Giá dầu tạo “khoảng đệm” cho ngân sách
Theo số liệu mới nhất của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách Nhà nước 8 tháng năm 2026 ước đạt gần 2.024 nghìn tỷ đồng, tương đương 80% dự toán năm và tăng 16% so với cùng kỳ. Trong bức tranh đó, dầu thô nổi lên như một trong những khoản thu có tốc độ tăng đáng chú ý nhất.
Riêng tháng 8, thu từ dầu thô ước đạt gần 6 nghìn tỷ đồng. Lũy kế 8 tháng đạt gần 44 nghìn tỷ đồng, bằng 101,5% dự toán cả năm, tăng tới gần 32% so với cùng kỳ và chiếm 2,2% tổng thu ngân sách.
Như vậy, chỉ sau 8 tháng, nguồn thu này đã vượt khoảng 650 tỷ đồng so với mức dự toán cả năm. Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh nhiều nguồn thu khác mới hoàn thành quanh 80% kế hoạch. Thu nội địa đạt 79,7% dự toán, trong khi thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 80,6%.
Đáng nói, diễn biến tích cực của dầu thô không phải mới xuất hiện trong những tháng gần đây. Sau 6 tháng, nguồn thu này đã đạt 72,4% dự toán năm, tăng 26,1% so với cùng kỳ, là mức tăng cao nhất trong ba nguồn thu chủ yếu của ngân sách thời điểm đó.
Một trong những động lực quan trọng là mặt bằng giá dầu trong những tháng đầu năm cao hơn đáng kể so với giả định xây dựng dự toán. Báo cáo 5 tháng cho thấy giá dầu thô bình quân khoảng 91,4 USD/thùng, cao hơn 21,4 USD/thùng so với mức giá dự toán; sản lượng khai thác đạt khoảng 3,5 triệu tấn, tăng 5% so với cùng kỳ. Nhờ đó, thu từ dầu thô đạt khoảng 24,8 nghìn tỷ đồng sau 5 tháng, tương đương 57,7% dự toán năm.
Điều này cho thấy tác động của giá dầu tới ngân sách không chỉ nằm ở giá bán dầu thô, mà còn lan sang kết quả sản xuất - kinh doanh của cả chuỗi dầu khí. Khi giá dầu tăng, doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp khai thác, chế biến, dịch vụ dầu khí có điều kiện cải thiện; từ đó kéo theo các khoản thuế, phí và nghĩa vụ ngân sách.
Kết quả kinh doanh của Petrovietnam cũng phần nào phản ánh xu hướng này. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng doanh thu toàn tập đoàn ước đạt gần 735 nghìn tỷ đồng, tăng 49% so với cùng kỳ; doanh thu hợp nhất đạt hơn 445 nghìn tỷ đồng, tăng 39% và vượt 22% kế hoạch. Số nộp ngân sách toàn tập đoàn ước đạt gần 89 nghìn tỷ đồng, tăng 27%.
Đáng chú ý hơn, sản lượng khai thác dầu thô trong nước cũng đang có dấu hiệu cải thiện. Theo Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, trong quý I/2026, sản lượng khai thác dầu thô trong nước của Petrovietnam đạt khoảng 2,63 triệu tấn, vượt 10,4% kế hoạch quản trị. Như vậy, “cú đỡ” từ dầu thô cho ngân sách năm nay đến từ cả giá và sản lượng. Đây là khác biệt quan trọng so với trường hợp ngân sách chỉ được hưởng lợi đơn thuần từ giá dầu tăng.
Được lợi cao nhưng không thể dựa cả vào dầu
Dù dầu thô đã vượt dự toán, quy mô đóng góp của nguồn thu này trong tổng ngân sách hiện không còn lớn như trước. Với gần 44 nghìn tỷ đồng, dầu thô chỉ chiếm 2,2% tổng thu ngân sách 8 tháng. Trong khi đó, thu nội địa đạt gần 1.753 nghìn tỷ đồng, chiếm tới 86,6%. Điều này có nghĩa giá dầu đang tạo thêm một “khoảng đệm” tài khóa, chứ chưa phải trụ cột quyết định sức khỏe ngân sách.
