Bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa khu vực Nhà nước và tư nhân
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa góp ý đối với Dự thảo Báo cáo tổng hợp hoàn thiện thiết kế thị trường bán buôn điện cạnh tranh, xây dựng thị trường bán lẻ điện cạnh tranh và lộ trình triển khai tổng thể do Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (Bộ Công Thương) xây dựng.
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã đưa ra nhiều kiến nghị mang tính thực tiễn cao, tập trung giải quyết các nút thắt lớn của thị trường.
Cụ thể, theo VCCI, hiện nay, hạ tầng lưới điện phân phối chủ yếu do các đơn vị thuộc Nhà nước quản lý. Khi mở cửa thị trường bán lẻ, trong trường hợp các đơn vị này vừa nắm giữ hạ tầng (mang tính độc quyền tự nhiên), vừa trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh bán lẻ điện thì có thể khiến các doanh nghiệp tư nhân lo ngại về khả năng cạnh tranh bình đẳng trên thị trường.
Để thu hút nguồn vốn tư nhân tham gia lĩnh vực kinh doanh bán lẻ điện, đề nghị Ban soạn thảo quy định rõ lộ trình minh bạch hóa và tiến tới độc lập hoàn toàn giữa bộ phận quản lý lưới điện và bộ phận kinh doanh bán lẻ điện. Việc bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, trong đó các doanh nghiệp được tiếp cận thông tin và hạ tầng trên cơ sở công bằng sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường bán lẻ điện, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và mang lại lợi ích cho khách hàng sử dụng điện.
VCCI cho biết, trên thực tế, trải nghiệm của các doanh nghiệp sử dụng điện, nhất là các nhà máy sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào sự thuận tiện khi họ muốn đổi nhà cung cấp điện để hưởng dịch vụ tốt hơn. Trong trường hợp các thủ tục liên quan đến chốt chỉ số công tơ hoặc chuyển đổi hợp đồng được thiết kế phức tạp có thể khiến khách hàng ngần ngại thực hiện việc chuyển đổi nhà cung cấp.
Do đó, đề nghị Ban soạn thảo thiết kế quy trình chuyển đổi nhà cung cấp điện theo hướng đơn giản, thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, tạo điều kiện để các bên chủ động lựa chọn phương thức giao dịch phù hợp. Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và cơ chế chia sẻ thông tin minh bạch trên cơ sở có sự đồng ý của khách hàng sẽ góp phần giảm chi phí thời gian và nguồn lực cho các bên tham gia thị trường.
Việc Dự thảo yêu cầu các doanh nghiệp bán lẻ điện phải có biện pháp bảo đảm tài chính nhằm hạn chế rủi ro cho hệ thống là cần thiết. Tuy nhiên, việc quy định doanh nghiệp phải ký quỹ bằng tiền mặt với giá trị lớn, vô hình trung có thể tạo áp lực dòng tiền và chi phí cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn đang cần tối ưu hóa nguồn vốn lưu động.
Nhằm giảm gánh nặng đọng vốn cho doanh nghiệp, đề nghị Ban soạn theo mở rộng các hình thức bảo đảm theo hướng linh hoạt hơn theo thông lệ quốc tế và pháp luật dân sự và kinh doanh hiện hành. Cụ thể, doanh nghiệp có thể được sử dụng các hình thức như bảo lãnh ngân hàng, bảo hiểm thương mại hoặc đánh giá dựa trên mức độ tín nhiệm doanh nghiệp. Cách tiếp cận này vừa góp phần kiểm soát rủi ro cho hệ thống, vừa tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia thị trường.
Dự thảo đã cung cấp một giải pháp tích cực khi thiết kế cơ chế “nhà cung cấp dự phòng” nhằm bảo đảm khách hàng không bị gián đoạn cung cấp điện trong trường hợp đơn vị bán lẻ điện ngừng hoạt động. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy trong trường hợp phải chuyển sang nhà cung cấp dự phòng, khách hàng có thể phải mua điện khẩn cấp với mức giá cao hơn đáng kể so với hợp đồng đã ký kết trước đó.
