Theo Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, toàn bộ xăng không chì lưu thông trên thị trường (theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành) bắt buộc phải phối trộn thành xăng sinh học E10. Trong khi đó, xăng E5 RON 92 sẽ tiếp tục được duy trì song song đến hết ngày 31/12/2030 như một bước đệm chuyển tiếp.
Tuy nhiên, "hình dáng cây tre" thể hiện rõ nhất ở sự linh hoạt và nhạy bén của Chính phủ. Trước bối cảnh chiến sự tại Trung Đông leo thang, làm dấy lên rủi ro đứt gãy nguồn cung qua eo biển Hormuz và đẩy giá dầu thế giới biến động mạnh, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương (Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026) rà soát để có thể đẩy sớm lộ trình bán xăng E10 lên ngay trong tháng 4/2026. Việc đẩy sớm lộ trình này được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam chủ động giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng, qua đó giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.
Quỹ thời gian chuẩn bị vô cùng gấp rút, chỉ khoảng 30 ngày để toàn bộ hệ thống từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp đầu mối "chạy nước rút" cho mốc tháng 4/2026. Sự linh hoạt này chứng minh năng lực phản ứng nhanh của Việt Nam trước các cú sốc năng lượng toàn cầu, lấy nhiên liệu sinh học làm "tấm khiên" phòng thủ vững chắc.
Net Zero, bài toán nguồn cung và cán cân thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ
Chuyển đổi sang xăng E10 không phải là mắt xích thiết yếu để hiện thực hóa cam kết của Việt Nam tại COP26: đưa mức phát thải ròng về "0" vào năm 2050. Ngành giao thông vận tải vốn là một trong những nguồn phát thải carbon lớn nhất, do đó, xanh hóa nhiên liệu là yêu cầu bắt buộc.
Về mặt khoa học, xăng E10 là hỗn hợp gồm 90% xăng khoáng và 10% ethanol (cồn sinh học E100). Phân tử ethanol chứa sẵn khoảng 35% lượng oxy theo khối lượng, giúp quá trình đốt cháy nhiên liệu trong xi-lanh diễn ra triệt để và sạch hơn. Nhờ vậy, phương tiện sử dụng xăng E10 sẽ giảm thiểu đáng kể các khí thải độc hại như CO (Carbon Monoxide) và HC (Hydrocarbon) xả ra môi trường.
Trên thế giới, xăng E10, E15 hay E20 đã được sử dụng rộng rãi từ nhiều năm trước tại Mỹ, Brazil, Trung Quốc, Thái Lan và châu Âu. Việc Việt Nam áp dụng E10 là sự bắt nhịp tất yếu với dòng chảy văn minh của thế giới, khẳng định trách nhiệm của một quốc gia đang phát triển đối với cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu.
Để xăng E10 chảy đều trên hệ thống vòi bơm toàn quốc, Việt Nam cần giải quyết bài toán hóc búa về nguồn cung Ethanol. Theo tính toán của Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, nhu cầu ethanol để phối trộn E10 ước tính lên tới 92.000 - 110.000 m³/tháng. Tuy nhiên, năng lực sản xuất nội địa hiện đang là điểm yếu. Cả nước có 6 nhà máy sản xuất ethanol, nhưng thực tế chỉ có 3 nhà máy đang vận hành với sản lượng khoảng 25.000 m³/tháng, chỉ đáp ứng được 25-27% nhu cầu. Kể cả khi các nhà máy khôi phục công suất tối đa (như nhà máy Đồng Nai, Dung Quất hay Bình Phước), mức đáp ứng cũng chỉ dừng lại ở con số 41% (khoảng 41.000 m³/tháng).
Khoảng trống thiếu hụt khổng lồ lên tới 60-75% buộc Việt Nam phải nhập khẩu. Tại đây, chiến lược cân bằng thương mại và ngoại giao năng lượng được thể hiện rõ. Thay vì phụ thuộc vào các nguồn cung rủi ro, Việt Nam chủ động hướng tới nhập khẩu ethanol từ Hoa Kỳ và Brazil. Hoa Kỳ hiện là một trong những cường quốc hàng đầu về sản xuất ethanol. Việc tăng cường nhập khẩu ethanol từ Hoa Kỳ không chỉ giúp Việt Nam giải cơn khát nguyên liệu xanh, mà còn góp phần cân bằng cán cân thương mại Việt - Mỹ, thắt chặt quan hệ kinh tế chiến lược giữa hai quốc gia.
