Dù cao điểm mua sắm thường rơi vào những tuần cuối cùng của năm âm lịch, song thực tế thị trường cho thấy xu hướng tiêu dùng thực phẩm Tết đang hình thành từ sớm hơn, phản ánh sự thay đổi căn bản trong cách người dân tiếp cận nhu cầu ăn uống, tích trữ và chi tiêu cho dịp lễ quan trọng nhất trong năm.
Sức mua hình thành sớm, sự dịch chuyển trong hành vi tiêu dùng
Bước vào mùa Tết 2026, thị trường thực phẩm không còn đơn thuần là câu chuyện “đủ hàng – đủ giá”, mà là bức tranh tổng hòa của nhiều yếu tố đan xen, từ thu nhập và tâm lý người tiêu dùng, chi phí đầu vào của doanh nghiệp, cho tới năng lực điều tiết của hệ thống phân phối. Trong bối cảnh kinh tế vẫn đang trong quá trình phục hồi và tái cân bằng, xu hướng tiêu dùng thực phẩm Tết được dự báo sẽ tăng theo hướng thận trọng, chọn lọc và chú trọng nhiều hơn tới tính thiết yếu, an toàn và ổn định.
Một trong những điểm dễ nhận thấy của thị trường thực phẩm những năm gần đây là nhịp chuẩn bị Tết không còn dồn nén trong một khoảng thời gian ngắn. Ngay từ cuối quý III, đầu quý IV/2025, nhiều doanh nghiệp sản xuất và phân phối thực phẩm đã chủ động xây dựng kế hoạch nguồn hàng, dự trữ nguyên liệu và điều chỉnh công suất ở mức phù hợp. Việc chuẩn bị sớm không chỉ giúp doanh nghiệp phân bổ chi phí đều hơn trong năm, mà còn hạn chế rủi ro đứt gãy nguồn cung khi thị trường bước vào giai đoạn cao điểm.
Ở phía người tiêu dùng, sức mua Tết cũng được tích lũy theo cách tương tự. Thay vì chờ đến cận Tết mới mua sắm dồn dập, nhiều gia đình đã hình thành thói quen mua thực phẩm thiết yếu theo từng giai đoạn, gắn với kế hoạch chi tiêu rõ ràng hơn. Các mặt hàng phục vụ bữa ăn thường nhật trong dịp nghỉ lễ như gạo, thịt, trứng, thực phẩm khô và đồ uống phổ thông được ưu tiên mua dần, vừa để chủ động nguồn thực phẩm, vừa giảm áp lực tài chính vào thời điểm cuối năm.
Ở một khía cạnh khác, việc sức mua hình thành từ sớm còn phản ánh sự thay đổi trong tâm thế tiêu dùng của các hộ gia đình đô thị và cận đô thị. Khi nhịp sống ngày càng gắn với kế hoạch và quản trị chi tiêu, người tiêu dùng không còn xem Tết là thời điểm “chi tiêu vượt rào”, mà là một phần trong tổng thể ngân sách năm. Tiêu dùng thực phẩm Tết vì thế dịch chuyển từ trạng thái cảm tính sang trạng thái có tính toán, nơi yếu tố giá cả, mức độ cần thiết và khả năng sử dụng thực tế được cân nhắc kỹ lưỡng hơn.
Đáng chú ý, sự tích lũy sức mua này diễn ra trong bối cảnh tâm lý tiêu dùng vẫn mang màu sắc thận trọng. Khi chi phí sinh hoạt còn nhiều áp lực, người tiêu dùng có xu hướng phân biệt rõ giữa nhu cầu thiết yếu và nhu cầu mang tính hưởng thụ. Thị trường thực phẩm Tết vì thế được dự báo sẽ tăng trưởng chủ yếu ở nhóm sản phẩm phục vụ bữa ăn gia đình, thay vì bùng nổ ở những mặt hàng mang tính phô trương hoặc tiêu dùng nhất thời. Điều này cho thấy Tết 2026 nhiều khả năng sẽ là mùa Tết của sự cân đối, vừa đủ và thực chất hơn.
Đối với thị trường, xu hướng sức mua hình thành sớm và tăng đều giúp giảm thiểu những biến động ngắn hạn về cung – cầu. Khi nhu cầu không dồn vào một thời điểm, thị trường có thêm độ trễ để điều tiết, góp phần giữ ổn định giá cả và hạn chế các cú sốc tâm lý thường thấy trong giai đoạn cận Tết.
Cung ứng thực phẩm trong bối cảnh chi phí và áp lực điều tiết
Từ góc độ cung ứng, thị trường thực phẩm Tết 2026 bước vào mùa cao điểm với mức độ chủ động cao hơn so với nhiều năm trước. Kinh nghiệm điều hành thị trường Tết đã giúp doanh nghiệp sản xuất và hệ thống phân phối xây dựng các kịch bản nguồn hàng linh hoạt hơn, đặc biệt đối với những nhóm thực phẩm có nhu cầu tăng mạnh như thịt gia súc, gia cầm, thủy sản, rau củ quả và đồ uống không cồn.
Tuy vậy, bài toán lớn nhất vẫn nằm ở chi phí đầu vào và logistics. Biến động giá nguyên liệu, chi phí vận chuyển và bảo quản thực phẩm tiếp tục tạo áp lực lên doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh yêu cầu giữ giá ổn định trong dịp Tết luôn được đặt lên hàng đầu. Việc cân đối giữa đảm bảo nguồn cung và kiểm soát giá bán đòi hỏi doanh nghiệp phải tính toán kỹ lưỡng từ khâu dự trữ đến phân phối, thay vì chỉ chạy theo sản lượng.
