Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội khởi tố ông Vũ Minh Châu, người sáng lập thương hiệu Bảo Tín Minh Châu, về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng đã làm dấy lên nhiều lo ngại trong dư luận. Không ít người dân đặt câu hỏi: liệu quyền lợi của họ có bị ảnh hưởng khi đã mua vàng tại doanh nghiệp này, việc mua bán có bị gián đoạn hay phát sinh rủi ro pháp lý hay không.
Để làm rõ các vấn đề trên, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS, Đoàn Luật sư TP Hà Nội.
Phóng viên: Thưa ông, với tội danh bị khởi tố, ông Vũ Minh Châu có thể đối diện mức án như thế nào?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Theo quy định tại Điều 221 Bộ luật Hình sự 2015, tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng là hành vi làm sai lệch, giả mạo, che giấu hoặc hủy hoại tài liệu kế toán, cung cấp thông tin, số liệu kế toán không trung thực, từ đó gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân. Đây là tội danh có cấu thành vật chất, do đó mức độ hậu quả thiệt hại là căn cứ quan trọng để xác định khung hình phạt.
Ở khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động tài chính, kế toán. Trường hợp hành vi có tính chất tăng nặng như có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc gây thiệt hại từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng thì có thể bị áp dụng khung hình phạt từ 03 năm đến 12 năm tù.
Đối với trường hợp gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, cụ thể là thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên, người phạm tội có thể phải đối mặt với mức hình phạt từ 10 năm đến 20 năm tù. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định trong thời hạn từ 01 năm đến 05 năm, hoặc bị phạt tiền bổ sung.
Trong trường hợp của ông Vũ Minh Châu, việc xác định mức hình phạt cụ thể còn phụ thuộc vào kết quả điều tra, đặc biệt là việc làm rõ mức độ thiệt hại thực tế, vai trò của cá nhân trong hành vi vi phạm cũng như các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Do đó, ở thời điểm hiện tại, có thể nhận định khung hình phạt áp dụng có biên độ khá rộng, dao động từ 01 năm đến 20 năm tù.
Phóng viên: Nhiều người dân lo lắng việc khởi tố sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ. Quan điểm của ông ra sao?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Từ góc độ pháp lý, việc cơ quan điều tra khởi tố ông Vũ Minh Châu về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự 2015 về bản chất là xử lý hành vi trong lĩnh vực quản lý tài chính, kế toán của doanh nghiệp, không phải là tội danh trực tiếp xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của khách hàng. Do đó, về nguyên tắc, quyền lợi của người dân đã mua vàng tại Bảo Tín Minh Châu không đương nhiên bị ảnh hưởng chỉ vì việc khởi tố này.
Theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người tiêu dùng có quyền được bảo đảm về chất lượng hàng hóa, được cung cấp thông tin trung thực và được bồi thường thiệt hại nếu hàng hóa không đúng cam kết. Nếu vàng mà người dân đã mua là vàng thật, đủ tuổi, đúng trọng lượng và có hóa đơn, chứng từ hợp lệ thì giao dịch dân sự đó vẫn có hiệu lực pháp luật và được bảo vệ. Việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân quản lý doanh nghiệp không làm vô hiệu các giao dịch mua bán hợp pháp đã hoàn thành trước đó.
Tuy nhiên, trong trường hợp cơ quan điều tra xác định có hành vi làm sai lệch sổ sách kế toán nhằm che giấu việc kinh doanh không minh bạch, trốn thuế hoặc có liên quan đến chất lượng, nguồn gốc vàng, thì quyền lợi của người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng gián tiếp. Khi đó, nếu phát sinh thiệt hại thực tế như mua phải vàng không đúng chất lượng, bị thiệt hại về tài sản, người dân có quyền yêu cầu doanh nghiệp bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định liên quan.
Ngoài ra, trong trường hợp vụ án được mở rộng và xác định có thiệt hại đối với nhiều người, người mua vàng có thể tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc bị hại để yêu cầu bồi thường. Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Tóm lại, ở thời điểm hiện tại, ảnh hưởng đối với người dân mua vàng là không trực tiếp và không mang tính tự động, mà phụ thuộc vào kết quả điều tra có làm phát sinh thiệt hại thực tế liên quan đến sản phẩm hoặc giao dịch hay không. Nếu không có sai phạm liên quan đến chất lượng vàng hoặc quyền lợi người mua, thì các giao dịch trước đó vẫn được pháp luật bảo vệ đầy đủ.
Phóng viên: Sau này người dân đi bán vàng đã mua của Bảo Tín Minh Châu có bị ảnh hưởng không?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Xét về nguyên tắc pháp lý, việc một cá nhân là người sáng lập doanh nghiệp bị khởi tố về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng không làm thay đổi giá trị pháp lý của các giao dịch mua bán vàng đã được thực hiện hợp pháp trước đó. Vàng là tài sản hợp pháp được phép lưu thông trên thị trường, do đó người dân hoàn toàn có quyền bán lại số vàng đã mua.
