Không còn “một chiều tăng giá”
Sau giai đoạn tăng đồng loạt nhờ nhu cầu phục hồi và nguồn cung toàn cầu gián đoạn, thị trường nông sản Việt Nam đang bước vào một trạng thái mới, nơi sự phân hóa giữa các mặt hàng ngày càng rõ rệt và khó đảo chiều trong ngắn hạn.
Nếu như trước đây, cà phê, hồ tiêu hay gạo cùng hưởng lợi từ một chu kỳ tăng chung, thì hiện tại bức tranh đã không còn đồng nhất. Giá cà phê nội địa sau khi lập đỉnh trên 100.000 đồng/kg đã bắt đầu hạ nhiệt, hiện dao động quanh 90.000 đến 93.000 đồng/kg. Diễn biến này không chỉ phản ánh áp lực chốt lời, mà còn cho thấy thị trường đang điều chỉnh lại kỳ vọng sau khi đã “định giá trước” rủi ro thiếu hụt nguồn cung trong giai đoạn trước.
Ngược lại, hồ tiêu vẫn duy trì mặt bằng giá cao, phổ biến 138.000 đến 142.000 đồng/kg, nhờ nguồn cung tiếp tục thắt chặt. Điểm đáng chú ý là chu kỳ tăng của hồ tiêu không đến từ cầu tăng đột biến, mà từ sự co hẹp kéo dài của nguồn cung trong nhiều năm. Điều này khiến giá có xu hướng “neo cao” thay vì tăng sốc rồi giảm nhanh như các mặt hàng khác.
Trong khi đó, gạo giữ được sự ổn định tương đối. Giá gạo xuất khẩu 5% tấm của Việt Nam duy trì quanh 570 đến 600 USD mỗi tấn, không còn tăng nóng nhưng vẫn ở vùng cao so với trung bình nhiều năm. Điều này cho thấy thị trường đã bước qua giai đoạn biến động mạnh do chính sách và nguồn cung, chuyển sang trạng thái cân bằng hơn giữa cung và cầu.
Một số mặt hàng khác như cao su lại chịu áp lực khi nhu cầu từ Trung Quốc, thị trường tiêu thụ lớn nhất, chưa phục hồi rõ rệt. Điều này phản ánh mối liên hệ ngày càng chặt giữa nông sản và chu kỳ công nghiệp toàn cầu, khi nhiều mặt hàng không chỉ phụ thuộc vào tiêu dùng mà còn gắn với sản xuất.
Bức tranh này được phản ánh rõ qua số liệu xuất khẩu. Trong 2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ. Riêng nhóm nông sản đạt 6,09 tỷ USD, tăng 17,1%. Tuy nhiên, mức tăng chung này không còn phản ánh một xu hướng đồng thuận, mà che lấp sự phân hóa sâu bên trong từng ngành hàng.
Đi sâu vào từng mặt hàng, sự tách nhịp càng rõ nét. Xuất khẩu cà phê đạt khoảng 1,89 tỷ USD, tăng hơn 6% về giá trị và gần 23% về khối lượng, cho thấy tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào sản lượng và dư âm của mặt bằng giá cao trước đó. Hồ tiêu đạt khoảng 259 triệu USD, tăng trên 40%, phản ánh rõ tác động của nguồn cung hạn chế lên giá trị xuất khẩu.
Ngược lại, gạo dù tăng khoảng 5% về sản lượng nhưng lại giảm hơn 11% về giá trị. Điều này cho thấy giá xuất khẩu đã bước vào giai đoạn điều chỉnh, khi các yếu tố hỗ trợ trước đó như hạn chế xuất khẩu từ một số quốc gia hay tâm lý tích trữ đã suy yếu.
Nhìn rộng hơn, sự phân hóa này cho thấy thị trường nông sản đang quay trở lại trạng thái “bình thường mới”, nơi giá không còn được dẫn dắt bởi các cú sốc ngắn hạn mà bởi các yếu tố nền tảng dài hạn. Khi “sóng chung” suy yếu, mỗi mặt hàng buộc phải vận động theo quỹ đạo riêng, phụ thuộc vào chu kỳ cung cầu, cấu trúc sản xuất và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc rủi ro thị trường không còn phân bổ đồng đều. Trong một thị trường phân hóa, cơ hội và rủi ro luôn đi kèm và chỉ xuất hiện cục bộ. Những mặt hàng có nền tảng cung cầu vững sẽ giữ được giá, trong khi những mặt hàng phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng hoặc yếu tố chu kỳ sẽ dễ biến động mạnh hơn.
Và khi thị trường không còn “tăng cùng nhau”, khả năng phân tích và chọn đúng mặt hàng sẽ trở thành yếu tố quyết định, thay vì chỉ đơn giản đi theo xu hướng chung như trước.
