Đề xuất mới trong điều hành giá xăng dầu
Động thái này được xem là bước thay đổi đáng kể trong cách quản lý thị trường xăng dầu, hướng tới cơ chế linh hoạt hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát để đảm bảo minh bạch và tránh những biến động bất thường của giá nhiên liệu.
Theo dự thảo Thông tư lần thứ ba đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến, thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu và thương nhân phân phối sẽ được phép công bố và điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu trong hệ thống phân phối của mình. Đối với dầu mazut, việc công bố giá áp dụng ở mức bán buôn.
Cùng với quyền chủ động về giá, các doanh nghiệp phải kê khai giá bán lẻ theo mẫu quy định và gửi thông tin tới Bộ Công Thương (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước) cũng như UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan được phân cấp quản lý tại địa phương. Việc kê khai sẽ được thực hiện thông qua hệ thống ứng dụng và phần mềm quản lý do Bộ Công Thương triển khai.
Ngoài ra, các cửa hàng bán lẻ xăng dầu không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối cũng có thể tự công bố và điều chỉnh giá bán lẻ tại cửa hàng của mình. Tuy nhiên, các đơn vị này vẫn phải thực hiện kê khai giá và gửi báo cáo tới cơ quan quản lý địa phương theo quy định.
Một điểm đáng chú ý khác là các doanh nghiệp phải thông báo rõ phương pháp và nguyên tắc tính giá bán xăng dầu cho Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh nơi có hệ thống phân phối. Nếu thay đổi cách tính giá hoặc cơ chế công bố giá, doanh nghiệp phải thông báo trước cho cơ quan quản lý.
Song song với việc phân quyền về giá, Bộ Công Thương cũng đề xuất cơ chế bình ổn giá khi thị trường biến động mạnh. Cụ thể, các mặt hàng như xăng, xăng sinh học và dầu diesel sẽ được đưa vào diện theo dõi để kích hoạt biện pháp bình ổn.
Trong trường hợp giá bán lẻ xăng dầu trong nước tăng liên tiếp trong vòng 1 tháng với mức tăng cộng dồn từ 20% trở lên, có nguy cơ ảnh hưởng tới ổn định kinh tế vĩ mô và đời sống người dân, cơ quan quản lý có thể đề xuất Chính phủ triển khai các biện pháp bình ổn giá.
Khi đó, Bộ Công Thương sẽ chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ ngành liên quan thu thập dữ liệu về cung cầu, giá xăng dầu thế giới, tồn kho, nhu cầu tiêu dùng và tình hình nhập khẩu để đánh giá mức độ tác động và xây dựng phương án bình ổn.
Phân quyền cho doanh nghiệp cần cơ chế giám sát chặt chẽ
Việc cho phép doanh nghiệp chủ động công bố và điều chỉnh giá xăng dầu được đánh giá là bước tiến trong việc đưa thị trường vận hành theo cơ chế thị trường hơn. Trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động nhanh, cơ chế linh hoạt có thể giúp doanh nghiệp phản ứng kịp thời, hạn chế độ trễ trong điều chỉnh giá.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng khi trao quyền cho doanh nghiệp trong lĩnh vực có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ nền kinh tế như xăng dầu, cơ chế giám sát cần được thiết kế chặt chẽ và minh bạch.
Trước hết, việc kê khai và công bố giá phải được thực hiện theo hệ thống quản lý điện tử thống nhất, cho phép cơ quan quản lý theo dõi diễn biến giá theo thời gian thực. Điều này giúp phát hiện kịp thời những biến động bất thường hoặc dấu hiệu tăng giá không hợp lý.
Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần thường xuyên đối chiếu giá bán lẻ với các yếu tố cấu thành giá, bao gồm giá nhập khẩu, chi phí vận chuyển, chi phí kinh doanh và các loại thuế, phí. Việc kiểm tra này giúp đảm bảo doanh nghiệp không lợi dụng quyền chủ động để điều chỉnh giá vượt quá mức hợp lý.
Một yếu tố quan trọng khác là tăng cường vai trò của các doanh nghiệp đầu mối có thị phần lớn trong việc cung cấp dữ liệu thị trường. Theo dự thảo, việc đánh giá biến động giá sẽ dựa trên sản lượng tiêu thụ của một số doanh nghiệp đại diện chiếm hơn 70% tổng sản lượng toàn quốc. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý nhận diện xu hướng giá và đưa ra quyết định điều hành phù hợp.
Ngoài ra, khi thị trường xuất hiện dấu hiệu biến động mạnh, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính cần phối hợp chặt chẽ để phân tích cung cầu và diễn biến giá quốc tế, từ đó kịp thời đề xuất các biện pháp can thiệp nếu cần thiết.
Trong những trường hợp đặc biệt như thiên tai, dịch bệnh, sự cố lớn hoặc tình trạng khẩn cấp, cơ quan quản lý cũng phải sẵn sàng kích hoạt các biện pháp bình ổn theo quy định của Luật Giá và Nghị định 85/2024/NĐ-CP.
Các chuyên gia cho rằng nếu được thiết kế hợp lý, cơ chế vừa trao quyền cho doanh nghiệp vừa tăng cường giám sát có thể giúp thị trường xăng dầu vận hành hiệu quả hơn. Doanh nghiệp có thêm quyền chủ động trong kinh doanh, trong khi Nhà nước vẫn đảm bảo được mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu vẫn nhiều biến động khó lường, những thay đổi trong cơ chế quản lý xăng dầu đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Chính sách mới, nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, có thể góp phần tạo ra một thị trường xăng dầu minh bạch, linh hoạt nhưng vẫn được kiểm soát chặt chẽ.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