Trên thực tế, chi phí điện năng chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản xuất của nhiều doanh nghiệp. Do đó, đề nghị Ban soạn thảo bổ sung quy định về bảo vệ doanh nghiệp tiêu dùng, cụ thể: Trong trường hợp khách hàng phải chuyển sang nhà cung cấp dự phòng mà không do lỗi của mình thì cần có một khoảng thời gian ân hạn áp dụng mức giá trần ổn định. Điều này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian để tìm kiếm và lựa chọn nhà cung cấp điện phù hợp, đồng thời hạn chế tác động bất lợi từ việc gia tăng đột ngột chi phí đầu vào, qua đó bảo đảm tính liên tục của hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Bên cạnh đó, đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc bổ sung quy định về trách nhiệm thông báo của đơn vị bán lẻ điện cho khách hàng trong trường hợp doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản hoặc có khả năng ngừng hoạt động, nhằm giúp khách hàng chủ động xây dựng phương án ứng phó phù hợp.
Minh bạch hóa cấu thành giá và kiểm soát chặt chẽ các phụ phí lịch sử
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam đang phải đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững và giảm phát thải trong chuỗi cung ứng toàn cầu, như cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon (CBAM) của Liên minh Châu Âu (EU), sáng kiến 100% năng lượng tái tạo (RE100) và các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Bên cạnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đã được ban hành, tạo cơ sở pháp lý cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện từ năng lượng tái tạo.
Do đó, khi thiết kế thị trường bán lẻ điện cạnh tranh (VREM), đề nghị Ban soạn thảo bảo đảm sự thống nhất và tương thích với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế cho phép khách hàng lựa chọn sử dụng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo đi kèm với thông tin minh bạch về nguồn gốc điện năng. Điều này sẽ góp phần bảo đảm cơ chế thị trường mới không tạo ra rào cản đối với việc triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu của thị trường quốc tế.
Trong những năm qua, các nguồn điện phân tán (DER), đặc biệt là điện mặt trời mái nhà, đã thu hút đáng kể nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) đang ngày càng có vai trò quan trọng trong quá trình vận hành hệ thống điện. Tuy nhiên, do quy mô đầu tư nhỏ lẻ, các hệ thống này có thể gặp khó khăn khi tham gia trực tiếp vào thị trường điện.
Để huy động hiệu quả nguồn vốn tư nhân và giảm áp lực đầu tư công, đề nghị Ban soạn thảo bổ sung khung pháp lý cho phép hình thành các đơn vị tổng hợp (Aggregator) và mô hình nhà máy điện ảo (VPP). Các mô hình này có thể hỗ trợ gom các nguồn điện mái nhà và pin lưu trữ phân tán của doanh nghiệp/người dân thành một khối đủ lớn để tham gia kinh doanh trên thị trường bán lẻ (VREM) và bán buôn (VWEM).
Đồng thời, Ban soạn thảo bổ sung nghiên cứu cơ chế thanh toán rõ ràng để các hệ thống lưu trữ (BESS) nhằm tạo điều kiện cho các mô hình này tham gia thị trường điện một cách hiệu quả, có thể thu được lợi nhuận từ việc mua vào – bán ra, từ đó tạo ra động lực tài chính thu hút đầu tư.
Đề án có đề cập đến các khoản thu bắt buộc (Uplift) và cơ chế phân bổ chi phí chuyển tiếp (TCAF). Từ góc độ người tiêu dùng điện, đây là những khoản chi phí có thể được phân bổ vào giá điện mà khách hàng sử dụng điện phải chi trả trong tương lai.
Để bảo đảm tính minh bạch của thị trường điện và tạo điều kiện cho khách hàng chủ động trong việc đánh giá, lựa chọn phương án sử dụng điện phù hợp, đề nghị áp dụng nguyên tắc minh bạch tối đa toàn bộ cấu thành giá điện bao gồm giá năng lượng, giá công suất, chi phí truyền tải, phân phối và các khoản phụ phí khác.
Đối với các khoản chi phí chuyển tiếp (TCAF) và các khoản thu bắt buộc (Uplift), cần có quy định về việc kiểm toán độc lập, công khai minh bạch và và chỉ cho phép phân bổ các khoản chi phí hợp lý. Từ đó, tránh việc phân bổ các chi phí không liên quan trực tiếp đến vận hành thị trường hiện tại vào giá điện, gây ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
