Thị trường tỷ USD chờ tập đoàn bán lẻ Việt
Việt Nam đang được đánh giá là một trong những thị trường bán lẻ năng động và hấp dẫn nhất Đông Nam Á. Theo Bộ Công Thương, năm 2025 tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đã vượt 7 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 270 tỷ USD, tăng gần 10% so với năm trước. Tiêu dùng nội địa hiện đóng góp khoảng 60% GDP, tiếp tục là một trong ba động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, bên cạnh đầu tư và xuất khẩu.
Sức hấp dẫn của thị trường không chỉ đến từ quy mô dân số hơn 100 triệu người, mà còn nhờ tốc độ đô thị hóa nhanh, thu nhập bình quân đầu người không ngừng cải thiện và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng.
Theo dự báo của Bộ Công Thương, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 có thể tăng bình quân 10-12% mỗi năm. Đến năm 2030, quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam được kỳ vọng đạt khoảng 450 tỷ USD, trong khi doanh thu thương mại điện tử có thể lên tới 70 tỷ USD, chiếm khoảng 15% tổng doanh thu bán lẻ.
Cùng với đó, thương mại điện tử tiếp tục trở thành động lực tăng trưởng mới. Báo cáo của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho thấy doanh thu thương mại điện tử bán lẻ năm 2025 đạt khoảng 32 tỷ USD, duy trì tốc độ tăng trưởng trên 20%. Bán lẻ đa kênh (Omnichannel), thanh toán số, livestream bán hàng và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ hành vi tiêu dùng cũng như cách thức vận hành của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, nghịch lý là dù sở hữu một thị trường quy mô hàng trăm tỷ USD, Việt Nam vẫn chưa hình thành được một tập đoàn bán lẻ có tầm ảnh hưởng tương đương các "ông lớn" trong khu vực như Central Retail (Thái Lan), Aeon (Nhật Bản), Lotte (Hàn Quốc) hay CP Group. Các tập đoàn nước ngoài không chỉ liên tục mở rộng hệ thống đại siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi mà còn đầu tư mạnh vào logistics, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng, qua đó từng bước gia tăng thị phần tại Việt Nam.
Trong khi đó, các doanh nghiệp trong nước như WinCommerce, Thế Giới Di Động, Saigon Co.op, BRG Retail hay FPT Retail đã xây dựng được vị thế đáng kể ở thị trường nội địa nhưng chủ yếu vẫn tập trung mở rộng mạng lưới trong nước. Quy mô vốn, năng lực quản trị, chuỗi cung ứng và mức độ quốc tế hóa vẫn còn khoảng cách nhất định so với các tập đoàn bán lẻ khu vực.
Theo Bộ Công Thương, đến năm 2030, thị trường bán lẻ hiện đại sẽ tiếp tục tái cấu trúc mạnh mẽ với khoảng 4-5 tập đoàn lớn (bao gồm doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI) giữ vai trò dẫn dắt. Xu hướng mua bán - sáp nhập (M&A), nhượng quyền thương mại, liên kết chuỗi, đầu tư vào logistics, trung tâm phân phối, kho thông minh và hệ sinh thái bán lẻ đa kênh sẽ diễn ra mạnh hơn, tạo nên cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn được quyết định bởi số lượng cửa hàng hay diện tích mặt bằng, mà phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực quản trị, khả năng làm chủ dữ liệu khách hàng, ứng dụng công nghệ và tối ưu chuỗi cung ứng. Đây cũng là yêu cầu tất yếu nếu doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam muốn nâng cao vị thế và từng bước cạnh tranh ở quy mô khu vực.
Quy mô cửa hàng hay sức mạnh dữ liệu?
Trong nhiều năm, số lượng cửa hàng được xem là thước đo phản ánh sức mạnh của doanh nghiệp bán lẻ. Tuy nhiên, khi thị trường bước sang giai đoạn phát triển mới, lợi thế cạnh tranh không còn thuộc về doanh nghiệp sở hữu nhiều điểm bán nhất mà thuộc về doanh nghiệp hiểu khách hàng nhất. Nói cách khác, cuộc đua của ngành bán lẻ đang dịch chuyển từ mở rộng mạng lưới sang khai thác dữ liệu, ứng dụng công nghệ và tối ưu hiệu quả vận hành.
Trong nền kinh tế số, dữ liệu đã trở thành một loại tài sản chiến lược. Mỗi giao dịch mua sắm không chỉ tạo ra doanh thu mà còn cung cấp thông tin về hành vi tiêu dùng, xu hướng thị trường, khả năng chi tiêu và nhu cầu của từng nhóm khách hàng. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể dự báo nhu cầu, tối ưu chuỗi cung ứng, cá nhân hóa chương trình tiếp thị, quản trị tồn kho hiệu quả hơn và nâng cao trải nghiệm mua sắm.
