền. Đằng sau những con số kỹ thuật là bài toán không dễ dàng giữa thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm an toàn hệ thống.
Trong bối cảnh đó, cộng đồng doanh nghiệp không bi quan nhưng cũng không chủ quan. Ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, cho rằng mặt bằng lãi suất năm qua vẫn ở mức chấp nhận được. Điều doanh nghiệp mong muốn không hẳn là lãi suất thấp bằng mọi giá, mà là một môi trường ổn định để có thể xây dựng kế hoạch dài hạn.
Sự ổn định ấy quan trọng hơn những nhịp giảm ngắn hạn. Khi chi phí vốn có thể dự báo trong một khoảng thời gian đủ dài, doanh nghiệp mới dám mở rộng đầu tư, ký kết hợp đồng lớn và nâng cấp năng lực sản xuất. Ngược lại, nếu lãi suất biến động bất thường, mọi kế hoạch đều trở nên dè dặt, tâm lý phòng thủ sẽ lấn át tinh thần mở rộng.
Ở khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, câu chuyện còn nhiều trăn trở. Bà Phạm Thị Minh Huệ, Giám đốc Tài chính Công ty Xuất nhập khẩu và Thương mại Ánh Dương tại TP.HCM, ghi nhận trong nửa đầu năm 2025, lãi suất cho vay có thời điểm giảm khoảng 0,3 đến 0,6 điểm %. Đây là tín hiệu tích cực về mặt chính sách. Tuy nhiên, lãi suất giảm không đồng nghĩa với việc tiếp cận vốn trở nên dễ dàng hơn.
Sau những biến động của thị trường, ngân hàng trở nên thận trọng hơn trong thẩm định hồ sơ, đặc biệt đối với các khoản vay trung và dài hạn. Đây lại là nguồn vốn quan trọng để đầu tư mở rộng sản xuất và đổi mới công nghệ.
Theo bà Huệ, doanh nghiệp có thể xoay xở với các khoản vay ngắn hạn ba đến sáu tháng, nhưng để đầu tư bài bản thì cần nguồn vốn dài hơi. Trong khi đó, yêu cầu về dòng tiền, tài sản bảo đảm và khả năng chịu rủi ro ngày càng cao khiến không ít doanh nghiệp mất đi cơ hội tiếp cận tín dụng. Điều này cho thấy dòng vốn chưa thực sự chảy đều đến mọi khu vực của nền kinh tế.
Với các doanh nghiệp quy mô lớn, áp lực lại đến từ quy mô vay vốn. Ông Nguyễn Thanh Nghĩa, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đại Thiên Lộ tại TP.HCM, cho biết ngành thép có tỷ trọng nguyên vật liệu nhập khẩu cao và nhu cầu vốn rất lớn. Với hạn mức vay trên một nghìn tỉ đồng, chỉ cần lãi suất tăng thêm 1% mỗi năm cũng khiến chi phí tài chính tăng lên đáng kể.
Sự gia tăng đó không chỉ là con số trên báo cáo. Nó trực tiếp ảnh hưởng đến biên lợi nhuận, đến khả năng cạnh tranh và đến quyết định mở rộng hay thu hẹp sản xuất. Lãi suất vì thế không còn là câu chuyện của ngân hàng, mà là yếu tố tác động sâu đến từng mắt xích của chuỗi giá trị.
Trong bối cảnh dòng vốn tư nhân còn thận trọng trước áp lực chi phí tài chính, đầu tư công nổi lên như một động lực quan trọng cho giai đoạn 2026 đến 2030. Tổng chi đầu tư phát triển dự kiến đạt khoảng 8,5 triệu tỉ đồng mở ra kỳ vọng về một chu kỳ xây dựng hạ tầng quy mô lớn.
Hàng loạt dự án trọng điểm được đặt ra, từ đường sắt cao tốc Bắc Nam, các cảng hàng không quốc tế, mục tiêu hoàn thành 5.000 km cao tốc vào năm 2030, đến hệ thống metro và hạ tầng logistics tại các đô thị lớn. Nếu được triển khai hiệu quả, đây không chỉ là những công trình vật chất mà còn là nền tảng nâng cao năng suất, giảm chi phí và mở rộng không gian phát triển cho khu vực tư nhân.
Ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh rằng đầu tư công không nên chỉ được nhìn qua tỷ lệ giải ngân hay coi như công cụ kích cầu ngắn hạn. Giá trị cốt lõi nằm ở khả năng nâng cao năng suất tổng hợp của nền kinh tế và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Mỗi đồng vốn ngân sách cần được sử dụng như một viên gạch đặt đúng vị trí, góp phần xây dựng hệ thống hạ tầng đủ mạnh để dòng vốn tư nhân có thể phát triển theo. Khi chính sách tiền tệ giữ được sự ổn định và chính sách tài khóa phát huy vai trò dẫn dắt, nền kinh tế sẽ duy trì được trạng thái cân bằng cần thiết.
Tăng trưởng có thể làm “nhiệt độ” của nền kinh tế tăng lên trong ngắn hạn. Nhưng sức khỏe thực sự được quyết định bởi sự ổn định của hệ thống tài chính và niềm tin của doanh nghiệp vào môi trường kinh doanh có thể dự báo. Một nền kinh tế bền vững không phải là nền kinh tế luôn ở trạng thái tăng nóng, mà là nền kinh tế đủ vững vàng để đi đường dài qua nhiều chu kỳ phát triển.
Vượt khỏi cái bóng lãi suất để giữ nhịp tăng trưởng
Mùa xuân luôn gợi mở hy vọng, nhưng cũng là thời điểm buộc người ta phải nhìn thẳng vào những nút thắt còn âm ỉ. Câu chuyện của bà Phạm Thị Minh Huệ hay những trăn trở từ ông Nguyễn Thanh Nghĩa không phải là lát cắt cá biệt, mà phản chiếu tâm trạng chung của nhiều doanh nghiệp sản xuất đang dò dẫm giữa áp lực chi phí và khát vọng mở rộng.
Lãi suất có thể đã dịu lại ở một vài thời điểm, nhưng đó mới chỉ là lớp bề mặt. Phía sau con số là cánh cửa tín dụng trung và dài hạn vẫn còn hẹp. “Chiếc áo” tài sản bảo đảm ngày càng trở nên chật chội so với nhu cầu lớn lên của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa có đơn hàng, có dòng tiền ổn định, thậm chí có thị trường xuất khẩu rõ ràng, nhưng vẫn khó tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý nếu thiếu tài sản thế chấp đủ chuẩn.
Vì thế, bài toán của năm 2026 không thể chỉ xoay quanh câu chuyện lãi suất tăng hay giảm. Thách thức lớn hơn đặt lên vai Ngân hàng Nhà nước là làm sao điều hành chính sách tiền tệ trong một không gian ngày càng thu hẹp về dư địa. Khi áp lực lạm phát, tỷ giá và ổn định hệ thống luôn song hành, việc nới lỏng mạnh tay không còn là lựa chọn dễ dàng.
Trọng tâm điều hành cần dịch chuyển từ tư duy kích thích bằng giá vốn sang nâng cao chất lượng phân bổ vốn. Không chỉ quan tâm dòng tiền rẻ đến đâu, mà quan trọng hơn là tiền chảy vào đâu, có tạo ra giá trị gia tăng hay không, có thúc đẩy năng suất và sức cạnh tranh dài hạn hay không. Đó là bước chuyển từ điều hành theo chiều rộng sang điều hành theo chiều sâu, từ tăng trưởng bằng số lượng sang tăng trưởng bằng chất lượng.
Trong bức tranh ấy, vai trò dẫn dắt của chính sách càng trở nên then chốt. Khi dòng vốn được định hướng rõ ràng vào các lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu, công nghệ và hạ tầng, khi đầu tư công được triển khai hiệu quả và thị trường vốn dài hạn được khơi thông, áp lực dồn lên hệ thống ngân hàng sẽ giảm bớt. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tiền tệ và tài khóa sẽ tạo nên một cấu trúc ổn định hơn cho nền kinh tế.
Bính Ngọ là năm của chuyển động, nhưng cũng là phép thử của sự bền bỉ. Thành công của chính sách tiền tệ năm 2026 không nằm ở việc mặt bằng lãi suất thấp bao nhiêu, mà ở khả năng giữ vững ổn định vĩ mô trong khi vẫn nuôi dưỡng được động lực tăng trưởng. Đó là bài toán cân bằng giữa an toàn và phát triển, giữa thận trọng và chủ động.
Khi dòng vốn được dẫn dắt đúng hướng, nền kinh tế không chỉ tăng tốc trong ngắn hạn mà còn tích lũy nội lực cho chặng đường dài. Điều hành vượt ra ngoài câu chuyện lãi suất, vì thế, không chỉ là một lựa chọn kỹ thuật, mà là một định hướng chiến lược cho chu kỳ phát triển mới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
