Một phiếu kiểm nghiệm không thể đánh giá sản phẩm
Ngày 4/11, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) phối hợp với Báo Công Thương tổ chức tọa đàm “An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - Niềm tin người tiêu dùng”.
Theo số liệu đưa ra tại tọa đàm, chín tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất ngành đồ uống tăng 17,4%, sản lượng bia tăng 14,7%, cao hơn mức tăng 12,3% của toàn ngành công nghiệp (Cục Thống kê, Bộ Tài chính). Trong bối cảnh ngành bia, rượu và nước giải khát tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh, yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm ngày càng trở nên quan trọng.
Bên cạnh việc đáp ứng nhu cầu thị trường, doanh nghiệp cần chủ động kiểm soát chất lượng sản phẩm trong toàn bộ quá trình sản xuất, lưu thông và phân phối, đồng thời nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và xử lý các rủi ro phát sinh.
Báo cáo số 1991/BC-BYT của Bộ Y tế năm 2025 cho thấy, tại 29/34 tỉnh, thành phố, các cơ quan chức năng đã kiểm tra 4.105 cơ sở sản xuất rượu, bia, trong đó cơ sở đủ điều kiện chỉ chiếm 90,45%; lực lượng quản lý thị trường xử lý 210 vụ vi phạm liên quan đến rượu, bia, phạt hành chính hơn 3 tỷ đồng. Trên môi trường thương mại điện tử, các sàn đã buộc phải gỡ gần 4.255 sản phẩm và 1.902 gian hàng vi phạm. Đặc biệt, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức kiểm tra, giám sát và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng.
Tham luận tại Tọa đàm, bà Nguyễn Hương Giang - chuyên viên cao cấp, Phòng Công nghiệp tiêu dùng, Thực phẩm - Cục Công nghiệp cho biết, cần rà soát đồng bộ các quy định về an toàn thực phẩm, kinh doanh rượu và phòng, chống tác hại của rượu, bia, tránh chồng chéo, thiếu thống nhất trong thực thi. Cùng với cải cách thủ tục hành chính, công tác quản lý cần chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên đánh giá nguy cơ, tăng cường truy xuất nguồn gốc, dữ liệu điện tử và phối hợp liên ngành; đồng thời phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Đức Thịnh - Phó Tổng Thư ký, Phó ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn Thực phẩm Việt Nam nhận định, một phiếu kiểm nghiệm không thể đánh giá sản phẩm có an toàn không mà phải mang tính hệ thống từ nguyên liệu đến khâu phân phối. Quản lý an toàn thực phẩm tổng thể thì khâu nào cũng quan trọng. An toàn không chỉ tạo ra bằng phiếu kiểm nghiệm mà nó hình thành trong từng mắt xích, từ kiểm tra sang phòng ngừa, từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Ông Thịnh cho rằng, nếu có sản phẩm bị sự cố chất lượng an toàn thực phẩm thì mới phạt hay thu hồi thì không mang tính bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nên phải phòng ngừa. Đi ra khỏi cổng nhà máy, sản phẩm vẫn phải kiểm soát vấn đề an toàn thực phẩm.
Theo phân tích của ThS. Nguyễn Đức Thịnh, an toàn thực phẩm phải được hình thành và duy trì xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, kiểm nghiệm, bảo quản đến vận chuyển, phân phối và truy xuất, thu hồi sản phẩm. Nếu chỉ tập trung lấy mẫu thành phẩm để kiểm nghiệm mà bỏ qua các công đoạn trước đó, nguy cơ mất an toàn vẫn có thể tồn tại.
Một mẫu thành phẩm có kết quả đạt yêu cầu không chứng minh toàn bộ quy trình sản xuất đã được kiểm soát tốt. Nguyên liệu không rõ nguồn gốc, điều kiện vệ sinh không bảo đảm, thiết bị không được kiểm soát, nguy cơ tái nhiễm sau xử lý hay điều kiện bảo quản, vận chuyển không phù hợp đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng và độ an toàn của sản phẩm.
Vì vậy, kiểm nghiệm cần được thiết kế dựa trên đặc thù từng sản phẩm và mức độ rủi ro, với chỉ tiêu, tần suất và phương pháp phù hợp. Quan trọng hơn, kết quả kiểm nghiệm phải được sử dụng để đưa ra quyết định xuất xưởng, điều tra nguyên nhân sai lệch, điều chỉnh quy trình và ngăn ngừa nguy cơ tái diễn.
