Những món đồ “mua cho vui”
8 giờ tối, một cửa hàng đồng giá trên phố Chùa Bộc vẫn ken đặc người. Từ ngoài cửa đã thấy ánh đèn trắng hắt ra chói mắt, tiếng nhạc điện tử dồn dập cùng những tấm biển đỏ chót treo kín lối vào: “Toàn bộ đồng giá 10k”, “Sale sốc”, “Mua ba tặng một”.
Bên trong, hàng trăm người chen nhau trước những kệ phụ kiện nhiều màu sắc tới mức khiến người ta có cảm giác đang bước vào một mê cung tiêu dùng thu nhỏ. Kẹp tóc hình trái tim 10 nghìn đồng. Ly sứ 20 nghìn đồng. Tai nghe 39 nghìn đồng. Nến thơm mini, gấu bông nhỏ, móc khóa hoạt hình, dây sạc đủ màu… thứ gì cũng rẻ đến mức gần như không tạo cho người mua cảm giác phải suy nghĩ.
Một cô sinh viên năm hai đứng xếp hàng thanh toán với giỏ đồ đầy ắp phụ kiện. Hóa đơn gần 400 nghìn đồng, nhưng cô vẫn cười: “Em cũng không biết mua gì nữa. Thấy rẻ nên lấy thôi.”
Câu nói ấy có lẽ chính là bí mật lớn nhất phía sau sự bùng nổ của các “đế chế hàng đồng giá” đang mọc lên dày đặc ở các thành phố lớn. Họ không bán nhu cầu. Họ bán cảm giác được mua thật nhiều với số tiền tưởng như rất ít.
Chỉ vài năm trước, các cửa hàng kiểu này còn nằm chen trong những khu chợ sinh viên hoặc vài con phố nhỏ. Nhưng giờ đây, chúng đã trở thành mô hình bán lẻ phủ sóng từ trung tâm thương mại tới các khu dân cư đông đúc. Nơi nào có học sinh, sinh viên và người trẻ, nơi đó gần như sẽ xuất hiện một “thiên đường phụ kiện giá rẻ”.
Sự bùng nổ ấy diễn ra trong bối cảnh thị trường tiêu dùng Việt Nam đang tăng trưởng rất mạnh. Năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước đã vượt 7 triệu tỷ đồng, tăng hơn 9% so với năm trước. Riêng thương mại điện tử đạt quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng, trong đó nhóm thời trang và phụ kiện nằm trong nhóm tăng trưởng mạnh nhất.
Các khảo sát gần đây cũng cho thấy gần 63% người tiêu dùng Việt mua sắm trực tuyến ít nhất một lần mỗi tuần. Gen Z đang trở thành lực lượng tiêu dùng chủ đạo, với mức chi tiêu tập trung mạnh vào thời trang, phụ kiện, mỹ phẩm và các sản phẩm “bắt trend”.
Không gian các cửa hàng đồng giá được thiết kế gần giống nhau. Ánh sáng mạnh. Nhạc nhanh. Lối đi nhỏ. Kệ hàng dày đặc. Người mua bị bao quanh bởi vô số món đồ nhỏ xinh được sắp đặt để liên tục kích thích ánh nhìn. Người ta bước vào chỉ định mua một chiếc kẹp tóc, nhưng rồi lại cầm thêm cốc nước, nến thơm, sổ tay, gương mini, thú bông, sticker và hàng loạt thứ không thật sự cần thiết.
Tất cả đều rẻ đến mức tạo ra cảm giác “mua thêm cũng chẳng sao”. Một chiếc kẹp tóc giá bằng cốc trà đá. Một đôi tất chưa bằng tiền gửi xe. Một chiếc ly rẻ hơn bát phở. Sự “vô hại” của những món đồ nhỏ khiến người mua dễ dàng buông bỏ cơ chế kiểm soát chi tiêu.
