Bóng gió yêu cầu cung cấp hàng mẫu?
Công ty Khai Minh có địa chỉ tại thôn Đoài xã Sóc Sơn, TP.Hà Nội, người đại diện pháp luật là ông Trần Anh Thép, đơn vị này tham gia nhiều gói thầu mua sắm cung cấp hàng hóa cho nhiều trường học trên địa bàn.
Nổi bật nhất là tại các Trường Cao đẳng Công nghệ Cao Hà Nội, tại đây đơn vị tham gia đấu 9 gói trúng cả 9, giá trị thực hiện gần 100 tỷ đồng; Trường Cao đẳng Điện tử Điện lạnh Hà Nội tham gia đấu 7 gói trúng cả 7, giá trị thực hiện gần 50 tỷ đồng; Trường Cao đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc tham gia đấu 5 gói trúng chọn vẹn cả 5 gói thầu với giá trị hợp đồng trên 51 tỷ đồng… đặc điểm nổi bật tại HSMT các gói thầu Công ty Khai Minh đã trúng ở các đơn vị nêu trên thường có nhiều yêu cầu, điều kiện “khù khoằm”?
Điển hình, tại gói thầu số 03 mua sắm tài sản cố định năm 2021 đơn vị Trường Cao đẳng nghề Công nghệ Cao Hà Nội làm chủ đầu tư mà Công ty Khai Minh đã trúng thì trong HSMT chủ đầu tư có đưa ra yêu cầu: “nhà thầu có cam kết chuẩn bị hàng mẫu và thực hiện nộp hàng mẫu khi có yêu cầu”.
Cũng tại gói thầu này, Trường Cao đẳng nghề Công nghệ cao Hà Nội còn có yêu cầu thêm: “Nhà thầu phải cam kết và chuẩn bị sẵn thiết bị mẫu theo yêu cầu trong quá trình chuẩn bị E-HSDT, mỗi loại/01 sản phẩm mẫu. Trong trường hợp cần thiết để chứng minh sự đáp ứng về kỹ thuật, khả năng cung cấp và triển khai, Bên mời thầu sẽ yêu cầu Nhà thầu xuất trình hàng mẫu để kiểm tra. Thời gian và địa điểm kiểm tra sẽ được thông báo cho nhà thầu trước tối thiểu là 03 (ba) ngày trước khi tiến hành kiểm tra. Trong quá trình kiểm tra nếu không đủ mẫu hoặc mẫu không đạt tiêu chuẩn thì sẽ bị đánh giá là không đạt yêu cầu”.
Phân tích về các điều kiện này, một số nhà thầu đưa ra quan điểm, trong đấu thầu, tiêu chí yêu cầu nhà thầu cung cấp hàng mẫu là một nội dung dễ gây hạn chế cạnh tranh nếu được đưa ra không hợp lý. Mặc dù mục đích của việc yêu cầu hàng mẫu là để bên mời thầu kiểm tra chất lượng, tính năng kỹ thuật và khả năng đáp ứng của hàng hóa, nhưng nếu áp dụng thiếu phù hợp sẽ tạo ra rào cản đối với nhiều nhà thầu.
Thực tế cho thấy nhiều hồ sơ mời thầu yêu cầu nộp hàng mẫu trong thời gian ngắn hoặc yêu cầu mẫu có tính đặc thù cao, có khả năng chỉ một số nhà thầu đã chuẩn bị trước mới đáp ứng được. Điều này vô tình có thể tạo lợi thế cho nhà thầu quen thuộc hoặc đã được định hướng từ trước. Ngoài ra, việc chuẩn bị hàng mẫu còn làm phát sinh nhiều chi phí như sản xuất, vận chuyển, nhập khẩu và bảo quản, gây khó khăn cho các doanh nghiệp nhỏ hoặc nhà thầu ở xa.
Một số trường hợp còn không quy định rõ tiêu chí đánh giá hàng mẫu, dẫn đến việc đánh giá mang tính cảm tính và thiếu minh bạch. Vì vậy, theo nguyên tắc của pháp luật đấu thầu, yêu cầu hàng mẫu chỉ nên áp dụng khi thực sự cần thiết và phải bảo đảm tính công bằng, minh bạch, không làm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu có đủ năng lực.
Không chỉ vậy, gói thầu này chủ đầu tư còn đưa ra yêu cầu: “Giấy phép bán hàng/Giấy ủy quyền bán hàng của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hợp pháp tại Việt Nam (kèm theo bản gốc chứng nhận đại lý phân phối hợp pháp)”. Với yêu cầu này nhiều nhà thầu cho là rất khó thức hiện.
Yêu cầu nhà thầu phải có giấy ủy quyền bán hàng và bản gốc chứng nhận đại lý phân phối hợp pháp bị cho là tiêu chí hạn chế cạnh tranh, tạo lợi thế cho một số ít đơn vị có quan hệ độc quyền với nhà sản xuất. Về bản chất, giấy ủy quyền chỉ thể hiện quan hệ thương mại giữa nhà sản xuất và đơn vị phân phối, không phải căn cứ duy nhất để đánh giá năng lực thực hiện gói thầu. Theo nguyên tắc đấu thầu cạnh tranh, nhà thầu có thể tham gia thông qua nhiều nguồn cung hợp pháp mà không nhất thiết phải có quan hệ trực tiếp với hãng sản xuất hoặc đại lý độc quyền.
