Vụ việc cơ quan chức năng phát hiện hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn Châu Phi (ASF) trong kho của Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco) đầu năm 2026 không phải là một "tai nạn" ngẫu nhiên. Thực tế, những tín hiệu cảnh báo về chất lượng nguồn nguyên liệu của thương hiệu này đã được thị trường quốc tế phát đi từ 7 năm trước, nhưng dường như đã bị bỏ qua.
Cú "tuýt còi" từ Đài Loan (Trung Quốc) năm 2019
Tháng 12/2019, trong khi người tiêu dùng Việt Nam vẫn tin tưởng tuyệt đối vào thương hiệu "Pate Cột Đèn" lâu đời, thì tại Đài Loan (Trung Quốc), một sự kiện chấn động đã diễn ra. Ngày 9/12/2019, Hội đồng Nông nghiệp Đài Loan (COA) và Trung tâm Ứng phó Khẩn cấp Trung ương (CEOC) công bố phát hiện virus Dịch tả lợn Châu Phi trong các sản phẩm thịt nhập khẩu.
Điều đáng nói, mẫu vật dương tính được xác định là "Pate gan lợn" (Pork liver paste). Truyền thông nước này khi đó đã công bố hình ảnh bao bì sản phẩm, chỉ đích danh logo và thương hiệu Halong Canfoco.
Ngay lập tức, vào ngày 17/12/2019, Đài Loan (Trung Quốc) đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu đối với các sản phẩm thịt đóng hộp từ Việt Nam. Đây là một biện pháp cực đoan nhưng cần thiết của họ để bảo vệ nền chăn nuôi nội địa.
Vào thời điểm đó, sự việc này chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của dư luận trong nước. Nhiều ý kiến chủ quan cho rằng quy trình đóng hộp tiệt trùng (retort) ở nhiệt độ cao đã tiêu diệt virus, khiến sản phẩm an toàn. Tuy nhiên, quan điểm này đã bỏ qua bản chất thực sự của vấn đề: Nguồn gốc nguyên liệu.
"Di chỉ" DNA và bằng chứng pháp y về lợn bệnh
Tại sao pate đóng hộp đã nấu chín vẫn dương tính với ASF? Câu trả lời nằm ở "xác" của virus, hay cụ thể hơn là vật liệu di truyền (DNA).
Quy trình tiệt trùng công nghiệp có thể giết chết virus sống (ngăn khả năng lây bệnh), nhưng không thể xóa sạch DNA của chúng. Việc tìm thấy DNA virus ASF trong hộp pate năm 2019 tại Đài Loan, và trong các lô hàng bị tiêu hủy năm 2026 tại Hải Phòng, là bằng chứng pháp y không thể chối cãi: Những con lợn được đưa vào làm pate đã bị nhiễm bệnh trước khi giết mổ.
Thay vì tiêu hủy lợn bệnh theo quy định thú y, nguồn thịt này đã được "phù phép" hồ sơ để đưa vào nhà máy. Vụ việc năm 2026 với hơn 120 tấn thịt "ôi thiu, chảy nước" nằm trong kho lạnh của một công ty niêm yết là minh chứng đau xót cho việc lợi nhuận đã được đặt lên trên đạo đức kinh doanh và sức khỏe cộng đồng.
Làm gì để cứu vãn niềm tin?
Vụ án Đồ hộp Hạ Long 2026 (Halong Canfoco) là hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn bộ ngành chế biến thực phẩm Việt Nam. Để ngăn chặn thảm họa tương tự tái diễn, các chuyên gia và cơ quan quản lý cần thực hiện ngay các nhóm giải pháp sau:
Thay đổi quy trình kiểm soát đầu vào: Doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào giấy kiểm dịch - thứ đã được chứng minh là dễ dàng bị làm giả hoặc quay vòng trong nhiều vụ án/vụ việc. Các nhà máy chế biến quy mô lớn bắt buộc phải thiết lập chốt kiểm soát sinh học tại cổng. Sử dụng công nghệ xét nghiệm nhanh (như LAMP hoặc PCR di động) để sàng lọc ngẫu nhiên virus ASF trên các lô thịt nguyên liệu trước khi nhập kho.
Minh bạch hóa bằng công nghệ: Áp dụng bắt buộc truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số (Blockchain) cho chuỗi cung ứng thịt lợn. Mỗi lô thịt phải có "hộ chiếu số" ghi lại hành trình từ trang trại, lò mổ đến nhà máy, giúp ngăn chặn việc trà trộn lợn bệnh từ bên ngoài vào chuỗi cung ứng chính ngạch.
Giám sát độc lập từ cơ quan quản lý: Cơ quan chức năng về an toàn thực phẩn cần thực hiện các đợt lấy mẫu kiểm tra DNA virus ngẫu nhiên trên các sản phẩm thành phẩm (xúc xích, pate, đồ hộp) đang lưu hành trên thị trường, thay vì chỉ kiểm tra khi có sự cố. Việc phát hiện DNA virus trong thành phẩm phải được coi là dấu hiệu của tội phạm kinh tế và môi trường.
Chế tài xử phạt mang tính răn đe: Hành vi đưa thịt lợn bệnh vào chế biến thực phẩm cần được xử lý hình sự với khung hình phạt cao nhất, xem xét trách nhiệm của cả người đứng đầu doanh nghiệp, chứ không chỉ dừng lại ở các thương lái trung gian.
Từ cảnh báo năm 2019 đến vụ bắt giữ năm 2026 là 7 năm - một khoảng thời gian đủ dài để sửa chữa, nhưng đã bị lãng phí. Cái giá phải trả giờ đây không chỉ là hàng nghìn hộp pate bị tiêu hủy, mà là nguy cơ sụp đổ của một thương hiệu "di sản" đã tồn tại hơn nửa thế kỷ.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
