Áp lực tăng giá từ cung – cầu và chi phí đầu vào
Theo báo cáo của Bộ Tài chính về công tác quản lý, điều hành giá quý I/2026 và định hướng những tháng còn lại của năm, mặt bằng giá vật liệu xây dựng trong quý đầu năm ghi nhận xu hướng tăng do chi phí nhiên liệu, vận chuyển và nhu cầu xây dựng đồng loạt gia tăng.
Bình quân quý I/2026 so với cùng kỳ năm trước, giá xi măng tăng khoảng 8%, giá cát xây dựng tăng tới 69%, giá thép tăng hơn 5%, trong khi nhựa đường cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, đặc biệt trong tháng 3.
Động lực chính của xu hướng này đến từ việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công cùng với hàng loạt dự án hạ tầng, nhà ở xã hội được triển khai trên diện rộng. Nhu cầu vật liệu tăng nhanh trong khi nguồn cung một số loại vật liệu tự nhiên còn hạn chế đã khiến thị trường chịu sức ép lớn.
Thực tế tại địa phương cho thấy áp lực ngày càng rõ nét. Tại Lào Cai, nhiều công trình giao thông trọng điểm đứng trước nguy cơ chậm tiến độ do khan hiếm vật liệu và giá tăng cao. Nhiều loại vật liệu như cát, đá, nhựa đường, xi măng, sắt thép tăng phổ biến từ 20–30%. Giá nhựa đường đã tăng từ 140.000 đồng/m³ lên 200.000 đồng/m³, cát xây dựng từ 250.000 đồng/m³ lên 300.000 đồng/m³, trong khi đá dăm tăng thêm 60.000–80.000 đồng/m³.
Đáng lưu ý, không ít hợp đồng xây dựng được ký theo đơn giá cố định, khiến nhà thầu rơi vào thế bị động khi chi phí đầu vào tăng mạnh nhưng không được điều chỉnh, buộc phải tự bù lỗ hoặc vay vốn để duy trì thi công.
Bộ Tài chính dự báo trong những tháng còn lại của năm 2026, giá vật liệu xây dựng có thể tiếp tục biến động theo xu hướng tăng, do tác động đồng thời của nhu cầu cao từ các dự án trọng điểm quốc gia và chi phí khai thác, sản xuất chịu ảnh hưởng bởi biến động giá nhiên liệu. Trong khi đó, nguồn cung đối với một số vật liệu khai thác tự nhiên vẫn chưa được cải thiện đáng kể.
Tăng minh bạch, hoàn thiện cơ chế để giảm rủi ro
Trước bối cảnh trên, Bộ Tài chính cho rằng công tác quản lý, điều hành và bình ổn giá vật liệu xây dựng cần được triển khai quyết liệt, đồng bộ nhằm kiểm soát chi phí đầu tư và bảo đảm tiến độ các dự án, nhất là các công trình trọng điểm quốc gia.
Bộ Xây dựng được giao chủ trì phối hợp với các địa phương thực hiện hiệu quả chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tập trung đảm bảo nguồn cung, kịp thời xử lý tình trạng găm hàng, đầu cơ gây đứt gãy chuỗi cung ứng và đẩy giá tăng bất hợp lý, đồng thời tháo gỡ khó khăn trong giải phóng mặt bằng và thi công.
Các chuyên gia nhận định, giá vật liệu xây dựng không chỉ chịu tác động từ cung – cầu mà còn phụ thuộc lớn vào biến động giá năng lượng, nguyên liệu đầu vào và yếu tố địa chính trị toàn cầu. Điều này tạo sức ép đáng kể lên chi phí đầu tư, đặc biệt với các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Trong bối cảnh đó, nhiều đại biểu Quốc hội kiến nghị cần công bố chỉ số giá vật liệu xây dựng sát với diễn biến thị trường theo tháng, đồng thời hoàn thiện cơ chế hợp đồng có điều chỉnh giá, quy định rõ cơ chế bù giá trong đầu tư công để giảm rủi ro cho nhà thầu. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu sử dụng vật liệu thay thế như cát biển hoặc chuyển sang phương án xây dựng cầu cạn tại khu vực địa chất yếu cũng được đề xuất nhằm giảm áp lực nguồn cung.
Về giải pháp dài hạn, có ý kiến đề xuất nghiên cứu hình thành cơ chế tương tự “quỹ vật liệu xây dựng” để điều tiết giá cát, đá, tránh biến động đột biến. Đồng thời, cần xem xét xây dựng hình thức dự trữ chiến lược đối với vật liệu xây dựng, tương tự cách điều hành với xăng dầu và lương thực, nhằm chủ động ổn định thị trường.
Triển khai Công điện số 25/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, các địa phương đang tăng cường kiểm soát giá vật liệu xây dựng, đẩy mạnh kiểm tra việc niêm yết giá, xử lý các hành vi tăng giá bất hợp lý, đồng thời tháo gỡ vướng mắc về giải phóng mặt bằng và thúc đẩy tiến độ các dự án trọng điểm. Các sở, ngành cũng chủ động đảm bảo nguồn cung, góp phần ổn định thị trường trong bối cảnh giá vật liệu còn nhiều biến động.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
