Niềm tin tiêu dùng đang dịch chuyển
Trong nhiều năm, khẩu hiệu “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” từng là một lời kêu gọi mang tính phong trào. Tuy nhiên, các khảo sát cho thấy dù 70–80% người tiêu dùng nói ưu tiên hàng Việt, hành vi thực tế lại đang dịch chuyển theo hướng khác. Câu hỏi lúc này không còn là “có ưu tiên hay không”, mà là người tiêu dùng đang thực sự lựa chọn điều gì.
Thực tế cho thấy, hành vi tiêu dùng đang thay đổi rõ rệt. Người mua ngày càng chuyển sang hàng nhập khẩu, hàng xách tay và các sản phẩm trên nền tảng online. Ở nhiều ngành hàng, xu hướng này đã thể hiện rất rõ.
Mỹ phẩm nhập khẩu chiếm khoảng 70–80% thị phần, trong khi thực phẩm chức năng có tới khoảng 60% là hàng ngoại. Từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng đến thời trang, tâm lý “hàng ngoại đáng tin hơn” đang dần phổ biến, dù giá cao hơn và không phải lúc nào cũng có nguồn gốc minh bạch.
Chị Lan Anh, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết gần như toàn bộ mỹ phẩm chị sử dụng đều là hàng nhập khẩu hoặc xách tay. Chị nói không phải vì sính ngoại, mà vì cảm thấy yên tâm hơn. Giá có thể cao hơn nhưng đổi lại là sự an toàn và trải nghiệm quen thuộc.
Ở một góc nhìn khác, anh Minh Tuấn, chủ một cửa hàng nhỏ tại phố Bà Triệu, Hà Nội, lại lựa chọn mua thực phẩm chức năng qua các shop online có nhiều đánh giá tốt. Anh thừa nhận không phải lúc nào cũng kiểm chứng được nguồn gốc, nhưng tin vào phản hồi của cộng đồng và trải nghiệm của người dùng trước đó.
Những câu chuyện như vậy không còn cá biệt mà đang trở thành phổ biến. Sự dịch chuyển này phản ánh một thay đổi sâu hơn: niềm tin tiêu dùng đang chuyển hướng.
Trong bối cảnh mỗi năm phát hiện hàng chục nghìn vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, gian lận thương mại, đặc biệt trên môi trường online, người tiêu dùng ngày càng thận trọng và có xu hướng tìm đến những lựa chọn mà họ cảm thấy an tâm hơn.
Một thời, hàng Việt có lợi thế về giá và độ phủ. Nhưng khi thu nhập tăng lên, người tiêu dùng không còn chỉ quan tâm đến giá rẻ. Các khảo sát cho thấy hơn 60% người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền cho sản phẩm mà họ tin tưởng. Điều đó cho thấy tiêu chí lựa chọn đã chuyển sang chất lượng, trải nghiệm và giá trị thương hiệu.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nội vẫn loay hoay với tư duy sản xuất cũ. Sản phẩm thiếu đổi mới, hình ảnh chưa được đầu tư, câu chuyện thương hiệu mờ nhạt. Ngược lại, hàng ngoại, từ chính ngạch đến xách tay, lại tạo được cảm giác đáng tin hơn, từ bao bì, cách định vị cho đến cách tiếp cận người tiêu dùng.
Một yếu tố khác đang làm thay đổi cuộc chơi là thương mại điện tử. Người tiêu dùng ngày nay không còn phụ thuộc vào hệ thống phân phối truyền thống mà chuyển sang tin vào đánh giá, vào cộng đồng mạng và vào người bán. Chính trong không gian này, hàng ngoại và hàng xách tay, dù không phải lúc nào cũng có nguồn gốc rõ ràng, lại chiếm ưu thế nhờ khả năng xây dựng niềm tin nhanh và trực tiếp hơn.