Xu hướng này đang diễn ra rất rõ tại Việt Nam. Theo khảo sát State of Digital Commerce in Asia Pacific 2025 do Visa phối hợp YouGov thực hiện, 76% người tiêu dùng Việt Nam mua sắm trực tuyến từ 2-3 lần mỗi tháng, trong khi 83% đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tìm kiếm hoặc khám phá sản phẩm trước khi quyết định mua hàng. Điều đó đồng nghĩa lượng dữ liệu tiêu dùng được tạo ra mỗi ngày đang tăng rất nhanh và trở thành nguồn lực cạnh tranh quan trọng của doanh nghiệp bán lẻ.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng đang đẩy nhanh quá trình ứng dụng AI. Khảo sát của Havas Commerce năm 2026 cho thấy 62% doanh nghiệp bán lẻ đã xem AI là một trụ cột trong chiến lược phát triển, giúp tiết kiệm khoảng 42% thời gian xử lý công việc, giảm 32% chi phí vận hành và cải thiện 28% hiệu quả hoạt động.
AI không chỉ hỗ trợ dự báo nhu cầu, tối ưu tồn kho hay quản trị chuỗi cung ứng mà còn giúp cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng, tự động hóa hoạt động marketing và nâng cao hiệu quả ra quyết định.
Động lực này càng rõ nét khi nền kinh tế số Việt Nam tiếp tục tăng trưởng thuộc nhóm nhanh nhất khu vực. Báo cáo e-Conomy SEA của Google, Temasek và Bain & Company dự báo quy mô kinh tế số Việt Nam có thể đạt từ 90-200 tỷ USD vào năm 2030. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để dữ liệu lớn (Big Data), AI, điện toán đám mây và thương mại điện tử trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành bán lẻ.
Bên cạnh xu hướng công nghệ, lần đầu tiên ngành bán lẻ đứng trước một hệ sinh thái chính sách tương đối đồng bộ được hình thành từ "bộ tứ" Nghị quyết 57, 59, 66 và 68 của Bộ Chính trị.
Nếu Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại thì Nghị quyết 59 mở rộng không gian hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 tập trung hoàn thiện thể chế, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng; còn Nghị quyết 68 tạo động lực phát triển khu vực kinh tế tư nhân, khuyến khích hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.
Định hướng này cũng phù hợp với quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, khi nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực chủ yếu nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế; đồng thời khu vực kinh tế tư nhân cần phát triển thành lực lượng đủ mạnh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hình thành các doanh nghiệp có quy mô khu vực.
Cụ thể hóa chủ trương đó, Bộ Công Thương đang đẩy mạnh phát triển hệ thống phân phối hiện đại, logistics thông minh, thương mại điện tử và chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại. Mục tiêu không chỉ là mở rộng quy mô thị trường bán lẻ mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam thông qua công nghệ, dữ liệu và quản trị hiện đại.
Trong khi đó TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, doanh nghiệp bán lẻ muốn phát triển bền vững cần chuyển từ tư duy mở rộng số lượng cửa hàng sang nâng cao hiệu quả vận hành, đầu tư mạnh vào dữ liệu khách hàng, trí tuệ nhân tạo, logistics và quản trị chuỗi cung ứng. Theo ông, đây mới là nền tảng giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng suất và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Các chuyên gia cũng cho rằng, cuộc cạnh tranh của ngành bán lẻ đang bước sang một giai đoạn mới khi doanh nghiệp không chỉ bán hàng mà còn phải xây dựng hệ sinh thái tiêu dùng tích hợp, kết nối bán lẻ với thương mại điện tử, thanh toán số, logistics, tài chính tiêu dùng và quảng cáo số (Retail Media).
Theo Deloitte, Retail Media hiện là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của ngành bán lẻ toàn cầu, phản ánh xu hướng doanh nghiệp khai thác dữ liệu khách hàng để tạo thêm nguồn thu ngoài hoạt động bán hàng truyền thống.
Điều đó cho thấy, trong giai đoạn phát triển mới, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn được quyết định bởi số lượng cửa hàng hay diện tích mặt bằng, mà bởi khả năng làm chủ dữ liệu, ứng dụng AI, tối ưu chuỗi cung ứng và xây dựng hệ sinh thái bán lẻ hiện đại. Đây cũng sẽ là nền tảng để các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước mở rộng hoạt động ra thị trường khu vực.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
