Truy xuất nguồn gốc không phải là khái niệm mới
Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc đối với một số nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm triển khai Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật số 05/2007/QH12) và được cụ thể hóa tại Nghị định số 37 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật.
Theo đó, các mặt hàng thuộc danh mục có mức độ rủi ro cao sẽ bắt buộc thực hiện truy xuất nguồn gốc; đối với các sản phẩm, hàng hóa khác thì khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện áp dụng.
Tại Tọa đàm 'Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng' vừa diễn ra, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng cần nhìn nhận đúng bản chất của truy xuất nguồn gốc. Đây là hoạt động cho phép doanh nghiệp theo dõi và nhận diện sản phẩm xuyên suốt toàn bộ quá trình từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển cho đến khi phân phối ra thị trường.
Trong đó, hai khâu sản xuất và vận chuyển chủ yếu nằm trong phạm vi quản trị của doanh nghiệp, còn các khâu khác liên quan đến nhiều chủ thể trong chuỗi cung ứng.
Thực tế, truy xuất nguồn gốc không phải là khái niệm mới. Từ nhiều năm nay, các doanh nghiệp trong lĩnh vực phân bón, gas hay nhiều ngành sản xuất khác đều đã phải quản lý hàng hóa rất chặt chẽ. Nếu sản phẩm xảy ra lỗi thì doanh nghiệp phải xác định được lỗi nằm ở đâu để điều chỉnh, thậm chí thu hồi ngay khi hàng hóa đã lưu thông ra thị trường.
Ông Trần Hữu Linh cho rằng xuất phát điểm của truy xuất nguồn gốc chính là nhu cầu tự quản trị của doanh nghiệp. Doanh nghiệp muốn quản lý sản phẩm tốt hơn, muốn thị trường minh bạch hơn thì phải triển khai truy xuất nguồn gốc. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng mã QR để quản lý sản phẩm, dù có những mặt hàng đặc thù không thể dán tem hay mã nhận diện trực tiếp.
Tuy nhiên, xu hướng chung là doanh nghiệp sẽ phải từng bước thích ứng với yêu cầu truy xuất ngày càng cao của thị trường. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng khắt khe, theo tôi, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích.
Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, trong đó đặt ra nhiều yêu cầu mới liên quan đến minh bạch nguồn gốc hàng hóa. Trên thế giới, nhiều quốc gia cũng đã yêu cầu sản phẩm phải có khả năng truy xuất nguồn gốc mới được phép nhập khẩu.
Đơn cử, Liên minh châu Âu (EU) từ năm 2026 sẽ bắt buộc các sản phẩm dệt may phải có ‘hộ chiếu sản phẩm’. Đây là xu hướng tất yếu mà doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thích ứng nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hiện nay, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước vừa thực hiện nhiệm vụ phát triển thị trường, vừa đảm nhiệm công tác quản lý thị trường, trong đó có mặt trận chống hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đến thời điểm này, đây vẫn là vấn đề rất nóng, đặc biệt với các doanh nghiệp trong lĩnh vực phân bón, gas – những ngành bị làm giả rất nhiều.
Giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, bảo vệ người tiêu dùng
Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, nhiều người nghĩ việc phát hiện hàng giả khá đơn giản, ví dụ nhìn vào một bao phân bón hay một bình gas là có thể nhận ra thật - giả. Nhưng thực tế không phải vậy. Đơn vị làm việc dựa trên quy định pháp luật và phải có căn cứ xác thực rõ ràng. Ai cũng có thể nghi ngờ một sản phẩm là giả, nhưng để kết luận thì phải có công cụ kiểm chứng.
Trong quá trình kiểm tra thị trường, mỗi ngày lực lượng quản lý thị trường phải tiếp xúc với số lượng hàng hóa rất lớn. Không thể chỉ nhìn bằng cảm quan rồi kết luận ngay được, dù có dấu hiệu nghi vấn. Vì vậy, chúng tôi rất cần những công cụ hỗ trợ xác thực nguồn gốc hàng hóa.
Trước đây, thị trường từng phổ biến các loại tem chống giả. Nhưng thực tế, tem cũng có thể bị làm giả, bị sao chép rất tinh vi. Nói thật là nhiều khi ngay cả cán bộ quản lý thị trường cũng khó phân biệt tem thật hay tem giả. Hiện nay, với sự phát triển của công nghệ, hàng hóa đã có thêm nhiều giải pháp xác thực hiện đại hơn, như tem điện tử hay QR code.
Đây là công cụ rất thuận tiện cho lực lượng chức năng. Chỉ cần dùng điện thoại quét mã là có thể kiểm tra nhanh thông tin truy xuất nguồn gốc, từ đó bước đầu nhận diện được dấu hiệu bất thường của sản phẩm. Có thể nói, truy xuất nguồn gốc thời gian gần đây đã hỗ trợ rất hiệu quả cho công tác chống hàng giả, giúp lực lượng chức năng phát hiện sớm vi phạm và bảo vệ doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.
Theo Ông Phạm Văn Quân – Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee - chuyên gia giải pháp công nghệ, chống hàng giả, hiện nay nhiều người vẫn chưa hiểu đầy đủ về bản chất của truy xuất nguồn gốc. Đây không đơn thuần là việc dán mã QR lên sản phẩm mà phía sau phải là cả một hệ thống công nghệ và dữ liệu được xây dựng xuyên suốt trong chuỗi cung ứng.
Muốn làm được truy xuất nguồn gốc hiệu quả thì trước hết sản phẩm phải được định danh rõ ràng. Sau đó là kết nối dữ liệu từ các khâu như sản xuất, vận chuyển, phân phối đến điểm bán. Khi toàn bộ thông tin được liên thông, doanh nghiệp mới có thể ứng dụng công nghệ để xác thực và kiểm soát sản phẩm trên toàn hệ thống.
Theo ông Quân, lợi ích lớn nhất của truy xuất nguồn gốc là giúp bảo vệ doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tình trạng hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang diễn ra rất phức tạp.
Hiện nay, công nghệ xác thực cũng đã phát triển hơn rất nhiều, không còn chỉ là tem chống giả truyền thống. Mỗi sản phẩm đều có thể được xác minh trực tiếp trên hệ thống dữ liệu số. Điều này giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao niềm tin trên thị trường.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
