Sự cần thiết phải thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia
Vàng là một loại tài sản đặc biệt, vừa mang tính hàng hóa, vừa mang tính tiền tệ, vừa phản ánh tâm lý tích trữ truyền thống của người dân. Ở Việt Nam, thị trường vàng có quy mô lớn và ảnh hưởng đáng kể tới ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt trong những giai đoạn lạm phát, tỷ giá biến động hoặc niềm tin vào các kênh đầu tư khác suy giảm. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, thị trường vàng trong nước vẫn tồn tại những bất cập lớn, thể hiện rõ ở tính phân mảnh, thiếu minh bạch và chịu tác động mạnh từ tâm lý đầu cơ.
Một trong những vấn đề nổi bật là chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới. Thực tế cho thấy giá vàng Việt Nam không ít lần cao hơn giá thế giới tới hàng chục triệu đồng mỗi lượng. Điều này tạo ra nghịch lý: người dân mua vàng để “giữ tài sản”, nhưng lại chịu thiệt ngay từ điểm vào lệnh do chênh lệch giá, biên độ mua – bán lớn, và thị trường thiếu cạnh tranh thực chất. Chênh lệch kéo dài còn kích thích hoạt động buôn lậu vàng, gây thất thoát ngoại tệ và làm tăng rủi ro cho quản lý kinh tế.
Bên cạnh đó, thị trường vàng hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên giao dịch vàng vật chất, với hoạt động mua bán tại các cửa hàng, doanh nghiệp kinh doanh vàng. Cách thức này khiến dòng tiền lớn bị “đóng băng” dưới dạng vàng cất trữ, không tham gia vào hệ thống tài chính và không chuyển hóa thành nguồn lực cho sản xuất – kinh doanh. Trong khi đó, các quốc gia có thị trường vàng phát triển đều hướng tới mô hình giao dịch tập trung, có cơ chế lưu ký, thanh toán hiện đại, giúp hạn chế việc người dân phải tích trữ vàng thật.
Ngoài ra, việc quản lý thị trường vàng bằng các biện pháp hành chính trong một thời gian dài cũng tạo ra những “điểm nghẽn” khó xử lý. Khi thị trường thiếu một cơ chế giao dịch tập trung, cơ quan quản lý khó có dữ liệu đầy đủ về cung – cầu, khối lượng giao dịch, mức độ đầu cơ và các dòng tiền liên quan. Điều này khiến việc điều hành chính sách tiền tệ, kiểm soát lạm phát, tỷ giá và ổn định thị trường tài chính trở nên phức tạp hơn.
Vì vậy, thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia không chỉ là giải pháp để “lập lại trật tự” cho một thị trường nhạy cảm, mà còn là bước đi cần thiết nhằm chuyển từ quản lý phân tán sang quản lý theo cơ chế hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu.
Những lợi ích sàn giao dịch vàng quốc gia đem lại
Nếu được thiết kế đúng và vận hành theo chuẩn mực quốc tế, sàn giao dịch vàng quốc gia có thể mang lại nhiều lợi ích quan trọng, cả trước mắt lẫn lâu dài.
Trước hết, lợi ích rõ nhất là minh bạch hóa thị trường vàng. Một sàn giao dịch tập trung sẽ hình thành cơ chế niêm yết giá dựa trên cung – cầu thực tế, với dữ liệu giao dịch công khai theo thời gian thực. Khi đó, thị trường sẽ giảm đáng kể tình trạng “giá vàng bị dẫn dắt” bởi một số doanh nghiệp lớn hoặc bởi các đợt sóng tâm lý. Minh bạch cũng tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn, giúp người dân tiếp cận thông tin giá cả chính xác và hạn chế bị thiệt vì biên độ mua ,bán bất hợp lý.
Thứ hai, sàn giao dịch có thể góp phần thu hẹp chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới. Khi giao dịch được tập trung, chuẩn hóa và có cơ chế kết nối với thị trường quốc tế, giá vàng nội địa sẽ có điều kiện tiệm cận giá thế giới hơn. Đây là yếu tố quan trọng để giảm méo mó thị trường và hạn chế động lực buôn lậu vàng. Đồng thời, việc giảm chênh lệch sẽ bảo vệ lợi ích của người dân – những người vốn coi vàng như tài sản tích lũy truyền thống.
