"Hàng xách tay" phủ kín mạng xã hội
Chỉ mất vài phút lướt Facebook, TikTok hay các hội nhóm mua bán trên mạng xã hội, người tiêu dùng sẽ bắt gặp hàng nghìn bài đăng rao bán mỹ phẩm, nước hoa, thực phẩm chức năng, sữa, đồ điện tử, thời trang… với lời giới thiệu gần như giống nhau: "Hàng xách tay Nhật", "xách tay Hàn Quốc", "xách tay Pháp", "cam kết auth 100%", "không qua trung gian", "giá rẻ hơn hàng chính hãng 20 - 50%".
Chỉ riêng mặt hàng nước hoa, một số tài khoản livestream có thể giới thiệu cùng lúc hàng chục thương hiệu nổi tiếng, từ phân khúc phổ thông đến cao cấp, với mức giá thấp hơn hàng phân phối chính hãng từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng mỗi sản phẩm. Tương tự, các loại mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay sữa ngoại cũng được quảng cáo có giá "mềm" hơn đáng kể nhờ "không phải gánh chi phí mặt bằng, quảng cáo hay thuế nhập khẩu".
Khảo sát của phóng viên tại nhiều hội nhóm mua bán cho thấy, cùng một sản phẩm nhưng mức giá giữa các cửa hàng có thể chênh lệch từ 20 - 40%, thậm chí có trường hợp chênh tới hàng triệu đồng. Khi được hỏi về nguyên nhân, hầu hết người bán đều lý giải đây là "hàng xách tay trực tiếp", "nguồn người thân ở nước ngoài", "gom đơn số lượng lớn" hoặc "không qua nhà phân phối nên giá tốt hơn". Tuy nhiên, rất ít trường hợp có thể cung cấp đầy đủ tài liệu chứng minh nguồn gốc hàng hóa.
Chị N.T.H. (xã Thường Tín, Hà Nội), một người thường xuyên mua mỹ phẩm xách tay, cho biết lý do lựa chọn chủ yếu là giá rẻ và tâm lý tin tưởng hàng mua từ nước ngoài sẽ có chất lượng tốt hơn. "Có loại kem dưỡng chính hãng bán tại cửa hàng gần 2 triệu đồng nhưng trên mạng chỉ khoảng 1,4 - 1,5 triệu đồng, người bán còn cam kết hàng chuẩn nên tôi cũng thử mua. Tuy nhiên, nhiều lần nhận hàng tôi cũng không biết làm thế nào để kiểm tra thật hay giả, chỉ biết tin vào lời người bán và đánh giá của những khách mua trước", chị H. chia sẻ.
Trong khi đó, anh T.V.M. (phường Hoàng Mai, Hà Nội) cho biết từng mua một chiếc máy cạo râu được quảng cáo là hàng xách tay Nhật Bản với giá rẻ hơn gần 40% so với cửa hàng chính hãng. Sau vài tháng sử dụng, sản phẩm phát sinh lỗi nhưng không thể bảo hành vì người bán chỉ nhận là "hàng xách tay". "Lúc bán thì khẳng định chính hãng, nhưng khi hỏng lại nói không thuộc hệ thống phân phối tại Việt Nam nên không được bảo hành. Cuối cùng người mua phải chấp nhận rủi ro", anh M. nói.
Ở chiều ngược lại, nhiều người bán khẳng định "hàng xách tay" không đồng nghĩa với hàng giả hay hàng nhập lậu. Chủ một cửa hàng mỹ phẩm ngoại tại Hà Nội cho biết sản phẩm được người thân mua tại các chuỗi bán lẻ ở nước ngoài rồi gửi về Việt Nam, nhờ đó có giá thấp hơn hàng phân phối chính thức.
Tuy nhiên, khi phóng viên đề nghị cung cấp hóa đơn, chứng từ hoặc tài liệu chứng minh nguồn gốc của một số mặt hàng bán với số lượng lớn, chủ cửa hàng từ chối với lý do "thông tin nội bộ".
Đáng chú ý, nhiều tài khoản không chỉ bán vài sản phẩm lẻ mà sở hữu hàng trăm, thậm chí hàng nghìn mặt hàng luôn sẵn kho, thường xuyên livestream và thông báo "về thêm hàng", "cập bến liên tục". Quy mô này khiến không ít người băn khoăn: nếu đều là hàng do cá nhân mang về theo hành lý, vì sao nguồn cung có thể dồi dào và ổn định quanh năm?
Trên thực tế, "hàng xách tay" không phải là thuật ngữ pháp lý mà chỉ là cách gọi phổ biến đối với hàng do cá nhân mang từ nước ngoài về trong định mức cho phép. Tuy nhiên, khi được sử dụng để quảng bá cho hoạt động kinh doanh quy mô lớn, khái niệm này lại khiến người tiêu dùng khó xác định nguồn gốc thực sự của sản phẩm.
