Cà phê, gạo đứng trước những sức ép khác nhau
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, El Niño đã hình thành từ giữa năm 2026 và có xu hướng duy trì, thậm chí mạnh lên trong những tháng cuối năm, có thể kéo dài sang đầu năm 2027.
Trong điều kiện El Niño, lượng mưa tại nhiều khu vực thường giảm so với trung bình nhiều năm, một số nơi có thể thiếu hụt đáng kể. Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và một phần Nam Bộ là những khu vực cần đặc biệt lưu ý trước nguy cơ nắng nóng, khô hạn và thiếu nước.
Trong bối cảnh đó, cà phê được xem là một trong những nông sản nhạy cảm nhất với biến động thời tiết.
Tây Nguyên là vùng sản xuất cà phê chủ lực của Việt Nam. Nếu mùa mưa kết thúc sớm và nguồn nước tích trữ không đủ cho mùa khô 2026 - 2027, người trồng cà phê có thể phải đối mặt với bài toán tăng chi phí tưới tiêu. Nắng nóng kéo dài cũng có thể ảnh hưởng tới quá trình sinh trưởng, ra hoa, đậu quả và năng suất của cây.
Trên thị trường, những lo ngại về thời tiết đã phần nào được phản ánh vào giá. Thời gian gần đây, cả cà phê Robusta và Arabica đều xuất hiện những phiên tăng mạnh khi giới kinh doanh lo ngại nguồn cung tại các vùng sản xuất lớn có thể bị ảnh hưởng trong vụ tới.
Đây cũng là đặc điểm khá rõ của thị trường cà phê, giá không chỉ phản ánh lượng hàng đang có trong kho mà còn phản ứng rất nhanh với kỳ vọng về sản lượng trong tương lai. Chỉ cần các dự báo cho thấy nguy cơ mất mùa hoặc sản lượng giảm, thị trường có thể biến động ngay cả khi thiệt hại thực tế chưa xảy ra trên đồng ruộng.
Với Việt Nam, một quốc gia có thế mạnh đặc biệt về Robusta, những diễn biến thời tiết tại Tây Nguyên trong những tháng tới vì vậy có thể trở thành một trong những yếu tố quan trọng chi phối giá cà phê trong nước.
Nếu cà phê tương đối nhạy cảm với tin tức thời tiết, câu chuyện của gạo lại có phần phức tạp hơn. Giá lúa gạo trong nước thời gian gần đây nhìn chung vẫn khá ổn định. Có thời điểm thị trường xuất hiện tâm lý lo ngại khô hạn ảnh hưởng đến vụ mùa, song nguồn cung tương đối dồi dào đã giúp hạn chế những biến động quá mạnh.
Ở chiều xuất khẩu, gạo Việt Nam còn chịu tác động từ nhu cầu tại các thị trường lớn. Khi hoạt động nhập khẩu của một số quốc gia chững lại hoặc thay đổi chính sách, giá xuất khẩu có thể chịu sức ép dù nguy cơ thời tiết bất lợi trong nước đang tăng.
Điều đó cho thấy El Niño chưa đồng nghĩa với việc giá gạo sẽ lập tức tăng cao. Trong ngắn hạn, thị trường vẫn chịu sự chi phối đồng thời của sản lượng, lượng tồn kho, nhu cầu xuất khẩu và chính sách của các nước nhập khẩu.
Tuy nhiên, cán cân này có thể thay đổi nếu tình trạng thiếu nước kéo dài, xâm nhập mặn gia tăng hoặc năng suất những vụ tiếp theo suy giảm. Khi đó, rủi ro về sản lượng mới thực sự chuyển thành sức ép rõ rệt lên giá.
Từ ruộng đồng đến bàn ăn, áp lực giá có thể sớm hiện hữu
Đối với người tiêu dùng, tác động của El Niño không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay trên bảng giá ngoài chợ. Thông thường, sức ép sẽ lan dần qua nhiều tầng của chuỗi sản xuất và phân phối.
Khi nguồn nước tự nhiên suy giảm, nông dân phải tăng sử dụng máy bơm, điện, nhiên liệu và nhân công để duy trì sản xuất. Nếu cùng thời điểm giá phân bón, nhiên liệu hay vật tư nông nghiệp tăng, giá thành nông sản sẽ chịu thêm một lớp áp lực.
Đối với rau củ, cây ăn quả và thực phẩm tươi sống, tác động có thể đến nhanh hơn. Đây là nhóm hàng có chu kỳ sản xuất ngắn, khả năng bảo quản hạn chế và phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết.
Nắng nóng kéo dài không chỉ làm giảm năng suất một số loại rau màu mà còn tăng tỷ lệ hao hụt trong thu hoạch, vận chuyển và bảo quản. Khi nguồn cung tại một vùng sản xuất lớn bị gián đoạn, giá tại chợ đầu mối và thị trường bán lẻ có thể thay đổi chỉ trong thời gian ngắn.
Ngô, đậu tương và nhiều nguyên liệu phục vụ sản xuất thức ăn gia súc, gia cầm được giao dịch trên thị trường quốc tế. Nếu El Niño gây thời tiết cực đoan tại các quốc gia sản xuất lớn, giá nguyên liệu có thể tăng. Chi phí này sau đó được truyền sang hoạt động chăn nuôi và cuối cùng tác động tới giá thịt, trứng cùng các sản phẩm thực phẩm khác.
Nguồn cung lương thực trong nước hiện vẫn tương đối ổn định, trong khi lượng dự trữ ngũ cốc trên thị trường quốc tế tạo ra một vùng đệm nhất định. Năng suất nông nghiệp được cải thiện qua nhiều năm cũng giúp khả năng chống chịu trước những cú sốc thời tiết tốt hơn so với trước đây.
Vấn đề đáng quan tâm nằm ở khả năng nhiều sức ép xuất hiện cùng lúc. Nếu khô hạn đi cùng giá năng lượng, phân bón, vận chuyển tăng và nguồn cung một số nông sản suy giảm, tác động cộng hưởng có thể khiến mặt bằng giá hàng hóa nhích lên ngay cả khi không xảy ra thiếu hụt nghiêm trọng.
Ở góc độ thị trường, diễn biến từ nay đến cuối năm cũng cần được theo dõi sát. Cà phê có thể tiếp tục là mặt hàng phản ứng sớm nhất trước những thông tin bất lợi về thời tiết. Gạo vẫn nằm trong thế giằng co giữa rủi ro nguồn cung và nhu cầu xuất khẩu. Còn rau củ, thịt, trứng và thực phẩm thiết yếu có thể chịu tác động muộn hơn nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp nhất đến chi tiêu của mỗi gia đình.
El Niño vì vậy chưa phải tín hiệu cho một cơn sốt giá đã hiện hữu. Nhưng nếu hiện tượng này mạnh lên và kéo dài sang năm 2027, sức ép từ sản xuất hoàn toàn có thể từng bước truyền sang thị trường.
Điều cần quan tâm lúc này không phải là dự đoán giá sẽ tăng bao nhiêu, mà là Việt Nam có chuẩn bị đủ sớm để bảo vệ sản lượng, giữ nguồn cung ổn định và hạn chế những biến động bất lợi của giá hàng hóa hay không.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
