Cuộc đua "xanh hóa" ngành bán lẻ
Những năm gần đây, khái niệm "tiêu dùng xanh", "mua sắm xanh" xuất hiện ngày càng nhiều trong các chiến dịch quảng bá của doanh nghiệp bán lẻ. Tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi, người tiêu dùng dễ dàng bắt gặp các thông điệp kêu gọi hạn chế túi nilon, sử dụng túi tái chế hoặc lựa chọn các sản phẩm được quảng bá là thân thiện với môi trường.
Không ít hệ thống bán lẻ triển khai chương trình giảm giá cho khách hàng mang túi cá nhân, thay thế đồ nhựa dùng một lần bằng vật liệu tái chế hoặc vật liệu sinh học. Một số doanh nghiệp còn đầu tư hệ thống điện mặt trời, thiết bị tiết kiệm năng lượng và phát triển các dòng sản phẩm gắn với tiêu chí phát triển bền vững.
Theo các chuyên gia, xu hướng này xuất phát từ sự thay đổi trong nhận thức của người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Không chỉ quan tâm đến chất lượng và giá cả, nhiều khách hàng ngày nay còn chú ý đến nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
Xu hướng này được phản ánh rõ qua các khảo sát thị trường mới nhất. Theo khảo sát về nhận thức và hành vi tiêu dùng xanh được công bố đầu năm 2026, có tới 86% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi thêm từ 5-10% để mua các sản phẩm thân thiện với môi trường, trong khi khoảng 2/3 người được hỏi cho biết sẽ tăng sử dụng các sản phẩm xanh trong thời gian tới.
Trước đó, khảo sát của PwC Việt Nam cũng cho thấy 72% người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền cho các sản phẩm xanh, còn nghiên cứu của NielsenIQ ghi nhận 66% người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn cho các thương hiệu cam kết phát triển bền vững.
Không chỉ dừng ở nhận thức, hành vi tiêu dùng cũng đang có những thay đổi đáng kể. Theo khảo sát của Intage Việt Nam công bố cuối năm 2025, 95% người tiêu dùng tại Hà Nội và TP.HCM cho biết đã thay đổi hành vi theo hướng thân thiện với môi trường hơn, trong đó 73% ưu tiên lựa chọn thực phẩm hữu cơ và 44% chủ động giảm sử dụng túi nilon khi mua sắm.
Chính sự thay đổi đó đã thúc đẩy các doanh nghiệp tham gia cuộc đua "xanh hóa" nhằm xây dựng hình ảnh thương hiệu, gia tăng lợi thế cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.
Theo Bộ Công Thương, nhu cầu tiêu dùng sản phẩm xanh tại Việt Nam hiện tăng bình quân khoảng 15% mỗi năm. Tại nhiều hệ thống bán lẻ lớn, doanh số các sản phẩm thân thiện với môi trường trong các chương trình tiêu dùng xanh năm 2025 đã tăng từ 50-60% so với thông thường, cho thấy sức hút ngày càng lớn của nhóm hàng hóa này.
Tuy nhiên, dù được quảng bá mạnh mẽ, nhiều chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận thận trọng trước làn sóng bán lẻ xanh đang phát triển.
Một thực tế là không ít doanh nghiệp tập trung vào những hoạt động dễ nhận biết như thay túi nilon, phát động chiến dịch trồng cây hay thu gom rác thải, trong khi các khâu phát sinh lượng khí thải lớn hơn như vận chuyển, kho bãi, đóng gói hoặc chuỗi cung ứng lại ít được công bố thông tin.
Bên cạnh đó, không phải sản phẩm nào được gắn nhãn "xanh", "sinh thái", "thân thiện môi trường" cũng có hệ thống tiêu chuẩn đánh giá rõ ràng. Một số trường hợp chỉ thay đổi bao bì hoặc sử dụng các thông điệp mang tính quảng bá nhưng chưa chứng minh được hiệu quả thực tế đối với môi trường.
Các chuyên gia gọi đây là hiện tượng "greenwashing" hay "tô xanh" hình ảnh doanh nghiệp nhằm tạo thiện cảm với khách hàng. Khi thiếu những tiêu chí đánh giá minh bạch, người tiêu dùng rất khó phân biệt đâu là cam kết thực chất, đâu chỉ là hoạt động marketing.
Đáng chú ý, khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn còn khá lớn. Dù phần lớn người tiêu dùng thể hiện sự quan tâm tới môi trường và sẵn sàng chi thêm cho các sản phẩm xanh, nhiều khảo sát cho thấy tỷ lệ người duy trì thói quen mua sắm xanh thường xuyên vẫn còn khá thấp. Giá cả, sự thuận tiện và mức độ tin cậy của các cam kết môi trường vẫn là những rào cản khiến nhiều người chưa thực sự thay đổi hành vi tiêu dùng.
Theo các chuyên gia về phát triển bền vững, để đánh giá một doanh nghiệp có thực sự xanh hay không cần xem xét toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển đến xử lý chất thải sau tiêu dùng, thay vì chỉ nhìn vào một vài hoạt động truyền thông bề nổi.
Trong bối cảnh tiêu dùng xanh đang trở thành xu hướng, tính minh bạch và khả năng kiểm chứng các cam kết môi trường sẽ là yếu tố quyết định liệu doanh nghiệp đang thực sự chuyển đổi hay chỉ đang tận dụng "màu xanh" như một công cụ marketing.
Người tiêu dùng có sẵn sàng trả thêm tiền?
Một trong những thách thức lớn nhất của bán lẻ xanh là bài toán giá cả.
