Quả đẹp đi xuất khẩu, giá trong nước vẫn giảm
Xuất khẩu sầu riêng tăng mạnh khi các vùng trồng trọng điểm tại Tây Nguyên bước vào cao điểm thu hoạch. Riêng tháng 7/2026, kim ngạch đạt 681,2 triệu USD, tăng 30,2% so với tháng trước và tăng 81% so với cùng kỳ năm 2025.
Lũy kế bảy tháng, xuất khẩu đạt 1,77 tỷ USD, tăng 47,1% và chiếm khoảng 37% tổng kim ngạch rau quả. Trong đó, sầu riêng tươi đạt gần 1,5 tỷ USD; sầu riêng đông lạnh mang về 296,5 triệu USD, tăng 56,3%.
Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm 93,5% kim ngạch, tương đương hơn 1,65 tỷ USD. Mức độ tập trung cao khiến giá trong nước có thể phản ứng gần như ngay lập tức mỗi khi hoạt động thu mua từ thị trường này thay đổi.
Dù xuất khẩu tăng, giá sầu riêng trong nước vẫn phân hóa mạnh theo giống, kích cỡ, hình dáng và chất lượng. Cuối tháng 8, tại miền Tây, Ri6 loại đẹp được thu mua khoảng 63.000-65.000 đồng/kg, hàng xô khoảng 48.000-50.000 đồng/kg. Sầu riêng Thái loại đẹp có giá khoảng 94.000-95.000 đồng/kg, hàng xô khoảng 75.000-77.000 đồng/kg.
Quả tròn đều, đủ tuổi, trọng lượng phù hợp, không sâu bệnh và đáp ứng yêu cầu về dư lượng thường được ưu tiên xuất khẩu. Hàng còn lại được phân phối vào chợ, cửa hàng trái cây, điểm bán ven đường hoặc đưa sang chế biến.
Tại TP.HCM từng xuất hiện nhiều điểm bán sầu riêng với giá khoảng 40.000-60.000 đồng/kg. Mức thấp chủ yếu áp dụng cho quả nhỏ, méo, chín nhanh hoặc cần tiêu thụ trong ngày. Loại cơm dày, nhiều múi và được cam kết chất lượng vẫn có giá khoảng 80.000-90.000 đồng/kg.
Lợi ích dễ nhận thấy với thị trường trong nước là nguồn cung dồi dào và nhiều mức giá hơn. Người mua có thể lựa chọn theo nhu cầu thay vì phải trả mức tương đương hàng đẹp dành cho xuất khẩu.
Tuy nhiên, cần phân biệt “hàng dạt” theo tiêu chuẩn thương mại với hàng không bảo đảm an toàn. Quả không đủ kích cỡ, hình dáng không đẹp nhưng đủ độ chín, không hư hỏng vẫn có thể sử dụng bình thường.
Ngược lại, sầu riêng nứt vỏ, thối, nhiễm nấm, biến đổi mùi vị hoặc có nguy cơ mất an toàn không thể được hợp thức hóa bằng cách gọi là “hàng dạt”. Hàng không đạt quy cách xuất khẩu vì hình thức khác hoàn toàn với hàng không đạt tiêu chuẩn an toàn.
Sự phân tầng còn thể hiện qua quyền đổi trả. Quả loại đẹp thường được cam kết đổi nếu bị sượng, cháy múi hoặc có tỷ lệ cơm thấp. Với hàng giá rẻ, người mua có thể phải tự chịu rủi ro sau khi bổ. Khoản chênh lệch vì vậy không chỉ phản ánh chất lượng mà còn bao gồm mức độ cam kết của người bán.
Sầu riêng bóc múi làm mờ ranh giới chất lượng
Thị trường sầu riêng bóc múi đang tạo thêm đầu ra cho những quả không đạt yêu cầu bán nguyên trái. Nhưng khi lớp vỏ bị loại bỏ và phần cơm được chia sang nhiều khay, thông tin về giống, vùng trồng, thời điểm thu hoạch và tình trạng ban đầu cũng dễ bị đứt đoạn.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thí điểm hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng trong sáu tháng đầu năm 2026. Dữ liệu được thiết kế để ghi nhận các khâu từ cơ sở trồng, vùng trồng, thu mua, sơ chế, đóng gói, vận chuyển đến phân phối; người mua có thể kiểm tra thông tin qua mã xác thực trên tem nhãn.
Theo cơ quan này, hệ thống không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn giúp người tiêu dùng kiểm tra nguồn gốc và hỗ trợ cơ quan chức năng truy vết khi phát hiện vấn đề về chất lượng. Sầu riêng sau khi bóc múi, đóng khay hoặc chế biến vì vậy vẫn cần được liên kết với lô nguyên liệu ban đầu.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho rằng giải pháp căn cơ phải bắt đầu từ chất lượng vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng và truy xuất toàn bộ chuỗi, từ trồng, chế biến, đóng gói đến xuất khẩu.
