Lệch nhịp vốn, lãi suất căng thẳng
Những tháng đầu năm 2026, bức tranh lãi suất không còn là những đường đi êm ả mà đã hiện rõ các nhịp căng kéo. Đằng sau làn sóng tăng lãi suất huy động diễn ra đồng loạt tại các ngân hàng, câu chuyện không chỉ dừng lại ở cạnh tranh thị phần mà phản ánh một trạng thái đáng lo ngại hơn của hệ thống.
Theo TS. Châu Đình Linh, Đại học Ngân hàng TP.HCM, khi nguồn tiền gửi có dấu hiệu suy giảm trong khi tín dụng vẫn được đẩy ra, cán cân vốn bắt đầu lệch nhịp. Hình ảnh “chiếc bình cạn dần nhưng dòng chảy vẫn mở” không chỉ là phép so sánh mà là thực trạng. Thanh khoản vì thế chịu sức ép ngày một lớn.
Số liệu từ Công ty Chứng khoán BIDV cho thấy rõ xu hướng này. Tính đến hết tháng 2/2026, tín dụng toàn hệ thống tăng 1,44%, trong khi huy động vốn lại giảm 0,11%. Sự đối nghịch này đẩy tỷ lệ dư nợ trên tổng huy động vượt mốc 100%, một ngưỡng vốn được xem là cảnh báo về sự mất cân đối trong cấu trúc vốn.
Trong bối cảnh đó, các ngân hàng buộc phải xoay xở bằng nhiều kênh khác nhau để bù đắp thanh khoản. Lãi suất tiết kiệm được điều chỉnh tăng để giữ chân dòng tiền dân cư. Song song, các tổ chức tín dụng cũng đẩy mạnh phát hành trái phiếu, gia tăng vốn chủ sở hữu và tận dụng nguồn vốn trên thị trường liên ngân hàng. Những động thái này cho thấy áp lực không hề nhỏ đang đè nặng lên hệ thống.
Theo nhận định của TS. Châu Đình Linh, các biện pháp điều tiết từ Ngân hàng Nhà nước thông qua thị trường mở và các công cụ hoán đổi ngoại tệ đã phần nào giảm nhiệt căng thẳng tiền đồng. Tuy vậy, diễn biến lãi suất khó có khả năng hạ nhanh mà sẽ đi theo từng nấc, cần thời gian để hấp thụ vào nền kinh tế.
Một góc nhìn khác được TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, đưa ra tại hội thảo về động lực tăng trưởng kinh tế đã khiến giới tài chính chú ý. Ông chỉ ra nghịch lý khi tín dụng tăng tới 19% nhưng GDP chỉ đạt 8%. Dòng vốn chảy mạnh nhưng hiệu quả lan tỏa lại chưa tương xứng.
Câu hỏi đặt ra là vì sao lượng vốn lớn như vậy chưa chuyển hóa thành tăng trưởng tương ứng. Theo ông Hùng, nguyên nhân nằm ở hiệu quả sử dụng vốn và sự hạn chế của các kênh dẫn vốn ngoài ngân hàng. Khi thị trường cổ phiếu và trái phiếu chưa đủ sức gánh vai trò vốn dài hạn, hệ thống ngân hàng buộc phải gồng mình, dẫn đến áp lực dồn nén ngày càng lớn.
Một điểm đáng chú ý khác là sự lệch pha trong phân bổ dòng vốn. Dữ liệu cuối năm 2025 cho thấy bất động sản chiếm tới 25,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, trong khi nông nghiệp công nghệ cao chỉ ở mức khoảng 11%. Sự chênh lệch này đặt ra câu hỏi về tính bền vững của cấu trúc tín dụng.
Theo ông Hùng, nút thắt lớn nằm ở câu chuyện tài sản đảm bảo. Doanh nghiệp và người dân trong lĩnh vực nông nghiệp thường thiếu tài sản thế chấp theo chuẩn truyền thống. Khi tư duy tín dụng vẫn dựa nặng vào đất đai, các doanh nghiệp nhỏ trong ngành nông sản và thủy sản gặp nhiều rào cản trong việc tiếp cận vốn để đầu tư công nghệ và mở rộng thị trường.
Để tháo gỡ, Ngân hàng Nhà nước đang định hướng cải thiện cơ chế thanh toán và thúc đẩy tài trợ chuỗi cung ứng. Việc cấp tín dụng dựa trên dòng tiền và hợp đồng xuất khẩu được kỳ vọng sẽ mở ra cánh cửa mới cho doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản đảm bảo.
Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước điều chỉnh mang tính cấu trúc, nhằm dẫn dòng vốn rời khỏi những khu vực tiềm ẩn rủi ro cao, hướng về các lĩnh vực sản xuất thực chất. Nếu được thực thi hiệu quả, sự dịch chuyển này sẽ góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo ra giá trị gia tăng bền vững cho nền kinh tế.
Nghìn tỷ mắc kẹt, dòng vốn chờ được giải phóng
Giữa bức tranh thanh khoản còn nhiều sức ép, giới phân tích vẫn nhìn thấy những mạch dẫn vốn có thể khai thông nếu được kích hoạt đúng thời điểm. Theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt, kế hoạch đẩy mạnh đầu tư công trong năm 2026 với quy mô chi phát triển lên tới 1,1 triệu tỷ đồng, tăng mạnh so với năm trước, có thể trở thành nguồn bổ sung thanh khoản đáng kể cho hệ thống ngân hàng.
Khi dòng vốn này được giải ngân, tiền sẽ quay trở lại ngân hàng thông qua tài khoản của nhà thầu và các đơn vị hưởng lợi. Hiệu ứng dây chuyền từ đó giúp giảm áp lực vốn ngắn hạn, đặc biệt trên thị trường liên ngân hàng, nơi lãi suất đang chịu nhiều biến động.
Một yếu tố khác cũng được kỳ vọng tạo lực đỡ là khả năng điều chỉnh chính sách từ Kho bạc Nhà nước. Theo thông tin từ Công ty Chứng khoán BIDV, trần tiền gửi nhàn rỗi tại các ngân hàng thương mại nhà nước có thể được nâng lên 60%. Nếu kịch bản này diễn ra, lượng tiền gửi của Kho bạc hoàn toàn có thể vượt mốc 600.000 tỷ đồng ngay trong quý đầu năm, hình thành lớp đệm thanh khoản đủ dày cho nhóm ngân hàng lớn, qua đó góp phần ổn định mặt bằng lãi suất trên diện rộng.
Tuy vậy, những tín hiệu tích cực này chưa đủ để xóa đi nỗi lo lớn nhất của ngành ngân hàng hiện nay là nợ xấu. Mặt bằng lãi suất cho vay thả nổi vẫn neo cao, dao động quanh mức 14 đến 15%, khiến áp lực trả nợ của doanh nghiệp và người dân ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng buộc phải thận trọng hơn, khiến tăng trưởng tín dụng năm 2026 được dự báo chậm lại, khó đạt được mức cao như năm trước.
Ở tầm nhìn rộng hơn, ông Nguyễn Quốc Hùng chỉ ra một điểm nghẽn mang tính hệ thống. Một lượng vốn khổng lồ, ước tính khoảng 1 triệu tỷ đồng, đang bị mắc kẹt trong các khoản nợ xấu, tài sản tồn đọng và các dự án bất động sản chưa thể triển khai. Đây là nguồn lực rất lớn nhưng không thể vận động, khiến hiệu quả sử dụng vốn của nền kinh tế bị suy giảm rõ rệt.
Nếu không có giải pháp mạnh tay để tháo gỡ các vướng mắc pháp lý, đặc biệt với các dự án đang đình trệ, dòng tiền này sẽ tiếp tục nằm yên, trở thành lực cản đối với mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới.
TS. Võ Trí Thành cũng nhấn mạnh một nguồn lực khác đang bị bỏ quên. Đó là lượng vàng và ngoại tệ tích trữ trong dân, được ước tính lên tới hàng chục tỷ USD. Theo ông, vấn đề không nằm ở việc thiếu vốn, mà ở cách dẫn dắt dòng tiền đi đúng hướng.
Bên cạnh đó, việc khơi thông hàng trăm dự án đang dừng triển khai có thể ngay lập tức đưa một lượng vốn lớn quay trở lại nền kinh tế. Đây là nguồn lực sẵn có, không cần chờ thêm chính sách nới lỏng tiền tệ, nhưng lại phụ thuộc hoàn toàn vào tốc độ tháo gỡ các rào cản pháp lý.
Nói cách khác, bài toán vốn hiện nay không chỉ nằm ở việc bơm thêm tiền, mà ở việc làm cho những dòng tiền đang bị “đóng băng” thực sự chuyển động trở lại. Khi đó, áp lực lên hệ thống ngân hàng mới có cơ hội được giải tỏa một cách bền vững.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
