Tinh gọn bộ máy để kiến tạo một nền quản trị hiện đại
Lịch sử phát triển của các quốc gia đều cho thấy một quy luật gần như không thay đổi: không có nền kinh tế nào có thể bứt phá nếu bộ máy quản trị còn cồng kềnh, chồng chéo và vận hành kém hiệu quả. Khi chi phí thể chế trở thành gánh nặng, mọi nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư hay thúc đẩy tăng trưởng đều có nguy cơ bị triệt tiêu bởi chính những điểm nghẽn trong khâu thực thi.
Bởi vậy, việc xây dựng mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 3 cấp không đơn thuần là một cuộc sắp xếp tổ chức hành chính, mà là một cuộc cải cách mang ý nghĩa chiến lược nhằm tái cấu trúc phương thức quản trị quốc gia.
Đây là lần đầu tiên việc đổi mới tổ chức được triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn hệ thống chính trị, từ Trung ương đến cơ sở, với mục tiêu xây dựng một bộ máy tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Quy mô của cuộc cải cách được phản ánh bằng những con số chưa từng có trong nhiều năm qua. Sau một năm vận hành, cả nước đã hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34, đơn vị hành chính cấp xã từ 10.035 xuống còn 3.321, đồng thời kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện.
Cơ cấu tổ chức của Chính phủ cũng được tinh gọn từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17, số cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống còn 5, chấm dứt mô hình tổng cục và cắt giảm mạnh các đầu mối trung gian. Đây không chỉ là sự thay đổi về mặt tổ chức mà còn tạo ra không gian mới để phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu lực điều hành.
Cùng với việc sắp xếp tổ chức là cuộc kiện toàn đội ngũ cán bộ trên quy mô lớn. Theo báo cáo tại Hội nghị, đã có 134 lượt cán bộ diện Trung ương quản lý được bố trí, điều động; 1.853 lượt nhân sự tại 23 địa phương thực hiện sáp nhập được kiện toàn. Đáng chú ý, lần đầu tiên 100% bí thư tỉnh ủy, thành ủy và chủ tịch UBND cấp tỉnh sau sắp xếp không phải là người địa phương, thể hiện quyết tâm đổi mới công tác cán bộ, tăng cường tính khách quan trong lãnh đạo, điều hành và kiểm soát quyền lực.
Tuy nhiên, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Hội nghị sơ kết, điều quan trọng không phải là đã giảm được bao nhiêu đầu mối hay hợp nhất bao nhiêu cơ quan, mà là chất lượng vận hành của bộ máy sau sắp xếp. Sau giai đoạn tổ chức lại, nhiệm vụ trọng tâm là chuyển sang nâng cao năng lực phục vụ, năng lực thực thi và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy mới. Thước đo của cuộc cải cách phải là hiệu quả quản trị quốc gia, khả năng giải quyết công việc nhanh hơn, minh bạch hơn và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.
Thực tiễn sau một năm vận hành bước đầu cho thấy những chuyển biến tích cực. Đến nay, khoảng 1.453 nhiệm vụ đã được phân cấp từ Trung ương cho địa phương; riêng cấp xã trực tiếp thực hiện 938 nhiệm vụ được chuyển giao từ Trung ương và cấp huyện trước đây. Cùng với đó, từ tháng 4/2026 đến nay, cả nước đã cắt giảm, đơn giản hóa 3.466 thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 91%, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn trên 95%. Đây là những chỉ số cho thấy bộ máy sau sắp xếp không chỉ vận hành ổn định mà còn từng bước nâng cao chất lượng phục vụ và giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.
Quan trọng hơn, kết quả cải cách đã được phản ánh qua sự đánh giá của chính người dân. Theo báo cáo tại Hội nghị, mức độ hài lòng đối với hoạt động của cơ quan hành chính đạt 83,08%, trong khi 89,09% số người được khảo sát đánh giá cơ bản không còn tình trạng công chức sách nhiễu, gây phiền hà. Những con số này cho thấy cuộc cải cách không chỉ làm thay đổi cơ cấu tổ chức mà đang từng bước thay đổi chất lượng phục vụ của bộ máy công quyền và củng cố niềm tin của xã hội đối với nền hành chính.
Nếu trước đây, việc tinh giản tổ chức thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ giảm biên chế hoặc tiết kiệm ngân sách, thì nay yêu cầu cao hơn là xây dựng một nền hành chính kiến tạo phát triển. Hiệu quả của bộ máy không còn được đo bằng số lượng cơ quan được cắt giảm, mà bằng tốc độ thực thi chính sách, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn cho sản xuất, kinh doanh và chất lượng cung ứng dịch vụ công.
Nói cách khác, cuộc cải cách lần này không chỉ làm thay đổi "hình hài" của bộ máy, mà đang từng bước thay đổi phương thức vận hành của cả hệ thống chính trị, chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy hiệu quả làm thước đo và lấy phát triển đất nước làm mục tiêu cao nhất. Đây cũng chính là giá trị cốt lõi và lâu dài của cuộc cải cách mang tầm chiến lược này.
Hiệu quả cải cách nhìn từ người dân và doanh nghiệp
Nếu tinh gọn bộ máy là điều kiện cần thì nâng cao chất lượng phục vụ mới là mục tiêu cuối cùng của cuộc cải cách. Sau một năm vận hành, nhiều kết quả bước đầu cho thấy mô hình mới không chỉ tạo chuyển biến trong tổ chức bộ máy mà còn từng bước tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, kinh doanh và chất lượng cung cấp dịch vụ công.
Điều đó khẳng định một thực tế: hiệu quả của cải cách không được đo bằng số lượng đầu mối được cắt giảm, mà bằng những giá trị cụ thể mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được trong quá trình tiếp cận các dịch vụ công và thực hiện các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.
