Rà soát chi phí qua từng khâu phân phối
Một lần mua thuốc tăng thêm vài nghìn đồng có thể chưa làm xáo trộn chi tiêu. Nhưng với người phải điều trị dài ngày, khoản chênh lệch lặp lại qua nhiều lần mua sẽ dần trở thành gánh nặng. Giá thuốc vì thế cần được nhìn trong cả quá trình điều trị, thay vì chỉ ở giá một viên thuốc hay một đơn thuốc.
Theo số liệu của Cục Thống kê, chỉ số giá các loại thuốc tháng 7/2026 tăng 1,71% so với tháng 12/2025. Mức tăng của một nhóm hàng không có nghĩa tất cả sản phẩm trong nhóm đều tăng giá tương ứng, nhưng cho thấy cần theo dõi sát chi phí thuốc đối với người bệnh.
Để làm rõ nguyên nhân, cần xem xét từng khâu, từ nguyên liệu, sản xuất, nhập khẩu đến vận chuyển, bán buôn và bán lẻ. Chỉ nhìn vào giá cuối cùng tại quầy thuốc sẽ khó xác định khoản tăng đến từ đâu, chi phí nào cần thiết và phần nào có thể tiết giảm.
PGS.TS Lê Văn Truyền, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, nhận định hệ thống phân phối thuốc ở Việt Nam còn phân tán, có nhiều tầng trung gian. Ông cũng đề cập việc thiếu quy định về mức cộng giá qua từng chặng bán buôn, bán lẻ để kiểm soát giá thuốc. Nhận định này đặt ra yêu cầu rà soát vai trò của mỗi khâu và căn cứ của phần giá được cộng thêm trước khi thuốc đến tay người bệnh.
Nhà phân phối thực hiện nhiều công việc cần thiết như tập hợp hàng, duy trì tồn kho, tổ chức giao nhận và đưa thuốc đến các điểm bán. Những hoạt động ấy phát sinh chi phí và góp phần bảo đảm nguồn cung. Tuy nhiên, với các giao dịch chủ yếu mua đi, bán lại mà không bổ sung dịch vụ tương xứng, cần làm rõ phần giá cộng thêm có căn cứ hay không.
Việc đánh giá cũng phải tính đủ chi phí thực tế. Chênh lệch giữa giá bán lẻ và giá xuất xưởng còn bao gồm kho bãi, nhân công, vốn lưu động, vận chuyển và bảo quản, nên không thể coi toàn bộ là lợi nhuận. Thuốc cần duy trì điều kiện bảo quản đặc biệt phải được xem xét theo yêu cầu riêng. Vấn đề cần làm rõ là mỗi khoản chi có hợp lý, có thể kiểm chứng và có khả năng tiết giảm hay không.
Khi doanh nghiệp giải thích việc tăng giá bằng chi phí đầu vào, mức tăng cần được đối chiếu với tỷ trọng của khoản chi đó trong tổng chi phí. Giá nguyên liệu tăng bao nhiêu không có nghĩa giá thuốc thành phẩm phải tăng bấy nhiêu. Cần tính đến cả những khoản chi giữ ổn định hoặc đã được tiết giảm để đánh giá căn cứ điều chỉnh giá bán.
Bộ Y tế đã ban hành Công văn 2496/BYT-KHTC ngày 9/4/2026 về tăng cường quản lý, điều hành và bình ổn giá thuốc, thiết bị y tế, dịch vụ khám chữa bệnh. Yêu cầu đặt ra với hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc là rà soát chi phí, nâng cao hiệu quả cung ứng, góp phần giữ ổn định giá và bảo đảm thuốc phục vụ điều trị.
Kiểm soát giá vì thế cần gắn với bảo đảm nguồn cung. Một chuỗi phân phối hiệu quả phải đưa thuốc đến đúng nơi, đúng lúc, đáp ứng yêu cầu bảo quản với chi phí hợp lý. Việc tinh gọn cần dựa trên công việc thực tế của từng khâu, giảm những giao dịch không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm người bệnh tiếp cận thuốc thuận lợi.
Minh bạch giá đến tay người bệnh
Để theo dõi giá thuốc qua từng khâu, cần có dữ liệu đủ rõ để đối chiếu. Các thông tin về giá bán buôn thuốc dự kiến và giá thuốc trúng thầu được công khai trên hệ thống của Cục Quản lý Dược là cơ sở tham khảo. Khi tra cứu, cần xác định đầy đủ tên thuốc, số giấy phép lưu hành, hàm lượng, dạng bào chế, quy cách đóng gói và nhà sản xuất.
Tuy nhiên, mỗi loại giá gắn với điều kiện giao dịch khác nhau. Giá trúng thầu được xác lập trong một gói mua sắm cụ thể; giá bán buôn dự kiến là thông tin được công bố cho khâu bán buôn, chưa phản ánh đầy đủ giá giao dịch thực tế. Vì vậy, chênh lệch giữa những mức giá này với giá tại quầy bán lẻ cần được xem xét cùng số lượng mua, điều kiện thanh toán, giao hàng và các chi phí liên quan.
Việc so sánh cũng phải bảo đảm đúng sản phẩm và cùng đơn vị tính. Hai thuốc có tên gần giống nhau có thể khác hàm lượng, dạng bào chế hoặc số lượng trong hộp. Nếu thiếu những thông tin này, mức chênh lệch được tính toán có thể gây hiểu nhầm về giá bán ngoài thị trường.
Độ chính xác của thông tin giá là một yêu cầu cần được kiểm tra thường xuyên. Đầu tháng 8/2026, Cục Quản lý Dược xử phạt bốn doanh nghiệp Nam Hà, Domesco, Minh Dân và Agimexpharm, mỗi doanh nghiệp 25 triệu đồng, về hành vi vi phạm quy định kê khai giá thuốc thiết yếu. Tùy từng doanh nghiệp và mặt hàng, hành vi được xác định là không thực hiện kê khai giá hoặc kê khai không đúng giá bán.
ốc gia cho biết hiệu quả tiết kiệm từ các gói thầu đã thực hiện trong năm 2025 đạt trên 605 tỷ đồng. Kết quả này phản ánh hiệu quả của các gói mua sắm, không thể quy thành mức giảm chung đối với thuốc bán lẻ.
Hiệu quả ấy cần được đánh giá cùng tiến độ giao hàng và khả năng đáp ứng nhu cầu điều trị. Giá mua thấp chỉ phát huy đầy đủ ý nghĩa khi thuốc được cung ứng đúng hạn, đủ số lượng và bảo đảm chất lượng. Nếu nguồn cung gián đoạn, người bệnh vẫn có thể phải tìm mua bên ngoài và chịu thêm chi phí.
Với người mua, hóa đơn ghi rõ tên thuốc, số lượng và đơn giá giúp theo dõi khoản chi qua từng lần điều trị. Với cơ quan quản lý, dữ liệu đầy đủ qua các khâu giúp kiểm tra căn cứ hình thành giá. Minh bạch giá thuốc vì vậy cần bắt đầu từ chuỗi cung ứng và thể hiện rõ ở số tiền người bệnh thực trả. Mỗi khoản cộng thêm được giải thích thỏa đáng sẽ giúp người mua có cơ sở đối chiếu, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá và chất lượng phục vụ.
PV
Nguồn: thuongtruong.com.vn