Trong thực tiễn giao dịch, việc bán lại vàng chủ yếu phụ thuộc vào các yếu tố như chất lượng vàng, tuổi vàng, trọng lượng và đặc biệt là hóa đơn, chứng từ mua bán ban đầu. Nếu người dân mua vàng của Bảo Tín Minh Châu có đầy đủ giấy tờ hợp lệ, vàng đảm bảo đúng tiêu chuẩn công bố thì khi bán lại tại chính doanh nghiệp này hoặc các đơn vị kinh doanh vàng khác, về nguyên tắc sẽ không bị ảnh hưởng về quyền bán hay giá trị tài sản.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách thực tế rằng yếu tố tâm lý thị trường có thể phát sinh tác động nhất định. Trong trường hợp thông tin vụ án khiến một số doanh nghiệp kinh doanh vàng thận trọng hơn, họ có thể kiểm tra kỹ hơn về nguồn gốc, hóa đơn hoặc chất lượng vàng trước khi thu mua. Điều này không phải là hạn chế quyền của người dân mà là hoạt động kiểm soát rủi ro bình thường trong kinh doanh. Nếu vàng không có đầy đủ chứng từ hoặc có nghi ngờ về chất lượng, việc mua lại có thể bị từ chối hoặc bị định giá thấp hơn.
Trong trường hợp xấu hơn, nếu cơ quan điều tra xác định có sai phạm liên quan trực tiếp đến chất lượng, tuổi vàng hoặc nguồn gốc vàng đã bán ra thị trường, thì khi đó quyền lợi của người mua mới có thể bị ảnh hưởng và phát sinh quyền yêu cầu bồi thường theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, chưa có căn cứ cho thấy các giao dịch mua bán vàng của người dân bị vô hiệu hoặc bị hạn chế quyền chuyển nhượng.
Phóng viên: Trong trường hợp người dân đã giao vàng nhưng chưa được thanh toán, quyền lợi sẽ được xử lý ra sao?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Về nguyên tắc pháp lý, việc doanh nghiệp bị điều tra, khởi tố không làm chấm dứt các nghĩa vụ tài sản đã phát sinh hợp pháp trước đó. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, các nghĩa vụ thanh toán trong hợp đồng mua bán tài sản vẫn có hiệu lực ràng buộc giữa các bên. Do đó, trong trường hợp người dân đã giao vàng cho doanh nghiệp nhưng chưa được thanh toán, thì doanh nghiệp vẫn có nghĩa vụ phải thanh toán đầy đủ theo thỏa thuận.
Trong bối cảnh vụ án hình sự được khởi tố, các khoản tiền mà doanh nghiệp còn nợ khách hàng được xác định là nghĩa vụ dân sự. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm xem xét, giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự nếu có yêu cầu. Khi đó, người dân có thể tham gia tố tụng với tư cách là bị hại hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan để yêu cầu doanh nghiệp thanh toán số tiền còn thiếu và bồi thường thiệt hại nếu có.
Trường hợp cơ quan điều tra áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa tài sản của doanh nghiệp hoặc cá nhân liên quan để phục vụ điều tra và bảo đảm thi hành án, thì việc thanh toán cho người dân có thể bị chậm lại và sẽ được thực hiện theo trình tự thi hành án sau khi có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Khi đó, quyền lợi của người mua vàng chưa được thanh toán sẽ được xem xét giải quyết trong quá trình phân chia, xử lý tài sản theo quy định của Luật Thi hành án dân sự.
Ngoài ra, nếu có căn cứ xác định hành vi vi phạm của doanh nghiệp gây thiệt hại trực tiếp đến người giao dịch, người dân có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định liên quan. Tuy nhiên, khả năng thu hồi đầy đủ hay không còn phụ thuộc vào giá trị tài sản thực tế còn lại của doanh nghiệp và kết quả xử lý của cơ quan tiến hành tố tụng.
Phóng viên: Ông có khuyến nghị gì đối với người dân trong thời điểm này?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Người dân không nên hoảng loạn trước thông tin khởi tố, bởi về mặt pháp lý, quyền lợi của họ chưa bị ảnh hưởng trực tiếp. Tuy nhiên, cần thận trọng, rà soát lại hóa đơn, chứng từ, đảm bảo quyền lợi của mình trong các giao dịch đã thực hiện.
Trong trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc thiệt hại, người dân hoàn toàn có thể sử dụng các công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Đồng thời, trong các giao dịch tiếp theo, việc lựa chọn đơn vị uy tín, minh bạch thông tin cũng là yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro.
Xin cảm ơn ông!
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