Thứ ba, sàn giao dịch vàng quốc gia có thể giúp giảm tình trạng vàng hóa trong nền kinh tế. Một trong những nguyên nhân khiến vàng trở thành “hầm trú ẩn” là do người dân chỉ có lựa chọn mua vàng vật chất và cất giữ. Trong khi đó, sàn giao dịch hiện đại có thể cho phép giao dịch vàng phi vật chất, như chứng chỉ vàng, tài khoản vàng, hoặc các sản phẩm tài chính dựa trên vàng (tùy cơ chế cho phép). Khi người dân có thể đầu tư hoặc phòng ngừa rủi ro giá vàng mà không cần giữ vàng thật, dòng vốn có thể linh hoạt hơn và ít bị “đóng băng” trong két sắt.
Thứ tư, sàn giao dịch sẽ hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Khi giao dịch tập trung, cơ quan quản lý có thể theo dõi được khối lượng mua bán, dòng tiền liên quan, mức độ đầu cơ, và những biến động bất thường. Đây là nền tảng quan trọng để tăng khả năng chống rửa tiền, kiểm soát buôn lậu, đồng thời giúp Ngân hàng Nhà nước có thêm dữ liệu để điều hành chính sách tiền tệ và ổn định tỷ giá. Nói cách khác, quản lý vàng sẽ chuyển dần từ “can thiệp hành chính” sang “điều tiết bằng cơ chế thị trường”.
Thứ năm, sàn vàng còn mở ra cơ hội phát triển thị trường tài chính hiện đại. Ở nhiều quốc gia, vàng không chỉ được giao dịch như tài sản tích trữ, mà còn là công cụ tài chính phục vụ phòng ngừa rủi ro. Doanh nghiệp, ngân hàng và các quỹ đầu tư có thể sử dụng các công cụ phái sinh vàng (nếu được triển khai) để bảo hiểm biến động giá, giảm rủi ro trong hoạt động kinh doanh. Khi đó, thị trường vàng không chỉ phục vụ nhu cầu mua – bán đơn thuần mà trở thành một phần của hệ sinh thái tài chính chuyên nghiệp.
Thứ sáu, sàn giao dịch vàng quốc gia sẽ góp phần giảm rủi ro cho người dân. Việc chuẩn hóa chất lượng vàng, quy trình lưu ký, thanh toán và giám sát sẽ hạn chế các nguy cơ như vàng giả, gian lận, hoặc mua bán thiếu minh bạch. Người dân có thể giao dịch trong môi trường có quy chuẩn rõ ràng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào uy tín của từng cửa hàng.
Cuối cùng, dữ liệu từ sàn giao dịch vàng sẽ trở thành một chỉ báo quan trọng cho điều hành vĩ mô. Khi người dân tăng mua vàng, đó thường là tín hiệu của lo ngại về lạm phát, tỷ giá hoặc bất ổn kinh tế. Ngược lại, khi nhu cầu vàng giảm, có thể phản ánh niềm tin gia tăng vào các kênh đầu tư khác. Với dữ liệu thời gian thực, cơ quan quản lý sẽ có thêm công cụ cảnh báo sớm và phản ứng chính sách kịp thời hơn.
Thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia là bước đi có thể tạo ra chuyển biến lớn trong cách thức vận hành thị trường vàng Việt Nam. Không chỉ nhằm xử lý tình trạng chênh lệch giá bất hợp lý và giảm đầu cơ, sàn vàng còn có thể trở thành nền tảng để minh bạch hóa, hiện đại hóa thị trường tài chính, hạn chế vàng hóa và hỗ trợ điều hành vĩ mô hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để sàn giao dịch phát huy đúng vai trò, điều quan trọng là thiết kế cơ chế phù hợp: minh bạch, kiểm soát rủi ro, tránh biến sàn vàng thành “điểm nóng” đầu cơ mới. Nếu làm tốt, đây sẽ là một cải cách có tác động tích cực lâu dài đối với cả nền kinh tế và người dân.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
