Nhóm ngành nào “sống khỏe”?
Sau Tết, khi hiệu ứng chi tiêu mùa cao điểm dần rút đi, thị trường bán lẻ bước vào giai đoạn lộ diện bản chất, nơi sức mua không còn được thúc đẩy bởi tâm lý lễ hội mà phản ánh trực tiếp khả năng tài chính và mức độ tự tin của người tiêu dùng. Trong bức tranh đó, một ranh giới rõ rệt xuất hiện. Nếu các ngành hàng giá trị lớn bắt đầu chững lại, thì nhóm thiết yếu và dịch vụ vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định, trở thành vùng lõi có sức chống chịu tốt nhất của thị trường.
Các số liệu thống kê cho thấy xu hướng này không mang tính cảm tính mà được phản ánh rõ qua dữ liệu. Theo ghi nhận, dù tổng mức bán lẻ thường điều chỉnh giảm trong tháng sau Tết do yếu tố mùa vụ, nhóm lương thực, thực phẩm và dịch vụ ăn uống vẫn duy trì mức tăng trưởng dương so với cùng kỳ, phổ biến từ 8 đến 12%.
Trong cơ cấu bán lẻ, lương thực và thực phẩm tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động quanh mức 35 đến 38% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa. Đây không chỉ là nhóm hàng có quy mô lớn nhất mà còn là nhóm có độ ổn định cao nhất, gần như miễn nhiễm với các chu kỳ hưng phấn hay suy giảm ngắn hạn của tiêu dùng.
Điều này phản ánh một thực tế căn bản của nền kinh tế tiêu dùng. Người dân có thể trì hoãn việc nâng cấp tài sản, nhưng không thể trì hoãn các nhu cầu sinh hoạt hàng ngày. Khi thu nhập chưa thực sự bứt phá và tâm lý tài chính còn thận trọng, chi tiêu không biến mất mà co lại và tập trung vào khu vực thiết yếu, nơi tiêu dùng mang tính duy trì chứ không phải mở rộng.
Dữ liệu từ các hệ thống bán lẻ hiện đại cho thấy rõ sự dịch chuyển này. Tại các chuỗi siêu thị và cửa hàng tiện lợi, doanh thu nhóm thực phẩm tươi sống, đồ chế biến sẵn và hàng tiêu dùng nhanh vẫn duy trì tăng trưởng hai chữ số so với cùng kỳ. Không chỉ doanh thu ổn định, tốc độ phục hồi sau Tết cũng diễn ra nhanh hơn đáng kể so với các ngành hàng khác.
Một số hệ thống bán lẻ lớn ghi nhận lưu lượng khách hàng quay trở lại mức bình thường chỉ sau chưa đầy một tuần, trong đó nhóm thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh chiếm hơn 60% cơ cấu doanh thu. Con số này cho thấy rõ vai trò xương sống của ngành hàng thiết yếu trong toàn bộ cấu trúc tiêu dùng.
Ở góc độ hành vi tiêu dùng, các khảo sát thị trường cũng chỉ ra rằng hơn 70% ngân sách chi tiêu của hộ gia đình hiện tập trung vào nhóm nhu cầu thiết yếu. Điều này đồng nghĩa với việc dư địa dành cho các khoản chi mang tính nâng cấp, cải thiện hoặc tích lũy tài sản đang thu hẹp lại. Người tiêu dùng không ngừng chi tiêu, nhưng họ đang chi tiêu theo cách khác, thực dụng hơn, chọn lọc hơn và ưu tiên những giá trị có tác động trực tiếp đến đời sống hàng ngày.
Song song với thực phẩm, ngành dịch vụ ăn uống nổi lên như một điểm sáng đáng chú ý. Doanh thu dịch vụ lưu trú và ăn uống tiếp tục duy trì mức tăng trưởng hai chữ số trong các tháng đầu năm, phản ánh sự phục hồi nhanh của tiêu dùng trải nghiệm.
Sau Tết, các chuỗi cà phê, nhà hàng và dịch vụ ăn uống nhanh chóng lấy lại nhịp hoạt động, với lượng khách ổn định trở lại chỉ sau một thời gian ngắn. Điều này cho thấy một đặc điểm quan trọng trong cấu trúc tiêu dùng hiện nay. Ngay cả khi thắt chặt các khoản chi lớn, người dân vẫn sẵn sàng chi trả cho những nhu cầu mang tính tiện ích và cải thiện chất lượng sống hàng ngày.
Các dịch vụ đời sống khác như giao hàng, sửa chữa, chăm sóc cá nhân và dịch vụ tiện ích cũng duy trì đà tăng trưởng ổn định. Đây là những lĩnh vực gắn trực tiếp với nhịp sống thường nhật, ít chịu tác động bởi các chu kỳ tâm lý tiêu dùng và có khả năng phục hồi gần như ngay lập tức sau các giai đoạn cao điểm.
Tổng thể, dữ liệu thị trường cho thấy một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc. Tiêu dùng không suy yếu mà đang tái phân bổ. Trong quá trình tái phân bổ đó, nhóm thiết yếu và dịch vụ nổi lên như khu vực ổn định nhất, không chỉ duy trì dòng chảy doanh thu mà còn đóng vai trò bệ đỡ cho toàn bộ thị trường bán lẻ.