Không phải quay lưng, mà là không theo kịp
Vấn đề không nằm hoàn toàn ở người tiêu dùng. Người Việt không quay lưng với hàng Việt, họ chỉ đang chọn những gì phù hợp hơn với kỳ vọng mới. Sự khắt khe trong tiêu dùng, xét đến cùng, không phải là dấu hiệu tiêu cực, mà là một bước tiến tự nhiên của thị trường khi người mua không còn dễ dãi và bắt đầu đòi hỏi nhiều hơn ở sản phẩm.
Như chuyên gia truyền thông Nguyễn Ngọc Long nhận định, người tiêu dùng hiện nay không còn mua theo khẩu hiệu, mà mua theo cảm nhận về giá trị và niềm tin. Khi có nhiều lựa chọn hơn, họ sẽ ưu tiên những sản phẩm mang lại cảm giác an tâm, minh bạch và xứng đáng với số tiền bỏ ra, kể cả đó không phải là hàng trong nước.
Điều này cho thấy một sự dịch chuyển quan trọng: quyền lực đã chuyển từ nhà sản xuất sang người tiêu dùng. Nếu trước đây doanh nghiệp có thể dẫn dắt thị trường, thì nay chính người mua đang đặt ra tiêu chuẩn và tiêu chuẩn đó ngày càng cao.
Ở chiều ngược lại, những điểm yếu của doanh nghiệp nội đang lộ rõ. Không ít doanh nghiệp vẫn đi theo lối mòn sản xuất và phân phối truyền thống, trong khi thị trường đã chuyển sang một giai đoạn mới, nơi sản phẩm không chỉ cần tốt, mà còn phải được tin, được kể và được trải nghiệm.
Theo chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, hạn chế lớn của doanh nghiệp Việt không nằm ở năng lực sản xuất, mà ở khả năng theo kịp thị trường, đặc biệt trong xây dựng thương hiệu và tiếp cận khách hàng trên môi trường số.
Nói cách khác, doanh nghiệp Việt không thiếu sản phẩm, nhưng đang thiếu năng lực chuyển hóa sản phẩm thành niềm tin.
Điều đáng nói là, trong khi hàng Việt còn loay hoay, thì hàng xách tay, thậm chí không rõ nguồn gốc, lại bán tốt nhờ làm chủ được niềm tin trên mạng xã hội.
Một video review, một KOL hay một người bán quen có thể tạo ra mức độ tin cậy cao hơn cả hệ thống phân phối chính thức. Đây là nghịch lý lớn của thị trường khi niềm tin đang được xây dựng theo cách phi chính thống, và đôi khi vượt qua cả các chuẩn mực kiểm định.
Ở góc độ thị trường, đại diện Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam cũng cho rằng, trong bối cảnh hàng hóa ngày càng đa dạng, yếu tố quyết định không còn là giá, mà là niềm tin. Nếu doanh nghiệp không xây dựng được niềm tin, người tiêu dùng sẽ chuyển sang lựa chọn khác, kể cả đó là hàng nhập khẩu hoặc hàng không chính thức.
Điều này đặt ra một thực tế không dễ chấp nhận: cuộc cạnh tranh hiện nay không còn diễn ra giữa sản phẩm với sản phẩm, mà là giữa các hệ thống niềm tin. Câu chuyện vì thế không còn là “hàng Việt có tốt hay không”, mà là hàng Việt có tạo được niềm tin hay không.
Trong một thị trường cạnh tranh khốc liệt, người tiêu dùng sẽ luôn chọn sản phẩm mang lại cảm giác an tâm và giá trị rõ ràng. Nếu không giải được bài toán này, hàng Việt sẽ tiếp tục mất thị phần ngay trên sân nhà, không phải vì thua kém hoàn toàn, mà vì không tạo được lý do đủ mạnh để được lựa chọn.
Và khi đó, vấn đề không còn là người tiêu dùng quay lưng, mà là doanh nghiệp chưa kịp bước cùng họ, thậm chí chưa kịp hiểu họ đã thay đổi từ lúc nào.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