Yêu cầu này càng cần thiết khi một số vùng trồng từng bị cảnh báo về dư lượng kim loại nặng. Cơ quan chức năng đã yêu cầu khoanh vùng, không cấp phép xuất khẩu đối với sản phẩm có nguồn gốc từ vùng bị cảnh báo nhiễm Cadimi. Nếu những lô này được chuyển sang tiêu thụ nội địa mà không tiếp tục kiểm soát, rủi ro chỉ dịch chuyển sang người tiêu dùng trong nước.
Tại Lâm Đồng, UBND tỉnh đã yêu cầu lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra hoạt động thu mua, vận chuyển, kinh doanh, sơ chế và đóng gói sầu riêng; xử lý hành vi gian lận thương mại và gian lận nguồn gốc xuất xứ.
Như vậy, “hàng không đủ chuẩn xuất khẩu” không thể mặc nhiên đưa vào tiêu thụ nội địa. Trái lỗi kích thước hoặc hình thức vẫn có thể bán nếu bảo đảm an toàn; nhưng sản phẩm từ vùng bị cảnh báo, bị hư hỏng hoặc không xác định được nguồn gốc cần được kiểm soát.
Sầu riêng bóc múi mang lại lợi ích cho cả người bán lẫn người mua. Người bán tận dụng được phần cơm còn tốt của những quả lỗi hình thức, còn người mua có thể mua phần nhỏ và nhìn thấy múi trước khi trả tiền.
Tuy nhiên, người mua khó biết múi sầu riêng thuộc giống nào, được trồng ở đâu, tách từ quả loại đẹp hay hàng bị loại khỏi lô xuất khẩu. Độ tươi, thời điểm bóc và điều kiện bảo quản cũng khó kiểm chứng bằng mắt thường.
Sản phẩm hiện được bán dưới dạng khay bọc màng, hộp nhựa, túi hút chân không hoặc túi đông lạnh. Tại các cửa hàng có tổ chức, nhãn thường thể hiện tên sản phẩm, khối lượng, ngày đóng gói, hạn sử dụng và nhiệt độ bảo quản. Nhưng tại một số điểm nhỏ lẻ, sản phẩm chỉ có giá và khối lượng, thiếu thông tin về nguồn nguyên liệu.
Có trường hợp người bán giới thiệu “Ri6 miền Tây”, “sầu riêng Đắk Lắk” hoặc “hàng xuất khẩu”, nhưng bao bì không có dữ liệu để đối chiếu. Khi sản phẩm đã được tách vỏ, việc truy ngược về lô hàng ban đầu gần như phụ thuộc hoàn toàn vào hồ sơ của người bán.
Đối với sầu riêng bóc múi, nơi đóng khay không đương nhiên là nơi trồng. Việc sử dụng địa danh để quảng cáo phải có tài liệu chứng minh, tránh tình trạng hàng từ nhiều vùng được gom chung nhưng cùng gắn một tên gọi có giá trị thương mại cao.
Xuất khẩu tăng cũng mở rộng nguồn nguyên liệu cho ngành chế biến. Những múi không đủ đẹp để đóng khay nhưng vẫn bảo đảm an toàn có thể được dùng làm nhân bánh, kem, chè, đồ uống, kẹo, sầu riêng sấy hoặc cơm đông lạnh.
Dù vậy, tỷ trọng chế biến sâu còn rất nhỏ. Bảy tháng đầu năm, sản phẩm sấy, xay nhuyễn, nước ép, bánh và kẹo chỉ chiếm khoảng 0,2% kim ngạch xuất khẩu sầu riêng. Phần lớn giá trị vẫn nằm ở quả tươi và cơm đông lạnh.
Chế biến có thể hấp thụ hàng loại hai và hàng chín nhanh trong mùa thu hoạch rộ. Nhưng đây cũng là khâu dễ làm mờ chất lượng nguyên liệu. Khi sầu riêng được xay thành kem, sốt, nhân bánh hoặc đồ uống, người mua khó nhận biết tỷ lệ sầu riêng thật và xuất xứ nguyên liệu.
Để thị trường trong nước thực sự được hưởng lợi, hàng không đi xuất khẩu phải được phân loại minh bạch thay vì gom chung dưới tên “hàng dạt”. Sầu riêng bóc múi cần ghi rõ thời điểm đóng gói, điều kiện bảo quản, đơn vị chịu trách nhiệm và nguồn nguyên liệu. Các sản phẩm bánh, kem, đồ uống cũng cần công bố đúng tỷ lệ sầu riêng thực tế.
Kim ngạch gần 1,8 tỷ USD cho thấy sức hút lớn của sầu riêng Việt Nam trên thế giới. Nhưng giá trị ngành hàng sẽ chưa trọn vẹn nếu sản phẩm dành cho người tiêu dùng trong nước vẫn mất dấu xuất xứ sau khi bóc vỏ.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
