Nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông
Theo các nguồn tin thân cận, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đề xuất một kế hoạch xả kho dự trữ dầu quy mô kỷ lục nhằm giảm áp lực tăng giá trên thị trường năng lượng toàn cầu. Đề xuất này được đưa ra trong cuộc họp khẩn của các quan chức năng lượng từ 32 quốc gia thành viên IEA vào ngày 10/3.
Nếu được thông qua, lượng dầu dự kiến đưa ra thị trường có thể vượt mức 182 triệu thùng là con số từng được các nước thành viên giải phóng trong hai đợt xả kho năm 2022 sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát. Đây sẽ là đợt can thiệp lớn nhất của IEA kể từ khi tổ chức này được thành lập.
Theo kế hoạch, các quốc gia thành viên dự kiến đưa ra quyết định cuối cùng vào ngày 11/3. Đề xuất sẽ được thông qua nếu không có quốc gia nào phản đối. Tuy nhiên, chỉ cần một thành viên phản đối cũng có thể khiến kế hoạch bị trì hoãn hoặc phải điều chỉnh.
Động thái của IEA được đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt với nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng khi Eo biển Hormuz gần như bị tê liệt.
Mỗi ngày, khoảng 20% nguồn cung dầu của thế giới được vận chuyển qua tuyến đường biển hẹp này. Tuy nhiên, các mối đe dọa tấn công tàu chở dầu từ Iran đã khiến hoạt động vận tải qua khu vực bị đình trệ, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Kể từ ngày 28/2, khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, giá dầu thế giới đã có thời điểm tăng tới 40%, vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Dù sau đó giảm trở lại khi giới đầu tư theo dõi các diễn biến ngoại giao và tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về thời gian kéo dài của xung đột, giá dầu vẫn duy trì ở mức cao.
Kết thúc phiên giao dịch ngày thứ Ba, giá dầu đã giảm xuống dưới 84 USD/thùng, nhưng các sản phẩm nhiên liệu tinh chế như dầu diesel vẫn ghi nhận mức tăng mạnh, gây áp lực lên chi phí vận tải và sản xuất.
Kho dự trữ dầu chiến lược và bài học từ quá khứ
Theo Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol, các quốc gia thành viên hiện đang nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu trong kho dự trữ công, cùng với khoảng 600 triệu thùng dầu trong kho dự trữ thương mại bắt buộc. Tổng lượng dầu này được ước tính đủ bù đắp khoảng 124 ngày nguồn cung bị gián đoạn từ khu vực Vịnh Ba Tư.
IEA được thành lập vào năm 1974 sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ do lệnh cấm vận của các nước Arab, với nhiệm vụ điều phối nguồn dự trữ năng lượng của các nước phương Tây để đối phó với biến động thị trường.
Trong lịch sử, các đợt xả kho dự trữ dầu chiến lược từng mang lại những kết quả khác nhau. Năm 2022, khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine, các nước thành viên IEA đã thực hiện hai đợt xả kho liên tiếp. Ban đầu, giá dầu thậm chí tăng thêm khoảng 20% do thị trường cho rằng động thái này phản ánh mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng năng lượng. Tuy nhiên, về dài hạn, các nhà phân tích cho rằng việc bổ sung nguồn cung đã góp phần hạ nhiệt giá dầu.
Một trường hợp được đánh giá là thành công rõ rệt diễn ra năm 1991, khi Tổng thống Mỹ George H.W. Bush ra lệnh rút dầu từ Kho Dự trữ Dầu Chiến lược (SPR) ngay trong đêm liên quân do Mỹ dẫn đầu mở chiến dịch “Bão táp Sa mạc” chống Iraq. Đồng thời, các quốc gia thành viên IEA cũng đồng loạt xả kho theo kế hoạch đã chuẩn bị trước.
Kết quả, giá dầu đã giảm hơn 20% ngay trong ngày đầu tiên của chiến dịch quân sự. Khi lực lượng liên quân tiến vào Iraq và Kuwait vào tháng 2 cùng năm, lượng dầu từ kho dự trữ chiến lược tiếp tục được đưa ra thị trường nhằm bảo đảm nguồn cung.
Các nhà kinh tế cho rằng nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, nguy cơ lạm phát gia tăng và thị trường tài chính biến động sẽ trở nên rõ rệt hơn. Điều này đồng thời gây thêm áp lực chi phí nhiên liệu đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng trên toàn cầu.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
