Khu thương mại tự do (Free Trade Zone – FTZ) được xem là mô hình thể chế kinh tế đặc thù, nơi các dòng chảy về hàng hóa, vốn, dịch vụ, dữ liệu và con người được tổ chức với mức độ mở cao hơn thông lệ.
Đối với Hải Phòng - trung tâm cảng biển lớn nhất miền Bắc, cửa ngõ giao thương quốc tế của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ - FTZ không chỉ là một dự án phát triển không gian kinh tế mới, mà còn là phép thử về năng lực quản trị đô thị, quản trị an ninh trong điều kiện hội nhập sâu rộng.
Tọa đàm khoa học, thực tiễn “Bảo đảm an ninh, trật tự Khu thương mại tự do thành phố Hải Phòng” do Công an thành phố tổ chức chiều 27/1 cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì nhìn an ninh, trật tự như yếu tố “theo sau” quá trình phát triển, Hải Phòng đặt vấn đề an ninh ngay từ giai đoạn thiết kế mô hình, coi đây là điều kiện tiên quyết để FTZ vận hành hiệu quả và phát huy tối đa lợi thế.
Cách đặt vấn đề này phản ánh tư duy phát triển mới, phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết số 45 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045: phát triển nhanh nhưng phải bền vững, dựa trên nền tảng quản trị hiện đại và bảo đảm ổn định xã hội.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, các khu thương mại tự do thành công không chỉ dựa vào ưu đãi thuế hay thủ tục thông thoáng, mà còn dựa vào mức độ an toàn và tính dự đoán được của môi trường kinh doanh. Với nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, rủi ro an ninh, pháp lý và gián đoạn chuỗi cung ứng đôi khi còn đáng lo ngại hơn chi phí tài chính. Vì vậy, an ninh, trật tự trong FTZ cần được nhìn nhận như một dạng “hạ tầng mềm” của tăng trưởng, vô hình nhưng có giá trị quyết định.
Khác với các khu công nghiệp truyền thống, rủi ro an ninh trong FTZ không chỉ đến từ các hành vi vi phạm mang tính đơn lẻ hay tội phạm truyền thống. Nguy cơ lớn hơn nằm ở những hành vi tinh vi, ẩn sâu trong các hoạt động kinh tế hợp pháp: gian lận xuất xứ hàng hóa để né thuế hoặc lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại; chuyển giá, trốn thuế thông qua mạng lưới logistics và dịch vụ xuyên biên giới; lợi dụng chính sách mở để rửa tiền; tấn công, đánh cắp hoặc thao túng dữ liệu thương mại.
Đây là loại rủi ro không dễ nhận diện bằng các biện pháp quản lý hành chính thông thường, nhưng nếu không kiểm soát tốt sẽ làm xói mòn uy tín thể chế, gây tổn hại lâu dài đến môi trường đầu tư. Việc các tham luận tại tọa đàm tập trung phân tích nguy cơ gian lận xuất xứ, an ninh dữ liệu, tội phạm công nghệ cao, vi phạm pháp luật thuế và hải quan cho thấy nhận thức đã đi đúng trọng tâm của vấn đề.
Trong bối cảnh kinh tế số và thương mại điện tử phát triển mạnh, dữ liệu ngày càng trở thành tài sản chiến lược. Với FTZ Hải Phòng, nơi tập trung hệ thống cảng biển, logistics, kho bãi và dịch vụ trung chuyển quốc tế, dữ liệu về dòng hàng, đối tác, hợp đồng, vận tải không chỉ có giá trị kinh tế mà còn mang ý nghĩa an ninh. Một sự cố về an ninh dữ liệu không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh của cả khu thương mại tự do trong mắt các đối tác quốc tế.
Tương tự, an ninh vận tải và logistics giữ vai trò “xương sống” đối với FTZ. Bất kỳ điểm nghẽn nào trong chuỗi cảng biển, vận tải hay lưu thông hàng hóa đều có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng, tạo hiệu ứng lan tỏa tiêu cực tới nhiều ngành, nhiều doanh nghiệp. Do đó, bảo đảm an ninh, an toàn cho hệ thống logistics không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ trật tự, mà là bảo vệ năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế địa phương.
Một vấn đề khác đặt ra là công tác quản lý người nước ngoài trong FTZ. Đặc thù của mô hình này là thu hút mạnh mẽ chuyên gia, nhà quản lý, lao động kỹ thuật cao từ nhiều quốc gia. Điều này tạo động lực tích cực cho phát triển, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ về cư trú, lao động trái phép, tranh chấp pháp lý phức tạp nếu thiếu cơ chế quản lý đồng bộ. Quản lý trong bối cảnh này không thể chỉ dừng ở khâu cấp phép hay kiểm tra hành chính, mà cần tiếp cận theo chuỗi giá trị, gắn trách nhiệm của doanh nghiệp, cơ quan quản lý và lực lượng chức năng trong suốt quá trình hoạt động.
Phát biểu tại tọa đàm, Thiếu tướng Bùi Quang Bình, Giám đốc Công an thành phố Hải Phòng nhấn mạnh yêu cầu “an ninh đi trước một bước, nhận diện đúng nguy cơ”. Đây là điểm then chốt trong tư duy bảo đảm an ninh FTZ. Đi trước không chỉ là tăng cường lực lượng hay biện pháp nghiệp vụ, mà là đi trước về năng lực dự báo, phân tích rủi ro; xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành; ứng dụng công nghệ trong quản lý và giám sát.
Khi an ninh được tích hợp ngay từ khâu thiết kế chính sách và tổ chức không gian phát triển, FTZ sẽ hạn chế được tình trạng “chạy theo xử lý” sau khi rủi ro đã phát sinh. Cách tiếp cận này không làm giảm tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, mà ngược lại, tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp về một không gian kinh doanh an toàn, minh bạch và ổn định lâu dài.
Ở tầm nhìn rộng hơn, việc Hải Phòng chủ động tổ chức tọa đàm khoa học - thực tiễn về an ninh, trật tự FTZ cho thấy sự nghiêm túc trong chuẩn bị thể chế. Đây không chỉ là câu chuyện riêng của một khu kinh tế, mà còn là bước đi phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, nơi an ninh, phát triển và hội nhập được đặt trong một chỉnh thể thống nhất.
Khi FTZ đi vào hoạt động, những thách thức về an ninh, trật tự là khó tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu được nhận diện sớm và xử lý bằng tư duy chủ động, những thách thức đó hoàn toàn có thể được kiểm soát, thậm chí chuyển hóa thành lợi thế. Một khu thương mại tự do an toàn, ổn định sẽ không chỉ thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, mà còn góp phần nâng tầm vị thế của Hải Phòng trong mạng lưới kinh tế khu vực và toàn cầu.
Bảo đảm an ninh, trật tự vì thế không phải là lực cản, mà là bệ đỡ cho khát vọng phát triển. Khi an ninh trở thành nền tảng của tăng trưởng, Khu thương mại tự do Hải Phòng có cơ sở để không chỉ “mở cửa”, mà còn “đứng vững” trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt của kinh tế thế giới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