An toàn thực phẩm không thể được bảo đảm bằng một tờ giấy kiểm nghiệm hay bộ hồ sơ chứng nhận. Điều cốt lõi là doanh nghiệp phải vận hành thực chất các hệ thống GMP, SSOP, HACCP, kiểm soát từng công đoạn và duy trì trách nhiệm đến tận thị trường. Nói cách khác, phải chuyển từ tư duy kiểm tra sản phẩm sang kiểm soát quá trình và quản lý an toàn thực phẩm trên toàn chuỗi.
Đẩy mạnh truyền thông truyền thông, tăng khả năng phòng ngừa rủi ro
TS. Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, cho rằng nguy cơ mất an toàn thực phẩm đối với bia, rượu và nước giải khát có thể xuất phát từ nguyên liệu, phụ gia, quy trình sản xuất, bảo quản và tình trạng hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.
TS. Trần Thị Dung nhấn mạnh, rượu bia gây hại cho hầu như mọi bộ phận của cơ thể và rủi ro tăng lên theo lượng uống và thời gian uống kéo dài, cụ thể ethanol được coi là chất cần thải bỏ trước, gan phải làm việc quá tải để chuyển hóa, tạo ra acetaldehyde là chất độc cho tế bào, gây viêm và stress. Chúng tác động tới gan gây nhiễm mỡ, viêm gan do rượu, xơ gan. Đây là các hệ quả thường gặp khi uống nhiều rượu bia trong thời gian dài.
Chúng gây tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, bệnh cơ tim do rượu làm tim yếu dần; gây viêm, loét dạ dày, viêm tụy cấp và mãn tính, kém hấp thu dinh dưỡng; làm giảm tập trung, giảm trí nhớ, giấc ngủ chập chờn, tổn thương thần kinh ngoại biên, gây tê bì tay chân, lệ thuộc vào rượu; Uống rượu làm tăng nguy cơ ung thư miệng, họng, thực quản, gan, đại tràng và vú. Rủi ro cao ngay cả khi uống lượng vừa phải; Gây tình trạng lo âu, trầm cảm nặng hơn, tăng nguy cơ tai nạn giao thông, bạo lực và quan hệ tình dục không an toàn; rượu cung cấp nhiều calo rỗng, tăng mỡ bụng, tăng triglyceride, tăng nguy cơ đái tháo đường tuyp 2; làm cho cơ thể dễ nhiễm trùng hơn, rối loạn hormon, giảm khả năng sinh sản cả ở nam và nữ.
Đối với nước giải khát, đặc biệt loại có đường như cola, trà ngọt đóng chai, nước tăng lực có thể gây hại nếu uống thường xuyên vì chúng chứa đường và axit cao, do vậy, chúng có thể gây tăng cân và rối loạn chuyển hóa, tăng đường huyết, tăng tích mỡ bụng, tăng nguy cơ kháng insulin, đái tháo đường tuyp 2 và gan nhiễm mỡ. Đường cộng a xit làm mòn men răng và gây sâu răng.
Để phòng ngừa rủi ro, TS Dung cho rằng cần đẩy mạnh phổ biến kiến thức, hướng dẫn người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm có nhãn mác đầy đủ, nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng và bao bì nguyên vẹn. Đồng thời, cần tăng cường cảnh báo tác hại của việc sử dụng rượu, bia và nước giải khát không đúng cách, khuyến khích người tiêu dùng tham gia giám sát thị trường.
Công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý cần phù hợp với đặc thù từng nhóm sản phẩm và phương thức kinh doanh. Việc phát hiện, ngăn chặn hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và sản phẩm vi phạm chất lượng cần đi đôi với chia sẻ thông tin, cảnh báo nguy cơ, truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn.
Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng phát triển, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát hàng hóa cần được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trên cả thị trường truyền thống và môi trường trực tuyến.
Bên cạnh hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp, công tác thông tin, truyền thông có vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức cộng đồng và bảo vệ người tiêu dùng. Thông tin về an toàn thực phẩm cần được cung cấp chính xác, kịp thời, minh bạch, giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, lựa chọn hàng hóa an toàn và chủ động phản ánh những dấu hiệu bất thường.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
