Quy định rõ nguyên tắc và quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm
Theo Thông tư 11/2026/TT-BCT, hoạt động truy xuất nguồn gốc thực phẩm phải tuân theo nguyên tắc “một bước trước - một bước sau”. Điều này có nghĩa là mỗi cơ sở sản xuất hoặc kinh doanh thực phẩm phải xác định được nguồn gốc của nguyên liệu, bán thành phẩm từ đơn vị trước đó và đồng thời biết rõ sản phẩm của mình được chuyển giao cho đơn vị nào tiếp theo trong chuỗi cung ứng.
Để bảo đảm việc truy xuất được thực hiện hiệu quả, thông tin liên quan đến mỗi công đoạn trong quá trình sản xuất, chế biến, lưu thông phải được mã hóa hoặc nhận diện bằng phương thức phù hợp. Việc mã hóa này giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhanh chóng xác định nguồn gốc của sản phẩm khi cần kiểm tra hoặc xử lý sự cố.
Một điểm đáng chú ý của Thông tư là yêu cầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải thường xuyên thiết lập và lưu trữ đầy đủ thông tin liên quan dưới dạng cơ sở dữ liệu. Các dữ liệu này bao gồm thông tin về nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, kết quả kiểm nghiệm, cũng như quá trình lưu thông và phân phối sản phẩm trên thị trường.
Khi cần thực hiện truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp có thể sử dụng thông tin được trích xuất từ cơ sở dữ liệu do mình thiết lập theo quy định tại Điều 5 của Thông tư, đồng thời khai thác thêm các nguồn thông tin liên quan khác. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu này được xem là nền tảng quan trọng giúp hệ thống truy xuất vận hành hiệu quả và minh bạch hơn.
Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định việc kết nối cơ sở dữ liệu của doanh nghiệp với Hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm của Bộ Công Thương. Việc kết nối này nhằm tạo sự đồng bộ trong quản lý, giúp cơ quan chức năng có thể theo dõi, kiểm soát thông tin về nguồn gốc thực phẩm một cách nhanh chóng và chính xác.
Về quy trình thực hiện truy xuất, Thông tư nêu rõ cơ sở sản xuất thực phẩm phải tiến hành truy xuất ngay khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu không bảo đảm an toàn thực phẩm, có khả năng vi phạm quy định pháp luật hoặc khi nhận được yêu cầu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Trong bước đầu tiên, cơ sở sản xuất phải căn cứ vào các thông tin ban đầu như tên sản phẩm, mã lô, ngày sản xuất để xác định chính xác lô hàng cần truy xuất. Sau đó, doanh nghiệp tiến hành rà soát hồ sơ sản xuất, hồ sơ kiểm nghiệm nhằm tìm nguyên nhân dẫn đến sự cố hoặc nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Song song với quá trình này, doanh nghiệp phải liên hệ ngay với các nhà cung cấp nguyên liệu, bán thành phẩm hoặc bao bì có liên quan để thu thập thêm thông tin phục vụ quá trình xác minh.
Ở khâu tiếp theo, cơ sở sản xuất phải gửi thông báo khẩn cấp tới các nhà phân phối, đại lý đã tiếp nhận lô sản phẩm. Các đơn vị này cần báo cáo về số lượng sản phẩm đã tiêu thụ và lượng hàng còn tồn kho để doanh nghiệp có căn cứ tiến hành thu hồi khi cần thiết.
Sau khi hoàn tất quá trình truy xuất, doanh nghiệp phải lập báo cáo chi tiết, trong đó nêu rõ kết quả thu hồi sản phẩm, biện pháp xử lý đối với sản phẩm vi phạm, nguyên nhân xảy ra sự cố và các giải pháp khắc phục đã được áp dụng.
Trong trường hợp cơ sở kinh doanh phát hiện sản phẩm không bảo đảm an toàn, đơn vị này phải thông báo khẩn cấp cho cơ sở sản xuất và phối hợp chặt chẽ trong quá trình truy xuất.
Bộ Công Thương cũng lưu ý rằng trong quá trình thanh tra, kiểm tra, nếu cơ quan chức năng phát hiện thực phẩm vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ ban hành văn bản yêu cầu cơ sở sản xuất, kinh doanh thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định của Thông tư.
Tăng minh bạch thị trường, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng
Việc ban hành Thông tư 11/2026/TT-BCT được đánh giá là bước tiến quan trọng trong công tác quản lý an toàn thực phẩm tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thực phẩm an toàn và minh bạch nguồn gốc ngày càng gia tăng.
Trước hết, quy định mới giúp nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm. Khi mọi thông tin liên quan đến nguyên liệu, quá trình sản xuất và phân phối đều được lưu trữ trong hệ thống dữ liệu và có thể truy xuất nhanh chóng, khả năng gian lận hoặc che giấu thông tin về nguồn gốc sản phẩm sẽ bị hạn chế đáng kể.
Đối với người tiêu dùng, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong nhiều năm qua, các vụ việc liên quan đến thực phẩm kém chất lượng, thực phẩm giả mạo nguồn gốc hay sử dụng nguyên liệu không rõ xuất xứ đã gây không ít lo ngại. Khi hệ thống truy xuất nguồn gốc được thiết lập chặt chẽ, người tiêu dùng có thể yên tâm hơn về chất lượng và độ an toàn của sản phẩm.
Một lợi ích khác của quy định mới là giúp rút ngắn thời gian xử lý khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm. Trong trường hợp phát hiện sản phẩm không đạt tiêu chuẩn, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể nhanh chóng xác định lô hàng liên quan, khoanh vùng phạm vi ảnh hưởng và tiến hành thu hồi kịp thời.
Việc này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng mà còn hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp. Thay vì phải thu hồi toàn bộ sản phẩm trên thị trường, doanh nghiệp có thể xác định chính xác lô hàng có vấn đề và xử lý một cách có mục tiêu.
Ngoài ra, yêu cầu kết nối cơ sở dữ liệu doanh nghiệp với hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Công Thương cũng giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Nhờ hệ thống dữ liệu tập trung, cơ quan chức năng có thể theo dõi dòng chảy của sản phẩm trong chuỗi cung ứng, phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm và đưa ra biện pháp xử lý kịp thời.
Về lâu dài, việc chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc còn tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều thị trường xuất khẩu lớn hiện nay, đặc biệt là EU, Mỹ hay Nhật Bản, đều đặt ra yêu cầu rất cao về truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm nhập khẩu. Khi doanh nghiệp trong nước xây dựng được hệ thống dữ liệu truy xuất bài bản, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế cũng sẽ được cải thiện.
Bên cạnh đó, quy định mới cũng góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong ngành thực phẩm. Việc thiết lập và quản lý dữ liệu truy xuất buộc các doanh nghiệp phải đầu tư vào hệ thống quản lý thông tin, ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất và phân phối.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