Trong bức tranh cung ứng, một điểm đáng chú ý là cách các doanh nghiệp và hệ thống phân phối thay vì chỉ xây dựng một phương án nguồn hàng cho cao điểm, nhiều doanh nghiệp đã chuẩn bị đồng thời nhiều phương án ứng phó với các biến động có thể xảy ra, từ thời tiết, dịch bệnh cho tới biến động chi phí vận chuyển. Cách tiếp cận này giúp thị trường có thêm dư địa an toàn, hạn chế những cú sốc bất ngờ trong giai đoạn nhạy cảm nhất của năm.
Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa doanh nghiệp sản xuất, nhà phân phối và các cơ quan quản lý thị trường ngày càng chặt chẽ. Việc trao đổi thông tin sớm về kế hoạch nguồn hàng, giá cả và nhu cầu dự kiến giúp giảm thiểu tình trạng bị động hoặc phản ứng chậm khi thị trường xuất hiện dấu hiệu căng thẳng. Đây là yếu tố quan trọng để giữ cho thị trường thực phẩm Tết vận hành theo hướng ổn định, tránh lặp lại những vòng xoáy tăng giá mang tính tâm lý.
Một khía cạnh khác cũng cần được nhìn nhận là vai trò của niềm tin thị trường trong bài toán cung ứng. Khi người tiêu dùng tin rằng nguồn thực phẩm Tết được đảm bảo và giá cả nằm trong tầm kiểm soát, tâm lý tích trữ quá mức sẽ giảm đi đáng kể. Ngược lại, chỉ cần xuất hiện những tín hiệu thiếu hàng hoặc tăng giá cục bộ, sức ép tâm lý có thể nhanh chóng lan rộng. Vì vậy, ổn định thị trường thực phẩm Tết không chỉ là bài toán vật chất, mà còn là bài toán thông tin và điều tiết tâm lý tiêu dùng.
Song song với bài toán cung - cầu là yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm. Khi nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh, nguy cơ hàng kém chất lượng trà trộn vào thị trường cũng gia tăng. Điều này khiến công tác kiểm soát nguồn gốc, chất lượng và quy trình phân phối trở thành yếu tố then chốt, không chỉ để bảo vệ người tiêu dùng, mà còn để giữ niềm tin thị trường trong giai đoạn nhạy cảm nhất của năm.
Tiêu dùng thiết yếu và sự trưởng thành của thị trường Tết
Nếu nhìn từ góc độ dài hạn, xu hướng tiêu dùng thực phẩm Tết đang phản ánh một sự dịch chuyển rõ rệt trong cách xã hội tiếp cận ngày Tết. Từ tâm lý “ăn Tết lớn”, tiêu dùng đang dần chuyển sang “ăn Tết vừa”, chú trọng giá trị sử dụng thực tế, giảm lãng phí và ưu tiên sự phù hợp với nhịp sống gia đình hiện đại. Thực phẩm Tết, vì thế, ngày càng gắn với bữa cơm sum họp hơn là hình thức phô trương.
Khi lựa chọn thực phẩm được cân nhắc kỹ lưỡng, người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên những sản phẩm đảm bảo dinh dưỡng, an toàn và dễ sử dụng trong suốt kỳ nghỉ dài ngày. Điều này tạo ra áp lực tích cực, buộc doanh nghiệp và hệ thống phân phối phải nâng chuẩn chất lượng, thay vì chỉ chạy theo số lượng.
Đối với thị trường đồ uống, xu hướng phân hóa tiếp tục rõ nét. Các sản phẩm phục vụ bữa ăn gia đình và tiếp khách cơ bản vẫn giữ vai trò chủ đạo, trong khi nhu cầu với những mặt hàng mang tính hưởng thụ cao được dự báo tăng chậm hơn. Người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn tới nguồn gốc, chất lượng và mức độ phù hợp trong sử dụng, thay vì chạy theo hình thức hay số lượng.
Nhìn tổng thể, thị trường thực phẩm - đồ uống thiết yếu Tết 2026 đang được định hình theo hướng ổn định và thực chất hơn. Sức mua không bùng nổ đột ngột, nhưng được tích lũy từ sớm; tiêu dùng không phô trương, nhưng chú trọng giá trị và an toàn; nguồn cung không chạy theo số lượng, mà ưu tiên khả năng điều tiết và tính bền vững. Trong không khí cuối năm, khi thị trường chuẩn bị bước vào giai đoạn cao điểm, những xu hướng này không chỉ mang ý nghĩa cho một mùa Tết, mà còn phản ánh sự trưởng thành của thị trường tiêu dùng Việt Nam.
Khép lại năm cũ và hướng tới năm mới, cách thị trường thực phẩm vận hành trong dịp Tết cũng trở thành một chỉ dấu quan trọng cho niềm tin tiêu dùng và triển vọng tăng trưởng. Một mùa Tết ổn định, không sốt giá, không thiếu hàng và đáp ứng tốt nhu cầu thiết yếu sẽ là nền tảng để thị trường bước vào năm 2026 với tâm thế vững vàng hơn, nơi tăng trưởng được xây dựng trên sự cân bằng giữa nhu cầu, trách nhiệm và niềm tin.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