Đặc biệt, nguồn cung từ Mỹ và Brazil mang lại một lợi thế địa chính trị to lớn: các tuyến hàng hải vận chuyển ethanol từ hai quốc gia này vận hành ổn định, không đi qua khu vực Trung Đông đang chìm trong lửa đạn, từ đó miễn nhiễm với rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng do chiến tranh. Hơn nữa, giá ethanol trên thị trường quốc tế có mức biến động thấp hơn đáng kể so với xăng dầu truyền thống.
Dù vậy, ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cảnh báo rằng, chúng ta phải cạnh tranh khốc liệt với các nước lân cận như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan để mua được ethanol. Nếu các doanh nghiệp Việt Nam không lên kế hoạch ký kết hợp đồng nhập khẩu từ Mỹ sớm, áp lực lên các trạm trung chuyển như Hàn Quốc, Singapore sẽ rất lớn, dẫn đến nguy cơ mua phải giá cao hoặc thiếu hàng. Đây là lúc các doanh nghiệp cần phát huy sự linh hoạt và tầm nhìn xa trong giao thương quốc tế.
Áp lực đè nặng lên thương nhân đầu mối - Thử thách "nâng cấp" toàn diện
Việc áp dụng xăng E10 đặt lên vai các thương nhân xăng dầu đầu mối một áp lực khổng lồ về logistics, hạ tầng và dòng tiền. Tại Hội nghị do Bộ Công Thương tổ chức vào ngày 26/3 vừa qua, đại diện các "ông lớn" như Petrolimex, PV OIL, Saigon Petro đều khẳng định đã và đang tích cực đầu tư hệ thống phối trộn, cải tạo bồn bể chứa để sẵn sàng kinh doanh.
Tuy nhiên, xăng sinh học có đặc thù hóa lý riêng. Ethanol có tính ngậm nước và ăn mòn đối với một số vật liệu cũ, do đó không thể vận chuyển qua hệ thống đường ống xăng dầu khoáng thông thường mà phải có hệ thống bồn chứa và xe bồn chuyên dụng. Sự chuẩn bị này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư hàng chục tỷ đồng từ các doanh nghiệp.
Về mặt tài chính, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đã kiến nghị cơ quan nhà nước cần điều chỉnh chi phí kinh doanh định mức đối với xăng E10 cao hơn xăng khoáng để bù đắp các khoản phát sinh trong pha chế, vận chuyển và bảo quản. Một rào cản lớn khác là sự chênh lệch về thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB). Hiện nay, xăng khoáng đầu vào phải chịu thuế TTĐB 10%, trong khi xăng sinh học đầu ra chỉ áp dụng mức 7%. Khoảng chênh lệch 3% này làm đọng vốn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng tiền của doanh nghiệp. Việc đề xuất áp dụng mức thuế TTĐB thống nhất 7% cho cả đầu vào và đầu ra là giải pháp căn cơ để tạo động lực cho doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi.
Bên cạnh đó, kiến nghị của Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng đề cập đến việc tháo gỡ khó khăn về thiết bị đo lường. Máy đo chỉ số octan có giá lên tới hàng chục tỷ đồng, do đó, các doanh nghiệp kiến nghị được phép thuê phòng thử nghiệm độc lập đã được cấp phép để giảm gánh nặng chi phí đầu tư ban đầu.
Người tiêu dùng trước ngã rẽ E10 - Lợi ích kinh tế và sự an tâm về kỹ thuật
Đối với hàng chục triệu người dân đang sở hữu ô tô và xe máy, câu hỏi lớn nhất là: Xăng E10 có làm hỏng động cơ và có tiết kiệm hơn không?