Thực tiễn cho thấy nhiều địa phương đã chủ động hơn trong điều hành, nhiều nhiệm vụ được giải quyết ngay tại cơ sở thay vì phải xin ý kiến qua nhiều cấp như trước. Theo báo cáo tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 3 cấp, các bộ, ngành đã hoàn thành việc rà soát, phân cấp 1.453 nhiệm vụ cho địa phương; trong đó 938 nhiệm vụ được giao trực tiếp cho cấp xã.
Việc chuyển giao thẩm quyền ngay từ cơ sở không chỉ giảm đáng kể các tầng nấc trung gian mà còn tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động xử lý công việc, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, đồng thời gắn quyền hạn với trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đây là sự thay đổi có ý nghĩa đặc biệt. Trong nhiều năm, một trong những rào cản lớn nhất không phải là thiếu chính sách, mà là chính sách được thực thi chậm, mỗi nơi hiểu một cách, mỗi cấp giải quyết một kiểu. Khi bộ máy được tổ chức theo hướng giảm tầng nấc trung gian, xác định rõ thẩm quyền của từng cấp, chi phí tuân thủ cũng từng bước được cắt giảm. Một quyết định đầu tư không còn phải mất quá nhiều thời gian chỉ vì hồ sơ phải đi qua nhiều "cửa", nhiều cấp thẩm định.
Song hành với việc phân cấp là quá trình cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính. Theo báo cáo của Chính phủ, từ khi triển khai mô hình mới đến nay, cả nước đã cắt giảm, đơn giản hóa 3.466 thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; tỷ lệ hồ sơ được tiếp nhận, giải quyết trực tuyến đạt trên 91%, trong khi tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 95%. Những con số này cho thấy cải cách bộ máy không chỉ dừng ở việc sắp xếp tổ chức mà đang tạo ra những thay đổi thực chất trong chất lượng phục vụ, góp phần giảm thời gian, chi phí và gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp cũng như người dân.
Những chuyển biến này cũng là điều cộng đồng doanh nghiệp nhiều năm qua luôn kỳ vọng. Theo đánh giá của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và nâng cao chất lượng thực thi chính sách là những yếu tố có tác động trực tiếp đến chi phí hoạt động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Điều doanh nghiệp mong muốn không chỉ là những chính sách đúng, mà còn là một bộ máy thực thi thống nhất, minh bạch và có trách nhiệm, để các quyết định đầu tư không bị kéo dài bởi sự chồng chéo hoặc cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan quản lý.
Hiệu quả của cuộc cải cách cũng đã được phản ánh qua thực tiễn tại nhiều địa phương. Tại Hà Nội, việc đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền giữa thành phố với các sở, ngành và chính quyền cơ sở được triển khai song song với rà soát, chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính, tạo điều kiện để nhiều công việc được xử lý ngay từ cấp xã, phường.
Theo lãnh đạo thành phố, mục tiêu của quá trình này không chỉ là giảm tầng nấc trung gian mà còn chuyển mạnh từ phương thức quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, từ chính quyền quản lý sang chính quyền phục vụ. Khi quyền hạn được giao rõ hơn, quy trình được chuẩn hóa và trách nhiệm được cá thể hóa, chính quyền cơ sở có điều kiện chủ động hơn trong giải quyết công việc, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Đối với người dân, những chuyển biến ấy được cảm nhận rõ hơn qua chất lượng phục vụ của nền hành chính. Các thủ tục về hộ tịch, đất đai, đăng ký kinh doanh, bảo hiểm hay các dịch vụ công trực tuyến được xử lý theo hướng minh bạch hơn, rút ngắn thời gian giải quyết. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và cung cấp dịch vụ công trực tuyến không chỉ giúp giảm giấy tờ, giảm chi phí đi lại mà còn hạn chế tiếp xúc trực tiếp, góp phần xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch và thuận tiện hơn.
Quan trọng hơn, cuộc cải cách đang từng bước thay đổi mối quan hệ giữa Nhà nước với người dân và doanh nghiệp. Thay vì tư duy quản lý theo cơ chế "xin - cho", bộ máy mới hướng tới trao quyền gắn với trách nhiệm, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo.
Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn đóng vai trò kiến tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo lập môi trường thuận lợi để khơi thông các nguồn lực cho phát triển. Tinh thần "một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, một người chịu trách nhiệm" đang từng bước được hiện thực hóa, góp phần hạn chế tình trạng chồng chéo, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Hiệu quả của cải cách cuối cùng phải được đo bằng sự đánh giá của người dân. Báo cáo sơ kết cho thấy 83,08% người dân hài lòng với hoạt động của cơ quan hành chính, trong khi 89,09% số người được khảo sát đánh giá cơ bản không còn tình trạng công chức sách nhiễu, gây phiền hà. Dù vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, các chỉ số này cho thấy cuộc cải cách đang từng bước chuyển nền hành chính từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động của bộ máy.
Có thể nói, sau một năm vận hành, cuộc cải cách đã vượt ra khỏi ý nghĩa của việc sắp xếp tổ chức đơn thuần để từng bước tạo dựng một phương thức quản trị mới. Khi quyền lực được phân định rõ hơn, trách nhiệm được cá thể hóa, thủ tục hành chính tiếp tục được cắt giảm và người dân, doanh nghiệp trở thành trung tâm của hoạt động công vụ, bộ máy nhà nước không chỉ hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần tạo dựng niềm tin xã hội, cải thiện môi trường đầu tư và mở rộng dư địa phát triển.
Đó cũng là giá trị bền vững nhất của cuộc cải cách: kiến tạo một nền hành chính hiện đại, phục vụ và phát triển, làm nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu đưa đất nước bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