Nhiều người trẻ giờ đây không còn mua sắm vì nhu cầu thực tế, mà mua như một cách giải tỏa tâm trạng. Sau giờ học, giờ làm, họ lang thang trong các cửa hàng đồng giá giống như đi dạo trong một khu vui chơi thu nhỏ dành cho cảm xúc. Nhiều nghiên cứu thị trường gọi đó là “mua sắm cảm xúc”, khi con người mua hàng không hẳn vì nhu cầu sử dụng, mà vì cảm giác hưng phấn ngắn hạn trong lúc chọn lựa và sở hữu món đồ.
Một nhân viên bán hàng kể rằng có những khách tuần nào cũng ghé: “Họ vào ngắm là chính. Có hôm mua cả đống đồ nhưng chắc chẳng dùng bao nhiêu.”
Phía sau những chiếc giỏ nhựa đầy phụ kiện dễ thương là một dạng tiêu dùng kiểu mới đang lan rất nhanh trong giới trẻ thành thị. Tiêu dùng để tự thưởng. Tiêu dùng để giải stress. Tiêu dùng để cảm thấy bản thân vẫn còn có thể tận hưởng chút niềm vui nhỏ giữa cuộc sống ngày càng áp lực. Và chính cảm giác ấy đã biến các cửa hàng đồng giá thành những “máy in tiền” khổng lồ của thời đại tiêu dùng nhanh.
Bí mật phía sau mức giá “rẻ đến khó tin”
Câu hỏi khiến nhiều người tò mò là: một chiếc ly 20 nghìn đồng, sau khi cộng tiền vận chuyển, mặt bằng, điện nước, nhân viên và đủ loại chi phí khác, thì cửa hàng lời ở đâu? Câu trả lời nằm trong chuỗi cung ứng khổng lồ phía sau những món đồ giá rẻ ấy.
Nguồn hàng của phần lớn các cửa hàng đồng giá đến từ các chợ đầu mối phụ kiện, kho hàng Quảng Châu, xưởng OEM sản xuất đại trà hoặc những lô hàng tồn được gom với số lượng cực lớn. Nhiều sản phẩm có giá nhập thấp đến khó tin. Một chiếc kẹp tóc có thể chỉ vài nghìn đồng.
Một chiếc ly nhựa tính ra chưa bằng giá chai nước. Thú bông mini nhập theo kilogram. Đồ chơi nhựa, phụ kiện, vật dụng trang trí được sản xuất hàng loạt với tốc độ công nghiệp để ép giá thành xuống mức thấp nhất.
TS Nguyễn Văn Khánh, chuyên gia thương mại điện tử và hành vi tiêu dùng, từng nhận định rằng mô hình bán hàng giá rẻ hiện nay tồn tại được nhờ sản xuất quy mô cực lớn, cắt giảm tối đa trung gian và đánh mạnh vào tâm lý “mua không cần suy nghĩ” của người trẻ. Theo ông, khi giá mỗi món đồ quá thấp, người tiêu dùng gần như mất đi cảm giác cân nhắc, dẫn tới việc dễ phát sinh hành vi mua bốc đồng và mua vượt nhu cầu thực tế.
Trong khi đó, chuyên gia bán lẻ Vũ Vinh Phú cho rằng sự bùng nổ của các cửa hàng đồng giá phản ánh xu hướng phân hóa rất mạnh của thị trường tiêu dùng hiện nay. Khi thu nhập của một bộ phận người dân bị siết chặt bởi áp lực chi tiêu, phân khúc “giá rẻ tuyệt đối” lập tức trở thành mảnh đất màu mỡ để các mô hình bán lẻ đồng giá phát triển ồ ạt.
Theo ông, nhiều cửa hàng hiện không kiếm lời ở từng món hàng, mà kiếm tiền bằng số lượng giao dịch cực lớn cùng tâm lý “mua thêm cũng chẳng đáng bao nhiêu” của khách hàng.