Về bài toán kinh tế, xăng E10 đang chứng minh được lợi thế cạnh tranh. Trong giai đoạn thí điểm, giá xăng E10 RON 95-III được niêm yết thấp hơn xăng khoáng RON 95-III khoảng 210-420 đồng/lít và rẻ hơn RON 95-V khoảng 540-560 đồng/lít. Tuy mức chênh lệch trước đây chưa thực sự tạo ra sức hấp dẫn về giá, nhưng khi áp dụng thêm các chính sách giảm thuế (Quyết định 482/QĐ-TTg: xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay được áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường 0 đồng, thuế tiêu thụ đặc biệt 0% và không phải kê khai, tính VAT) từ ngày 27/3 đến hết 15/4/2026, khoảng cách này đã nới rộng, mang lại lợi ích tài chính trực tiếp cho người tiêu dùng trong giai đoạn đầu chuyển tiếp sang xăng E10.
Về mặt kỹ thuật, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc (Đại học Bách khoa Hà Nội) khẳng định: Rủi ro không nằm ở bản thân xăng E10. Quá trình tham vấn các hãng xe lớn như Toyota, Honda, Ford và Hiệp hội Kỹ sư Ô tô toàn cầu (SAE) đều cho kết quả: xăng E10 không gây hại cho động cơ, đặc biệt là các phương tiện sản xuất từ sau năm 2000 (đạt chuẩn Euro 3, 4, 5). Đáng chú ý, ethanol có chỉ số octan tự nhiên rất cao (khoảng 108 RON), khi pha trộn vào xăng sẽ giúp chống lại hiện tượng kích nổ, làm động cơ chạy êm ái và bốc hơn. Dù năng lượng của ethanol thấp hơn xăng khoáng, khiến mức tiêu thụ nhiên liệu có thể tăng nhẹ từ 1% đến 3% (tùy điều kiện vận hành), nhưng điều này hoàn toàn được bù đắp bởi mức giá bán rẻ hơn.
Tuy nhiên, người tiêu dùng cũng cần trang bị những kiến thức sử dụng đúng cách. Xăng E10 có tính năng tẩy rửa rất mạnh. Đối với các loại xe máy hoặc ô tô đời cũ (sử dụng trên 20 năm), việc đổ xăng E10 có thể làm bong tróc các mảng cặn bẩn tích tụ lâu ngày trong bình xăng kim loại, trôi theo dòng nhiên liệu và gây tắc nghẽn kim phun hoặc bộ lọc. Lời khuyên của các chuyên gia là nên kiểm tra, vệ sinh hệ thống nhiên liệu và thay lọc xăng định kỳ khi chuyển sang dùng E10. Đồng thời, do ethanol có đặc tính hút ẩm, người dùng chỉ nên đổ lượng xăng vừa đủ dùng, tránh để xe nằm đắp chiếu nhiều tháng trời khiến xăng bị "ngậm nước" và gây gỉ sét. Việc kết hợp sử dụng các dòng dầu nhớt chất lượng cao (như SK ZIC) có khả năng chống oxy hóa tốt cũng là một giải pháp bảo vệ động cơ toàn diện khi dùng xăng sinh học.
Từ góc độ kỹ thuật, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc nhấn mạnh, những lo ngại xoay quanh xăng E5 hay E10 không xuất phát từ bản chất công nghệ, mà chủ yếu là nỗi lo về chất lượng triển khai. Nếu nhiên liệu đạt chuẩn, hạ tầng được kiểm soát tốt và có sự đồng hành rõ ràng giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và các hãng xe, thì việc chuyển sang sử dụng xăng E10 sẽ là bước chuyển đổi an toàn, góp phần giảm phát thải trong bối cảnh hiện nay.
Chính sách phủ sóng xăng E10 trên toàn quốc là một bước đi tất yếu, mang đậm dấu ấn chiến lược. Giống như rễ tre bám chặt vào lòng đất, Việt Nam kiên định với mục tiêu Net Zero 2050 và an ninh năng lượng nội địa. Đồng thời, sự linh hoạt như cành tre trước gió bão được thể hiện qua các quyết sách đẩy sớm lộ trình để né tránh khủng hoảng dầu mỏ, và mở rộng hợp tác thương mại nhập khẩu nhiên liệu xanh từ Hoa Kỳ để bù đắp nguồn cung. Dù phía trước còn nhiều ngổn ngang về hạ tầng cho doanh nghiệp đầu mối và rào cản tâm lý của người tiêu dùng, nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và đồng bộ, "cuộc cách mạng xanh" mang tên E10 chắc chắn sẽ lăn bánh thành công, định hình một tương lai giao thông bền vững cho Việt Nam.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