Tuy nhiên, khoảng đệm này có tính biến động rất cao. Thị trường dầu thế giới trong năm 2026 đã trải qua những cú sốc mạnh do căng thẳng địa chính trị. Có thời điểm giá dầu thô vượt 100 USD/thùng, trong khi giá dầu diesel quốc tế tăng vọt, gây sức ép lớn lên chi phí vận tải, logistics và sản xuất.
Ở góc độ doanh nghiệp, tác động của giá năng lượng vì thế có hai chiều. Nhà nước có thể hưởng lợi từ thu ngân sách khi giá dầu và hoạt động dầu khí tăng, nhưng doanh nghiệp sử dụng nhiên liệu lại phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn.
Theo thông tin được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) dẫn lại, nhiều doanh nghiệp công nghiệp cho biết chi phí xăng dầu tăng trực tiếp làm tăng chi phí vận hành, logistics và nguyên vật liệu. Một số doanh nghiệp cho biết chi phí xăng dầu có thể chiếm khoảng 5-10% tổng chi phí hoạt động, buộc họ phải tiết giảm chi phí hoặc đàm phán lại với nhà cung cấp.
Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam - Bùi Ngọc Bảo cũng cho rằng thị trường cần nâng cao khả năng dự trữ và thích ứng với biến động. Hiệp hội từng đề xuất xây dựng nguồn dự trữ xăng dầu lưu thông tập trung để chủ động hơn khi giá thế giới biến động mạnh.
Trong khi đó, cơ quan quản lý đang phải giải bài toán khó hơn: vừa tận dụng nguồn thu từ năng lượng, vừa hạn chế tác động tiêu cực của giá nhiên liệu lên nền kinh tế.
Bộ Công Thương cho biết nguyên tắc điều hành là bám sát diễn biến giá thế giới, bảo đảm nguồn cung, đồng thời hài hòa lợi ích Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Trong năm nay, cơ quan quản lý cũng đã sử dụng các công cụ thuế và Quỹ bình ổn giá để giảm bớt tác động của cú sốc năng lượng.
Đáng chú ý, thị trường đang được định hướng chuyển dần sang cơ chế linh hoạt hơn. Dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu được Bộ Công Thương xây dựng theo hướng tăng quyền chủ động về giá cho doanh nghiệp và chuyển mạnh sang hậu kiểm. Đây được kỳ vọng giúp thị trường phản ứng nhanh hơn với biến động quốc tế, đồng thời giảm bớt can thiệp hành chính.
Với ngân sách, bài toán phía trước cũng tương tự. Việc thu dầu thô vượt dự toán là tín hiệu tích cực, nhưng không nên xem đây là khoản thu có thể mặc định tăng trong cả năm. Chỉ cần giá dầu thế giới đảo chiều hoặc sản lượng khai thác suy giảm, phần “vượt” hiện nay có thể nhanh chóng thu hẹp.
Ở chiều ngược lại, nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao và hoạt động khai thác giữ được đà tăng, nguồn thu từ dầu thô nhiều khả năng tiếp tục đóng góp tích cực cho cân đối ngân sách những tháng cuối năm. Quan trọng hơn, nguồn thu tăng thêm có thể tạo dư địa để Nhà nước đẩy mạnh đầu tư phát triển và hỗ trợ tăng trưởng, thay vì mở rộng chi thường xuyên.
Sau 8 tháng, dầu thô đã hoàn thành 101,5% dự toán, trở thành một trong những điểm sáng của thu ngân sách năm 2026. Nhưng bài toán tài khóa không thể đặt cược vào một nguồn thu phụ thuộc mạnh vào giá dầu thế giới. “Cú đỡ” từ năng lượng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành dư địa cho đầu tư, tăng trưởng và củng cố các nguồn thu bền vững hơn.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
