Theo số liệu của Hiệp hội trái phiếu Việt Nam, trong tháng 8/2021 có tổng cộng 52 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong nước. Trong đó, nhóm ngân hàng tiếp tục dẫn đầu về khối lượng phát hành với tổng giá trị phát hành 10.854 tỷ đồng, chiếm 41,6% tổng giá trị phát hành.
Lũy kế 8 tháng đầu năm, thị trường ghi nhận 490 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong nước với tổng giá trị phát hành đạt 308.517 tỷ đồng. Trong đó, có rất nhiều ngân hàng phát hành trái phiếu để tăng vốn cấp 2 (có 2.324 tỷ đồng trái phiếu phát hành tăng vốn cấp 2 của BIDV, VietinBank, VIB, MB và Viet Capital Bank.
Lãi suất phát hành các trái phiều tăng vốn cấp 2 chủ yếu là lãi suất thả nổi tham chiếu bình quân lãi suất tiết kiệm 4 ngân hàng (Vietcombank, BIDV, Vietinbank, Agribank), dao động từ 6.1% đến 7.6%/năm. Các ngân hàng khối lượng phát hành lớn gồm: VPBank (2.630 tỷ), OCB (2.000 tỷ), SHB (1.400 tỷ), đều là các trái phiều kỳ hạn 2-4 năm, lãi suất cố định 3,5%-4,2%/năm.
Bên cạnh đó, lũy kế 8 tháng đầu năm, nhóm ngân hàng thương mại vẫn là bên phát hành lớn nhất thị trường trái phiếu doanh nghiệp với tổng giá trị phát hành đạt 116.100 tỷ đồng. Trong đó có 24.186 tỷ đồng trái phiếu tăng vốn cấp 2, chiếm 20,8%; trái phiếu phát hành kỳ hạn ngắn 2 - 4 năm chiếm 78,3% , lãi suất thấp dao động từ 3% - 4,2%, cố định trong toàn bộ thời hạn của trái phiếu.
Không chỉ dẫn đầu về lượng phát hành, ngân hàng thương mại còn là bên mua trái phiếu ngân hàng lớn nhất thị trường (mua bán chéo trái phiếu cho nhau) bằng hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp qua công ty chứng khoán.
Một đặc điểm dễ nhận thấy, mặc dù các chủ thể tham gia thị trường trái phiếu rất đa dạng nhưng ngân hàng thương mại luôn giữ vai trò chủ đạo ở hầu hết các vai trò: phát hành, nhà đầu tư và môi giới.
Trước hết, với vai trò doanh nghiệp phát hành, ngân hàng muốn có thêm nguồn vốn trung dài hạn, vừa để đáp ứng chuẩn mực an toàn vốn tối thiểu (CAR) theo quy định, vừa có thêm nguồn vốn tài trợ cho các dự án trung dài hạn.
Thứ hai, với vai trò nhà đầu tư, bằng tiềm lực tài chính mạnh, lượng vốn của ngân hàng phân bổ vào trái phiếu doanh nghiệp ngày càng nhiều. Riêng trong 6 tháng đầu năm nay, các ngân hàng thương mại mua vào khoảng 44.400 tỷ đồng, chiếm 21,3% tổng lượng trái phiếu phát hành.
Thứ ba, với vai trò công ty môi giới, ngân hàng hỗ trợ về kỹ thuật để các doanh nghiệp đủ điều kiện phát hành. Sau đó, ngân hàng còn nhận phân phối lượng trái phiếu trên thông qua mạng lưới khách hàng, chi nhánh rộng lớn của mình.
Hiện bảo lãnh phát hành là phương thức phổ biến nhất đối với trái phiếu doanh nghiệp. Theo đó, ngân hàng thương mua sỉ lượng trái phiếu mà doanh nghiệp muốn phát hành, sau đó, bán lẻ lại cho khách hàng. Nhờ vậy, các doanh nghiệp cũng mạnh dạn phát huy động vốn thông qua kênh trái phiếu doanh nghiệp nhiều hơn.
Theo các chuyên gia tài chính, không thể phủ nhận, các ngân hàng giữ vai trò chủ đạo trên thị trường trái phiếu, chẳng hạn ngân hàng vừa là doanh nghiệp phát hành nổi bật, vừa là nhà đầu tư tích cực. Tuy vậy, các chuyên gia cũng cho rằng không loại trừ nhóm này thông qua một hoặc nhóm công ty thứ ba để mua chéo trái phiếu của nhau để tăng quy mô, tăng tỷ trọng huy động vốn trung và dài hạn.
“Ngân hàng phát hành nhiều lần rồi thỏa thuận bán lại cho nhau trong thời gian ngắn không ảnh hưởng đến tài chính nhưng hệ số an toàn vốn sẽ bị lệch đáng kể”, TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định.
Theo ông Hiếu, vốn mỏng nhưng hệ số an toàn bị đội lên quá cao sẽ khiến ngân hàng không thể chống chịu được với bất ổn trong kinh doanh, đặc biệt trong giai đoạn nền kinh tế gặp khó khăn do dịch bệnh.
Theo đánh giá của SSI, việc ngân hàng tăng cường bán chéo trái phiếu cho nhau là bởi theo quy định tại Thông tư 34/2013/TT-NHNN, tổ chức tín dụng không được mua trái phiếu phát hành trên sơ cấp của tổ chức tín dụng khác nên các công ty chứng khoán thường đứng ra làm trung gian, mua trái phiếu ngân hàng trên sơ cấp sau đó bán lại cho các tổ chức tín dụng khác. Tuy vậy, quy định này đã được gỡ bỏ nên các ngân hàng thương mại đã có thể trực tiếp mua chéo trái phiếu của nhau trên sơ cấp từ ngày 17/5/2021.
Hiện Ngân hàng Nhà nước đang dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2016/TT-NHNN ngày 30/6/2016 quy định việc tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài mua trái phiếu doanh nghiệp theo hướng siết chặt hơn nữa hoạt động mua trái phiếu doanh nghiệp của các ngân hàng.
Nguồn: thuongtruong.com.vn