Khảo sát của phóng viên cho thấy, khi được hỏi về hóa đơn, chứng từ hoặc giấy tờ chứng minh nguồn gốc, nhiều người bán chỉ trả lời chung chung như "người nhà gửi về", "tiếp viên mang về", "gom chuyến", "order từ nước ngoài", hoặc từ chối cung cấp.
Để tạo niềm tin, nhiều gian hàng sử dụng các cụm từ như "hàng nội địa", "auth", "full bill", "check code", "cam kết hoàn tiền nếu phát hiện hàng giả". Tuy nhiên, người mua rất khó kiểm chứng tính xác thực của các thông tin này.
Theo các chuyên gia, sự mập mờ về nguồn gốc đã tạo ra một "vùng xám" trên thị trường, nơi hàng hóa hợp pháp, hàng không rõ xuất xứ, thậm chí hàng giả có thể cùng được quảng cáo dưới mác "hàng xách tay". Điều này không chỉ khiến người tiêu dùng khó phân biệt mà còn tạo lợi thế cạnh tranh cho một số cơ sở kinh doanh so với doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch vốn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, kiểm định, ghi nhãn và bảo hành.
Rủi ro phía sau mác "hàng xách tay"
Đối với người tiêu dùng, rủi ro lớn nhất khi mua hàng xách tay là khó xác định nguồn gốc và bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp. Không ít trường hợp mua mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay thiết bị điện tử phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường nhưng không thể bảo hành, đổi trả vì người bán không phải nhà nhập khẩu chính thức, không có hóa đơn hợp lệ hoặc chỉ giao dịch qua mạng xã hội.
Đối với các mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe như sữa, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay thiết bị y tế, việc không kiểm soát được nguồn gốc và điều kiện bảo quản còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người sử dụng.
Thực tế, thời gian gần đây, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện nhiều vụ việc liên quan đến hàng hóa được quảng cáo là "hàng ngoại", "hàng xách tay" nhưng khi kiểm tra, chủ cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Tháng 4/2026, lực lượng Quản lý thị trường TP.HCM phối hợp với Công an TP.HCM kiểm tra một kho mỹ phẩm, phát hiện và tạm giữ 5.664 chai sữa tắm mang nhãn gốc xuất xứ Pháp.
Chủ lô hàng không xuất trình được hóa đơn, chứng từ, hồ sơ công bố mỹ phẩm cũng như nhãn phụ tiếng Việt theo quy định. Theo thông tin từ cơ quan chức năng, các sản phẩm này được quảng bá trên thị trường dưới danh nghĩa hàng ngoại, hàng xách tay để thu hút người tiêu dùng.
Chỉ ít tuần sau, Quản lý thị trường TP.HCM tiếp tục kiểm tra nhiều cơ sở kinh doanh trên mạng xã hội và phát hiện, tạm giữ hơn 13.000 sản phẩm gồm mỹ phẩm, thực phẩm, quần áo, vải và nhiều mặt hàng tiêu dùng không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Đây đều là những mặt hàng được tiêu thụ chủ yếu qua các nền tảng trực tuyến, gây nhiều khó khăn cho công tác kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.
Không chỉ các vụ việc riêng lẻ, theo thống kê của lực lượng quản lý thị trường, trong năm 2025, cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý hơn 23.000 vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và gian lận thương mại.
Trong đó, môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội nổi lên là "điểm nóng", khi nhiều đối tượng sử dụng những cụm từ như "xách tay", "hàng nội địa", "auth", "full bill" để quảng bá sản phẩm, tạo niềm tin với người tiêu dùng trong khi nguồn gốc hàng hóa rất khó kiểm chứng.
Thực tế, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và mạng xã hội đang khiến công tác quản lý hàng hóa ngày càng phức tạp. Chỉ với một tài khoản Facebook, TikTok hoặc gian hàng trên sàn thương mại điện tử, người bán có thể tiếp cận khách hàng trên toàn quốc mà không cần cửa hàng truyền thống.
Việc liên tục thay đổi tài khoản, địa điểm lưu kho hay phương thức giao dịch cũng gây nhiều khó khăn cho công tác kiểm tra, truy xuất và xử lý vi phạm.
Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, để ngăn chặn tình trạng hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc trên môi trường số, cần tăng cường kiểm tra định kỳ, yêu cầu người bán cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng hóa, đồng thời ứng dụng các công nghệ như AI, blockchain để hỗ trợ truy xuất sản phẩm và nâng cao trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trong kiểm soát người bán.
Về phía người tiêu dùng, thay vì chỉ tin vào những lời quảng cáo như "auth", "xách tay" hay "hàng nội địa", cần yêu cầu người bán cung cấp hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc và chính sách bảo hành rõ ràng. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, minh bạch nguồn gốc vẫn là yếu tố quan trọng nhất để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