Đây cũng là dấu hiệu rõ ràng cho thấy một trạng thái tiêu dùng mới đang hình thành, thận trọng hơn trong các quyết định lớn nhưng vẫn duy trì chi tiêu đều đặn cho những nhu cầu gắn trực tiếp với đời sống. Trong một thị trường đang phân hóa mạnh, chính những ngành hàng phục vụ nhu cầu cơ bản lại trở thành những ngành sống khỏe nhất.
Nhóm ngành nào “đuối sức”?
Các dữ liệu cập nhật đầu năm 2026 cho thấy một bức tranh phân hóa rõ rệt trong thị trường bán lẻ. Trong khi các ngành hàng thiết yếu tiếp tục giữ vai trò trụ cột với tốc độ tăng trưởng ổn định, nhóm hàng giá trị lớn như điện máy, công nghệ, trang sức và nội thất lại bước vào giai đoạn phục hồi chậm hơn đáng kể. Đây không đơn thuần là yếu tố mùa vụ sau Tết, mà phản ánh trạng thái tiêu dùng thận trọng hơn, khi người dân ưu tiên ổn định tài chính thay vì mở rộng các khoản chi lớn.
Trong ngành điện máy và công nghệ, dấu hiệu rõ nhất là sự thay đổi trong cấu trúc tăng trưởng. Doanh thu trung bình mỗi cửa hàng FPT Shop đạt khoảng 2,4 tỷ đồng mỗi tháng, tăng 14% so với cùng kỳ, nhưng tăng trưởng chủ yếu đến từ các sản phẩm gia dụng thiết yếu và phân khúc giá trung bình, thay vì các thiết bị công nghệ cao cấp. Điều này cho thấy nhu cầu nâng cấp các sản phẩm giá trị lớn như điện thoại flagship, laptop hay thiết bị điện tử đắt tiền vẫn chưa phục hồi đồng đều, buộc doanh nghiệp phải dịch chuyển sang các nhóm hàng có vòng quay nhanh hơn và ít phụ thuộc vào thu nhập dư thừa.
Ở cấp độ doanh nghiệp, tăng trưởng doanh thu ngày càng phụ thuộc vào tái cấu trúc thay vì mở rộng tự nhiên của sức mua. FPT Retail ghi nhận doanh thu hơn 51.000 tỷ đồng trong năm 2025, tăng 27%, nhưng phần lớn động lực đến từ chuỗi dược phẩm Long Châu, trong khi mảng bán lẻ công nghệ tăng trưởng chậm hơn rõ rệt. Xu hướng này cho thấy khi người tiêu dùng thận trọng hơn với các khoản chi lớn, các ngành hàng thiết yếu đang dần thay thế vai trò tăng trưởng trước đây của nhóm sản phẩm công nghệ cao cấp.
Ngành trang sức cũng phản ánh xu hướng tương tự. PNJ đạt doanh thu gần 35.000 tỷ đồng trong năm 2025, nhưng doanh thu vàng 24K, nhóm sản phẩm có giá trị tích lũy lớn, lại giảm gần 43%. Người tiêu dùng vẫn duy trì nhu cầu tích lũy, nhưng chuyển sang các sản phẩm có giá trị nhỏ hơn, linh hoạt hơn, thay vì các khoản chi lớn mang tính đầu tư dài hạn.
Các tín hiệu trên thị trường vốn cũng cho thấy kỳ vọng thận trọng đối với nhóm ngành này. Trong những tuần đầu năm 2026, cổ phiếu MWG bị khối ngoại bán ròng khoảng 649 tỷ đồng, phản ánh đánh giá rằng tốc độ phục hồi của ngành bán lẻ công nghệ và điện máy sẽ chậm hơn so với các lĩnh vực thiết yếu.
Theo các tổ chức phân tích như SSI Research và VNDIRECT, nhu cầu đối với hàng hóa lâu bền đang bước vào giai đoạn bình thường hóa sau thời kỳ tăng trưởng mạnh. Chu kỳ thay thế sản phẩm kéo dài hơn khi người tiêu dùng có xu hướng sử dụng thiết bị lâu hơn, trong khi tốc độ phục hồi của nhóm tiêu dùng không thiết yếu sẽ phụ thuộc trực tiếp vào sự cải thiện của thu nhập và niềm tin kinh tế.
Ngành nội thất và bất động sản, vốn gắn chặt với tiêu dùng hàng giá trị lớn, cũng đang phục hồi từng bước nhưng chưa đủ mạnh để tạo ra làn sóng tiêu dùng mới. Khi các quyết định mua nhà và nâng cấp không gian sống bị trì hoãn, nhu cầu đối với nội thất và thiết bị gia dụng cao cấp cũng phục hồi chậm hơn tương ứng.
Dữ liệu hai tháng đầu năm 2026 cho thấy nhóm hàng giá trị lớn không suy giảm tuyệt đối, nhưng đang bước vào chu kỳ tăng trưởng chậm và chọn lọc hơn. Đây là biểu hiện điển hình của trạng thái tiêu dùng phòng thủ, khi người dân vẫn chi tiêu nhưng trì hoãn các khoản chi lớn. Trong bối cảnh đó, tốc độ phục hồi của các ngành điện máy, nội thất và tiêu dùng cao cấp sẽ phụ thuộc chủ yếu vào sự cải thiện thực chất của thu nhập và niềm tin tài chính trong các quý tới.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
