Nhu cầu sử dụng điện chắc chắn còn gia tăng
Những kỷ lục mới về tiêu thụ điện liên tiếp được thiết lập ngay từ cuối tháng 5 cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh nắng nóng cực đoan gia tăng dưới tác động của biến đổi khí hậu.
Nguy cơ xuất hiện El Nino trong những tháng tới không chỉ làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện mà còn có thể ảnh hưởng đến nguồn cung, đặc biệt là nguồn thủy điện. Đồng thời tình hình thế giới cũng ảnh hưởng nghiêm trọng tới chuỗi cung ứng xăng dầu - nguyên liệu quan trọng cho sản xuất điện. Vì vậy, bài toán bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tế, đời sống người dân và mục tiêu phát triển bền vững đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Tại Tọa đàm "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" diễn ra mới đây, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 58.000 MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh rõ nét quá trình phát triển và tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu về điện năng cho sản xuất, kinh doanh và các hoạt động kinh tế - xã hội cũng gia tăng tương ứng.
Đặc biệt, tốc độ tăng trưởng năng lượng luôn gắn liền với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trong thời gian qua, Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số. Vì vậy, chúng tôi dự báo nhu cầu năng lượng nói chung và điện năng nói riêng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới. Trên cơ sở triển khai đồng loạt các dự án trên phạm vi cả nước, nhu cầu sử dụng điện chắc chắn sẽ còn gia tăng.
Tuy nhiên, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều rủi ro và thách thức. Rủi ro lớn nhất là những bất ổn địa chính trị trên thế giới, tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng. Chúng ta đã chứng kiến những biến động rất mạnh về giá điện, than, dầu và khí. Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, chi phí năng lượng có thể tăng từ 15-20%, thậm chí cao hơn. Bên cạnh đó, công tác bảo đảm cung ứng năng lượng còn chịu nhiều thách thức từ các yếu tố bên ngoài.
Theo ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh, ngay từ lúc Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được ban hành năm 2010, Bộ Công Thương cũng như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã có rất nhiều chương trình để truyền thông, nâng cao nhận thức cho cộng đồng, cho các doanh nghiệp, liên quan đến vấn đề tiết kiệm năng lượng nói chung và tiết kiệm điện nói riêng. Hằng năm, Thủ tướng Chính phủ luôn có những chỉ thị liên quan đến tiết kiệm điện.
Nhìn tổng thể lại, bây giờ gần như các doanh nghiệp đều có tư duy và nhận thức tốt về vấn đề tiết kiệm điện bởi đấy là câu chuyện "đánh" vào túi tiền của họ, liên quan đến lợi nhuận, tới rủi ro. Tức là nếu nguồn cung không tốt, chúng ta không làm chủ được chất lượng điện năng cung ứng thì nó ảnh hưởng tới sản phẩm.
Tuy nhiên hiện nay, nếu nhìn vào khối hộ tiêu thụ, dân cư (chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện), thì nhận thức ở khu vực này vẫn còn rất nhiều vấn đề.
Thứ nhất là tư duy "Tôi có tiền thì tại sao tôi không được dùng nhiều? Tôi trả được thì tại sao tôi không được dùng nhiều?", dẫn tới tư duy "tôi kiếm được tiền thì tôi có quyền lãng phí". Họ chưa nhận thức được tác động và ảnh hưởng. Ở một mức độ nào đó, chi phí điện năng là phù hợp, nhưng khi chúng ta dùng vượt quá một ngưỡng công suất nào đó, sẽ dẫn tới việc chi phí để huy động các thiết bị trong hệ thống đắt đỏ hơn, gây ra chi phí đầu tư đòi hỏi rất lớn.
Trong khi những người sử dụng lãng phí điện lại chưa phải chịu trách nhiệm về hành vi gây tác động lớn tới hệ thống điện thông qua hệ thống giá. Bởi vì giá điện bán lẻ hiện nay vẫn là giá được kiểm soát, thông thường vẫn còn bù chéo và chưa thể hiện được yếu tố chi phí công suất ở trong đó.