Thực tế, chỉ rất ít doanh nghiệp được công nhận là đại lý chính thức hoặc nhà phân phối cấp cao. Nhiều nhà thầu dù đủ khả năng cung cấp hàng hóa chính hãng, bảo đảm chất lượng, xuất xứ và bảo hành vẫn khó tiếp cận các giấy tờ này. Điều đó làm thu hẹp thị trường, giảm số lượng nhà thầu tham dự và ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của hoạt động đấu thầu.
Hơn nữa, tiêu chí này còn có thể tạo lợi thế cho các nhà thầu đã có quan hệ độc quyền hoặc được định hướng từ trước. Trong nhiều trường hợp, nhà sản xuất chỉ cấp giấy ủy quyền cho một số đơn vị nhất định và từ chối các nhà thầu khác. Điều này khiến cơ hội dự thầu phụ thuộc vào sự chấp thuận của nhà phân phối thay vì năng lực thực tế của nhà thầu, từ đó có nguy cơ làm ảnh hưởng đến nguyên tắc công bằng, minh bạch trong đấu thầu.
Cần làm rõ yêu cầu cung cấp bản quyền và demo dùng thử?
Điểm đáng quan ngại nữa là tại HSMT gói thầu Công ty Khai Minh trúng tại Trường Cao đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc cũng có dấu hiệu cài cắm tương tự. Cụ thể dự án mua sắm thiết bị phục vụ đào tạo năm 2024, HSMT có đoạn viết: “Bản vẽ kỹ thuật phải thể hiện được danh sách các linh kiện chính cấu thành lên thiết bị, danh sách linh kiện phải thể hiện được tên, mã, hãng sản xuất và số lượng của từng linh kiện; Bản vẽ tháo lắp phải thể hiện được chi tiết cách tháo lắp các khối của thiết bị;
Trong trường hợp bộ thiết bị gồm nhiều module, yêu cầu nhà thầu phải cung cấp bản vẽ kỹ thuật & bản vẽ tháo lắp chi tiết đến từng module nhỏ. Đối với Phần mềm quản lý hiệu suất (giám sát, điều khiển, quản lý năng lượng) nhà thầu phải cung cấp chứng nhận đăng ký quyền tác giả do Cục bản quyền tác giả phát hành đã được nêu trong yêu cầu chi tiết trong thông số kỹ thuật của E-HSMT;
Trong trường hợp cần thiết, nhà thầu phải cung cấp bản demo dùng thử trong thời gian 2 tuần đối với Phần mềm kiểm soát hiệu suất đi kèm thiết bị nhằm chứng minh phần mềm đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của E-HSMT”.
Nêu quan điểm về các yêu cầu này, một số nhà thầu cho rằng, các yêu cầu trong HSMT đang tạo ra rào cản đáng kể, đặc biệt khi chưa chứng minh được tính cần thiết và tương xứng với mục tiêu gói thầu. Theo nguyên tắc, hồ sơ mời thầu phải bảo đảm tính công bằng, minh bạch và không hạn chế sự tham gia của nhà thầu.
Đáng chú ý, yêu cầu cung cấp bản vẽ kỹ thuật chi tiết đến từng linh kiện, module tháo lắp là mức độ thông tin rất sâu, thường chỉ nhà sản xuất hoặc nhà phân phối độc quyền mới có thể tiếp cận. Nhiều nhà thầu thương mại hợp pháp dù đủ khả năng cung cấp thiết bị chính hãng vẫn khó đáp ứng vì các tài liệu này liên quan đến bí mật công nghệ, thiết kế và tài liệu kỹ thuật độc quyền của nhà sản xuất.
Đối với phần mềm quản lý hiệu suất, việc yêu cầu giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả do Cục Bản quyền tác giả cấp cũng có nguy cơ hạn chế cạnh tranh nếu không chấp nhận tài liệu tương đương hoặc phần mềm nước ngoài hợp pháp. Thực tế, nhiều phần mềm quốc tế không đăng ký bản quyền tại Việt Nam nhưng vẫn được sử dụng rộng rãi và đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật.
Ngoài ra, yêu cầu demo dùng thử trong vòng 2 tuần có thể tạo lợi thế cho một số nhà thầu đã chuẩn bị sẵn hệ thống. Việc triển khai demo thường cần nhiều thời gian, chi phí và hạ tầng kỹ thuật. Nếu không quy định rõ phương pháp đánh giá và phạm vi thử nghiệm, tiêu chí này dễ dẫn đến đánh giá cảm tính hoặc mang tính định hướng.
Từ việc rà soát 2 hồ sơ mời thầu trong tổng số 21 gói thầu mà Công ty Khai Minh đã trúng tại các trường nghề, thiết nghĩ đã đến lúc các cơ quan chức năng cần vào cuộc làm rõ toàn diện quy trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, cũng như tính phù hợp của các điều kiện trong hồ sơ mời thầu. Trường hợp phát hiện sai phạm hoặc dấu hiệu làm hạn chế cạnh tranh, cần công khai kết luận và xử lý theo đúng quy định pháp luật nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong hoạt động đấu thầu công.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