Đó cũng là lý do người bước vào mua một chiếc dây buộc tóc thường sẽ tiện tay cầm thêm vài món khác vì “đang sale”, vì “có mấy chục nghìn thôi” hoặc đơn giản vì cảm thấy món đồ quá dễ thương để bỏ lại. Tổng hóa đơn cuối cùng có thể lên vài trăm nghìn đồng dù từng sản phẩm đều cực rẻ. Chính kiểu tâm lý ấy đang bị khai thác rất triệt để trong các cửa hàng đồng giá hiện nay.
Và rồi những món đồ “mua cho vui” cứ âm thầm chất đầy phòng trọ, góc bàn làm việc và các ngăn tủ vốn đã chật kín. Thế nhưng phía sau mức giá rẻ đến khó tin ấy lại là một câu hỏi đáng ngại khác: điều gì đã bị cắt giảm để tạo ra mức giá đó?
PGS.TS Trần Hồng Côn, chuyên gia hóa học, từng cảnh báo rằng nhiều sản phẩm siêu rẻ trên thị trường hiện nay có nguy cơ sử dụng nhựa tái chế kém chất lượng, phẩm màu công nghiệp hoặc phụ gia không đạt chuẩn an toàn. Theo ông, các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với cơ thể như hộp nhựa đựng thực phẩm, phụ kiện kim loại, mỹ phẩm giá rẻ hay đồ chơi trẻ em nếu không được kiểm soát nguồn gốc có thể tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe người dùng.
Tại nhiều cửa hàng đồng giá, không khó để bắt gặp những món phụ kiện không nhãn mác, ly nhựa có mùi hóa chất, mỹ phẩm mini không nguồn gốc hoặc đồ kim loại bong tróc chỉ sau vài ngày sử dụng. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ, càng rẻ thì người ta càng dễ bỏ qua nỗi lo về chất lượng. “Món này có mấy chục nghìn thôi mà” trở thành một cách tự trấn an quen thuộc của thời đại tiêu dùng giá rẻ.
Năm 2025, hàng chục nghìn vụ hàng giả và gian lận thương mại đã bị xử lý trên cả nước, với xu hướng lan mạnh sang các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Trong “ma trận giá rẻ”, người tiêu dùng ngày càng khó phân biệt đâu là món đồ tiết kiệm thực sự, đâu là sản phẩm bị cắt giảm chất lượng để đổi lấy mức giá thấp bất thường.
Vì quá rẻ, nhiều món đồ cũng bị xem như đồ dùng một lần. Hỏng thì bỏ. Gãy thì thay. Bong sơn thì mua cái mới. Những chiếc cốc nhựa, phụ kiện, hộp đựng đồ hay vật trang trí nhanh chóng trở thành rác sau vài tuần tồn tại ngắn ngủi. Một nền kinh tế của sự dư thừa đang âm thầm hình thành phía sau những bảng hiệu “đồng giá toàn shop”.
Điều đáng nói nhất có lẽ không nằm ở những chiếc kẹp tóc 10 nghìn hay ly sứ 20 nghìn đồng, mà nằm ở cách con người ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy mua sắm tức thời. Stress thì mua đồ. Buồn thì mua đồ. Lương về thì mua đồ. Thấy người khác khoe “haul” trên mạng cũng mua đồ.
Nhiều căn phòng trọ của người trẻ giờ chất đầy thú bông, hộp nhựa, nến thơm, phụ kiện và hàng loạt món đồ gần như không còn giá trị sử dụng sau vài tháng. Người ta sở hữu nhiều hơn, nhưng cảm giác trống rỗng dường như cũng lớn hơn.
Có thể thứ rẻ nhất trong các cửa hàng đồng giá không phải chiếc kẹp tóc 10 nghìn hay chiếc ly 20 nghìn, mà là giá trị của chính món đồ sau khi cơn hưng phấn mua sắm đi qua.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