Điều thứ hai liên quan tới tư duy "dùng nhiều thì phải rẻ", tức là thắc mắc "tại sao bình thường hàng hóa khác dùng nhiều thì rẻ đi, mà điện cứ dùng nhiều lại đắt hơn?" Điều này thực sự rất khó giải thích đối với những người tiêu dùng bình thường. Người ta không hiểu được những đặc thù rất đặc biệt của cung ứng điện, rồi giá trị của mỗi một kilowatt điện cắt giảm được.
Như chúng ta đã trao đổi từ đầu, rất nhiều quốc gia và bản thân Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng nhắc đi nhắc lại câu chuyện tiết kiệm điện chính là nguồn điện đầu tiên (first fuel). Nhưng, người dân thông thường chưa thực sự hiểu được nhận thức đấy vì họ chưa thấy rõ được chi phí về giá điện bán lẻ.
Yếu tố thứ ba nữa là cơ chế thị trường cho điều chỉnh phụ tải điện. Việc này EVN rất hiểu, hằng năm phải đến làm việc với các doanh nghiệp nhưng chúng ta chưa có một cơ chế tài chính nào để giúp EVN, ví dụ như thống nhất chi trả bao nhiêu, định giá được sự đóng góp của doanh nghiệp để có thể trả lại tiền, bù đắp được sự "hy sinh" của doanh nghiệp trong vấn đề này.
Vấn đề thứ tư liên quan đến đầu tư. Thông thường, từ doanh nghiệp đến người dân, nếu không có nhận thức đủ sâu thì cách tiếp cận đầu tiên là mua thiết bị giá rẻ trước tiên. Thế nhưng thiết bị giá rẻ thường có hiệu suất năng lượng không cao, hoặc thậm chí trong quá trình vận hành sẽ có rất nhiều sự cố. Khi chất lượng kém, người ta sẵn sàng bán giá rẻ, nhưng đổi lại rủi ro về cháy nổ, sự cố điện rất cao, đồng thời không bảo đảm được yêu cầu về tiết kiệm điện.
Cuối cùng, chúng ta thấy là chưa có thói quen đo đếm và xem xét các số liệu. EVN đã xây dựng những công cụ giúp người tiêu dùng kiểm tra hằng ngày xem mình tiêu dùng bao nhiêu, nhưng không nhiều người dân hay doanh nghiệp theo dõi các con số này.
Tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng
Ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện hiện nay, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000-5.000 MW công suất mới. Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho ngành điện. Chẳng hạn, để bổ sung 1.000 MW từ các dự án điện gió ngoài khơi hoặc điện khí LNG, sau khi hoàn tất các thủ tục cũng phải mất 3-4 năm để đưa vào vận hành.
Trong khi đó, nếu tiết kiệm được khoảng 2% công suất tiêu thụ thì chúng ta đã tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW. Điều này cho thấy tiết kiệm điện là giải pháp nhanh chóng, hiệu quả và ít tốn kém hơn rất nhiều.
Đối với mỗi hộ gia đình và doanh nghiệp, hiệu quả kinh tế luôn là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, cần thấy rằng mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn làm giảm chi phí chung của toàn xã hội.
Về các khuyến nghị cụ thể đối với người dân và doanh nghiệp, hiện nay Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã triển khai nhiều công cụ hỗ trợ và tư vấn. Trên website của Tập đoàn cũng như các tổng công ty điện lực đều có đầy đủ thông tin hướng dẫn sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.
Đối với mùa nắng nóng, điều hòa là thiết bị tiêu thụ điện năng lớn nhất trong nhiều hộ gia đình. Vì vậy, người dân nên cài đặt nhiệt độ ở mức khoảng 26 độ C để vừa bảo đảm sự thoải mái vừa tiết kiệm điện.
Đối với những không gian không sử dụng điều hòa, có thể ưu tiên các giải pháp thông gió tự nhiên hoặc sử dụng các thiết bị chống nóng để nâng cao hiệu quả làm mát. Bên cạnh đó, người dân và doanh nghiệp nên hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị điện có công suất lớn, đặc biệt trong khung giờ cao điểm của hệ thống điện. Đối với việc đầu tư thiết bị điện, người dân và doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
