Hoàn thiện pháp lý, siết kỷ cương thị trường vật liệu xây dựng
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã ký Quyết định số 527 ngày 31/3 ban hành Kế hoạch triển khai Chỉ thị số 03-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường quản lý, phát triển ngành vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới (theo Cổng TTĐT Chính phủ).
Theo kế hoạch, trong giai đoạn 2026 - 2030, các bộ, ngành và địa phương phải triển khai đồng bộ các nhiệm vụ với yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ tiến độ và rõ trách nhiệm. Trọng tâm là xây dựng và trình ban hành Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng, đồng thời hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu tăng cường chế tài đủ mạnh đối với các hành vi vi phạm trong quản lý, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa các cơ quan quản lý. Việc rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành cũng được đặt ra nhằm bảo đảm phù hợp thực tiễn, hướng tới phát triển bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Kế hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng quy hoạch ngành đối với các vật liệu chủ lực như xi măng, thép, gạch ốp lát, kính xây dựng nhằm kiểm soát tình trạng đầu tư dàn trải, dư thừa công suất. Đồng thời, cần có cơ chế đặc thù để bảo đảm nguồn vật liệu san lấp cho các dự án hạ tầng trọng điểm.
Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật sẽ được hoàn thiện theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế, đặc biệt chú trọng vật liệu xanh, vật liệu tái chế. Công tác kiểm tra, giám sát chất lượng được tăng cường, cùng với việc công khai, minh bạch thông tin về năng lực sản xuất, tiêu thụ, tồn kho và giá bán trên thị trường.
Trong đó, yêu cầu “xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, thao túng, gian lận thương mại gây bất ổn thị trường vật liệu xây dựng” được nhấn mạnh như một nhiệm vụ trọng tâm nhằm lập lại kỷ cương thị trường.
Đẩy mạnh vật liệu xanh, giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng sức cạnh tranh
Bên cạnh việc siết chặt quản lý, Chính phủ định hướng phát triển ngành vật liệu xây dựng theo hướng bền vững, gắn với quy hoạch quốc gia và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về quốc phòng - an ninh.
Các chính sách khuyến khích sẽ tập trung vào phát triển vật liệu có lợi thế trong nước, vật liệu mới, vật liệu công nghệ cao, vật liệu xanh và tiết kiệm năng lượng. Việc đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng được kỳ vọng giúp từng bước thay thế hàng nhập khẩu, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu.
Để bảo đảm nguồn cung, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu tăng cường điều tra, bổ sung quy hoạch khoáng sản, đẩy mạnh cấp phép thăm dò và khai thác theo quy hoạch. Song song đó là xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia đồng bộ về vật liệu xây dựng và khoáng sản thông thường như cát, đá, vật liệu san lấp.
Chính phủ cũng khuyến khích hình thành các khu vực chế biến khoáng sản tập trung nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm thất thoát và hạn chế tác động môi trường. Các cơ sở sản xuất có nguy cơ ô nhiễm sẽ bị kiểm soát chặt chẽ, trong khi các công nghệ lạc hậu, tiêu tốn năng lượng sẽ từng bước bị loại bỏ.
Ở góc độ khoa học - công nghệ, ngành vật liệu xây dựng được yêu cầu đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ tiên tiến, đặc biệt là công nghệ sản xuất ít phát thải, tận dụng nguyên liệu tái chế và năng lượng tái tạo. Việc liên kết giữa doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo cũng được thúc đẩy nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.
Đáng chú ý, Chính phủ khuyến khích nghiên cứu và sử dụng các vật liệu thay thế như cát biển, cát nghiền trong các dự án hạ tầng, trên cơ sở bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu môi trường.
Trong bối cảnh hội nhập, kế hoạch cũng đặt mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thông qua hợp tác quốc tế, tiếp nhận công nghệ tiên tiến và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần theo dõi sát diễn biến cung - cầu, quản lý chặt hoạt động nhập khẩu và tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại.
Việc siết chặt quản lý đi cùng định hướng phát triển bền vững cho thấy nỗ lực của Chính phủ trong việc đưa thị trường vật liệu xây dựng vận hành minh bạch, ổn định hơn. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi sẽ phụ thuộc lớn vào kỷ luật thị trường và trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tuân thủ pháp luật, tránh các hành vi trục lợi gây méo mó cung - cầu.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