Cuộc chơi mới của giá trị và chọn lọc
Sự phân hóa hiện nay không còn mang tính ngắn hạn, mà phản ánh một sự dịch chuyển cấu trúc của thị trường nông sản. Khi nguồn cung toàn cầu dần phục hồi, yếu tố khan hiếm không còn là động lực chung đẩy giá lên. Thay vào đó, từng mặt hàng bắt đầu chịu chi phối bởi những biến số riêng.
Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng tăng trưởng nông nghiệp Việt Nam đang chuyển từ “lượng” sang “chất”, trong đó giá trị không còn đến từ sản lượng mà từ khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông Tuấn, đây là nguyên nhân cốt lõi khiến thị trường không còn vận động theo một nhịp tăng đồng loạt như trước.
Với cà phê, áp lực đến từ việc nguồn cung cải thiện và kỳ vọng thiếu hụt đã được phản ánh quá nhanh vào giá. Khi những lo ngại về thiếu hụt dần hạ nhiệt, thị trường buộc phải điều chỉnh để tìm điểm cân bằng mới. Ông Carlos Mera, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Thị trường Nông sản tại Rabobank, nhận định thị trường cà phê toàn cầu đang chuyển từ trạng thái “lo ngại thiếu hụt” sang “đánh giá lại cung cầu”, khiến giá có xu hướng biến động mạnh hơn trong ngắn hạn.
Trong khi đó, hồ tiêu vẫn duy trì xu hướng ngược lại khi nguồn cung bị thu hẹp trong nhiều năm chưa thể phục hồi ngay. Đây là một trong số ít mặt hàng mà yếu tố cung vẫn đóng vai trò chi phối, giúp giá giữ được mặt bằng cao dù cầu không tăng đột biến.
Đối với gạo, trạng thái ổn định ở vùng cao cho thấy thị trường đã bước qua giai đoạn biến động mạnh do các cú sốc nguồn cung trước đó. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, cung cầu gạo toàn cầu đang dần cân bằng trở lại, khiến giá khó tăng đột biến nhưng cũng chưa chịu áp lực giảm sâu trong ngắn hạn.
Một yếu tố quan trọng khác là cấu trúc chuỗi giá trị. Những sản phẩm có tỷ lệ chế biến sâu cao, có thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế đang giữ được biên độ giá tốt hơn. Ngược lại, các sản phẩm thô, ít giá trị gia tăng dễ bị tổn thương khi thị trường biến động. Ngân hàng Thế giới cũng chỉ ra rằng xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang dịch chuyển rõ rệt sang các sản phẩm nông nghiệp bền vững, có truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng cao.
Ở cấp độ trong nước, ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng áp lực cạnh tranh hiện nay không còn nằm ở giá, mà nằm ở khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và xây dựng thương hiệu. Theo ông Toản, khi thị trường bước vào giai đoạn chọn lọc, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có chuỗi giá trị hoàn chỉnh, thay vì chỉ dựa vào sản lượng.
Dòng tiền trên thị trường cũng đang thay đổi. Thay vì đổ vào toàn bộ nhóm hàng hóa như trước, dòng tiền có xu hướng chọn lọc những mặt hàng có câu chuyện riêng và dư địa tăng trưởng rõ ràng. Điều này khiến biến động giữa các mặt hàng ngày càng tách biệt và khó dự đoán hơn.
Ở phía cầu, xu hướng tiêu dùng toàn cầu ngày càng khắt khe. Người mua không còn chỉ quan tâm đến giá, mà chú trọng nhiều hơn tới chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững. Điều này tạo ra lợi thế cho những doanh nghiệp có chuỗi sản xuất bài bản, đồng thời gây áp lực lên các mô hình sản xuất nhỏ lẻ.
Trong bối cảnh đó, người nông dân và doanh nghiệp không thể tiếp tục dựa vào những đợt tăng giá mang tính chu kỳ. Việc giữ hàng chờ giá lên hay chạy theo tâm lý thị trường ngày càng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào năng lực quản trị, khả năng kiểm soát chi phí và tiếp cận thị trường.
Chu kỳ phân hóa cũng khiến thị trường trở nên khó đoán hơn. Không còn những đợt tăng đồng loạt, mà là những nhịp biến động cục bộ theo từng mặt hàng. Điều này đòi hỏi người tham gia thị trường phải theo dõi sát diễn biến và có chiến lược rõ ràng.
Về dài hạn, đây có thể là bước chuyển cần thiết. Khi thị trường không còn “dễ tăng”, giá trị sẽ dần tập trung vào những sản phẩm có chất lượng và thương hiệu. Và trong một cuộc chơi ngày càng chọn lọc, lợi thế sẽ thuộc về những người hiểu rõ thị trường và chủ động thích ứng.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