Tại nhiều siêu thị, các sản phẩm hữu cơ, sản phẩm có bao bì thân thiện với môi trường hoặc đạt các chứng nhận phát triển bền vững thường có giá cao hơn hàng hóa thông thường. Điều này khiến không ít người tiêu dùng phải cân nhắc trước khi lựa chọn.
Chị Trần Thu Hằng (Hà Nội) cho biết bản thân luôn ưu tiên những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và ít tác động đến môi trường. Tuy nhiên, nếu mức giá chênh lệch quá lớn, gia đình vẫn phải ưu tiên yếu tố tiết kiệm.
"Tôi ủng hộ các sản phẩm xanh nhưng nếu giá cao hơn quá nhiều thì khó duy trì thường xuyên, nhất là với những mặt hàng thiết yếu phải mua hằng ngày", chị Hằng chia sẻ.
Theo khảo sát về hành vi tiêu dùng xanh công bố đầu năm 2026, có tới 86% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi thêm từ 5-10% để mua các sản phẩm thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, mức độ chấp nhận giảm đáng kể khi giá bán tăng cao hơn. Một khảo sát khác cho thấy khoảng 90% người tiêu dùng ưu tiên các thương hiệu bền vững khi chất lượng và giá bán tương đương, song không phải ai cũng sẵn sàng trả thêm tiền.
Điều này cho thấy một nghịch lý khá phổ biến trên thị trường: nhận thức về tiêu dùng xanh tăng nhanh nhưng hành vi mua sắm thực tế lại thay đổi chậm hơn do thu nhập và khả năng chi trả của người dân vẫn còn hạn chế.
Theo ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại TP.HCM (Saigon Co.op), nhu cầu đối với các sản phẩm xanh đang gia tăng nhưng thị trường vẫn đối mặt với bài toán giá cả. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư cho sản xuất sạch, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn phát triển bền vững, song chi phí đầu vào cao khiến giá thành sản phẩm khó cạnh tranh với hàng hóa thông thường. Đây cũng là một trong những lý do khiến tốc độ mở rộng của thị trường tiêu dùng xanh chưa tương xứng với mức độ quan tâm của người dân.
Dù phải đầu tư thêm chi phí cho công nghệ, vật liệu và quy trình vận hành, nhiều doanh nghiệp vẫn lựa chọn chiến lược xanh hóa bởi những lợi ích lâu dài.
Trước hết, đây là cách giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu tích cực trong mắt khách hàng. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến trách nhiệm xã hội, những doanh nghiệp có cam kết rõ ràng về môi trường thường tạo được lợi thế cạnh tranh lớn hơn.
Bên cạnh đó, nhiều giải pháp xanh cũng giúp tiết giảm chi phí vận hành trong dài hạn thông qua việc tiết kiệm năng lượng, giảm vật liệu đóng gói và tối ưu chuỗi cung ứng.
Ông Nguyễn Ngọc Thắng cho rằng việc hỗ trợ các doanh nghiệp xanh tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển thị trường. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư cho sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn phát triển bền vững nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường do chi phí đầu tư ban đầu cao và áp lực cạnh tranh lớn.
Dưới góc độ chính sách, TS. Nguyễn Đình Thọ, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng tiêu dùng xanh đang trở thành xu hướng không thể đảo ngược khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới các yếu tố môi trường và phát triển bền vững. Tuy nhiên, để thị trường phát triển đúng hướng, cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, nhãn sinh thái và cơ chế kiểm chứng minh bạch, giúp người tiêu dùng nhận diện chính xác các sản phẩm thực sự thân thiện với môi trường.
Theo TS. Nguyễn Đình Thọ, nếu thiếu các tiêu chí rõ ràng và cơ chế giám sát hiệu quả, tình trạng doanh nghiệp lạm dụng các thông điệp "xanh", "sinh thái", "bền vững" trong hoạt động quảng bá có thể làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng và gây bất lợi cho những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào chuyển đổi xanh.
Ngoài ra, xu hướng xanh hóa đang trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều nhà đầu tư, đối tác và khách hàng quốc tế hiện đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt liên quan đến môi trường, phát thải carbon và phát triển bền vững. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi nếu muốn mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, cuộc đua này cũng tiềm ẩn rủi ro. Nếu doanh nghiệp quảng bá quá mức hoặc đưa ra những cam kết không tương xứng với thực tế, niềm tin của người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trong thời đại mạng xã hội, những thông tin thiếu minh bạch rất dễ bị phát hiện và lan truyền rộng rãi.
Người tiêu dùng ngày càng có xu hướng tìm hiểu kỹ hơn về sản phẩm, từ nguyên liệu, quy trình sản xuất đến các chứng nhận liên quan đến môi trường. Điều đó buộc doanh nghiệp phải chứng minh được những gì mình đang làm thay vì chỉ sử dụng các khẩu hiệu quảng bá.
Trong bối cảnh tiêu dùng bền vững đang trở thành xu hướng toàn cầu, bán lẻ xanh được xem là hướng đi khó đảo ngược của ngành bán lẻ Việt Nam. Tuy nhiên, để xu hướng này phát triển đúng nghĩa, cần có sự tham gia của cả doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng trong việc xây dựng các tiêu chuẩn minh bạch, dễ kiểm chứng.
Khi những cam kết xanh được thể hiện bằng hành động cụ thể thay vì các thông điệp marketing, người tiêu dùng sẽ có thêm niềm tin để lựa chọn, còn doanh nghiệp cũng có cơ hội xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.
Đây cũng là yếu tố quyết định liệu "bán lẻ xanh" sẽ trở thành một xu hướng phát triển dài hạn hay chỉ dừng lại ở những chiến dịch truyền thông mang tính thời điểm.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
